ਕੇਵਲੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ਥẖ ਕਾष੍ਠਮੌਨਰਤੋ ऽਥ ਵਾ । ਕਾष੍ਠਪਾषਾਣਵਤ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਚਾਹੇ ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀ خامੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪਥਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਤ੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਨਾਨਾਨਾਨਾਤ੍ਮਨੀਹ ਚੈਵ ਸ਼ਿਵੇ । ਅਵਯਵਿਨੋ ऽਵਯਵਤ੍ਵੇ ਤ੍ਵ੍ ਇਵ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਯਾ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵਿੱਚ — ਸਿਰਫ ਪੂਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਰਕ ਨਹੀਂ।
ਅਰ੍ਥਗਤੇਸ੍ ਸ੍ਵਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਭਾਵਸ੍ਯ ਚ ਨੈਵ ਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਅਮਲੇ । ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਗਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵੋਕ੍ਤਿਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿਤੋਪਲਮ੍ਭਾਤ੍ ਸਂਵਿਤ੍ਤੇਰ੍ ਅਸ੍ਤਿਤਾ ਚ ਨੈਵਾਜੇ । ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਦृष੍ਟੇਰ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ
ਅਸਤੀਤਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਕੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਤੇ ਅਸਤੀਤਵ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਮਮ੍ ਅਮਲਮ੍ ਅਹਾਰ੍ਯਮ੍ ਆਰ੍ਯਜੁष੍ਟਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਆਸਿਤਂ ਸਮਂ ਯਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਵਿਤਥਪਦਂ ਤਥਾਸ੍ਸ੍ਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਿਬ ਚਲ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਭਵਾਨ੍ ਅਯਂ ਹਿ ਨਾਸ੍ਤਿ
ਜੋ ਸਮਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਾ ਫੜੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ, ਜੋ ਸੱਚਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਪੀ, ਚੱਲ, ਆਨੰਦ ਮਾਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਣਨ-ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤੈਵ ਪਰਾਵਿਦ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਪਦਰੋਧਿਨੀ । ਤਯੈਵਾਨ੍ਵਿष੍ਯਤੇ ਮੂਢੈਸ੍ ਤਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਇਸੀ ਦੇ ਕਾਰਨ 'ਇਹ ਉਹ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ, ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਹਨ੍ਤੈਵਾਲਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਾਮ੍ ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਸ੍ਯ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਨ ਹਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਮਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਅਜਾਣਿਆਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਜਾਣਪਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ 'ਮੇਰਾ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਹਨ੍ਤਾਮਲਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਣẖ ਖਮ੍ ਇਵਾਮਲਮ੍ । ਸਦੇਹਮ੍ ਅਪਦੇਹਂ ਵਾ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਗਤਜ੍ਵਰਮ੍
ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਥਾ ਸ਼ਰਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਨ ਤਥਾ ਸ੍ਤਿਮਿਤੋ ऽਰ੍ਣਵਃ । ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਮਧ੍ਯਂ ਨ ਤਥਾ ਯਥਾ ਜ੍ਞḫ ਪਰਿਰਾਜਤੇ
ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਅਕਾਸ਼, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਮੁੰਦਰ, ਨਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ — ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ।
ਚਿਤ੍ਰੇ ਸਙ੍ਗਰਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਯੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤਾ ਯਥਾ । ਤਥੈਕਾ ਸਮਤਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਤੋ ऽਪਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਠੰਢਕ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸਮਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣੈਕਤਯਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਾਸਨੈਵ ਨ ਵਾਸਨਾ । ਲੇਖਾ ਦਾਮੋਪਮਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਬ੍ਧੇਰ੍ ਊਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿ ਨ ਜਲੇਤਰਤ੍
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਆਦਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ; ਉਹ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਖਿੱਚੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਰਤ੍ਤਰਙ੍ਗੋ ਜਲਧਿਰ੍ ਜਲਮ੍ ਏਵ ਯਥਾਖਿਲਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯੋਚ੍ਛੂਨਮ੍ ਅਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨੇਤਰਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਤਰਸ੍ਤਙ੍ਗਤੋ ऽਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਬਹਿਰਸ੍ਤਙ੍ਗਤਸ਼੍ ਸ਼ਮੀ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚੋਦਿਤੋ ਯਸ਼੍ ਚ ਸ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਾਹਰੋਂ ਵੀ ਸੁਖੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਜਬਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਸਰ੍ਗਰੂਪੇਣ ਸਂਵਿਤ੍ ਸਂਵਿਨ੍ਮਯੇ ਪਰੇ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਭੋ ऽਮ੍ਭਸੀਵਾਤੋ ਨਾਨਾਤੇਯਂ ਕਿਮਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਨ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਕੀ ਹੈ?
ਧੂਮਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਰਤੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਯਥਾਗਾਜਗਜਾਦਯਃ । ਵ੍ਯੂਹਾ ਧੂਮਾਨ੍ ਨ ਤੇ ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰੇ ਪਦੇ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਟ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ।
ਸਂਵਿਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਿਚਾਰੇਣ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਲਾਭਵਿਲਾਸਿਨਾ । ਵਿਜਯਧ੍ਵਂ ਵਿषਾਦਂ ਮਾ ਗਤਾਜ੍ਞਾਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਤਾਸ੍ਤਿ ਵਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਜੋ ਭਟਕਣ ਦੀ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋ—ਹਤਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਉਸ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਅਙ੍ਕੁਰੋ ऽਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪੁष੍ਪਂ ਫਲਂ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਜਗਦਹਨ੍ਤ੍ਵੇ ਜ੍ਞẖ ਖਾਤ੍ਮਾ ਖਾਤ੍ਮ ਖਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਖਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੇੜ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਗਿਆਨ, ਆਕਾਸ਼, ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਆਤਮਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਰਹਿਤ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਸਤ੍ਤਾ ਜਲਾਰ੍ਚਿष੍ष੍ਵ੍ ਇਵ ਦਣ੍ਡਤਾਃ । ਸਤ੍ਯੋ ऽਪਿ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਾਚਲਾ ਇਵ
ਰੂਪ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਮਨ ਤੇ ਅਸਤਿਤਵ—ਸੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਪਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ, ਇਹ ਸਭ ਭਟਕਣ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗ।
ਯਥਾਸੁਖਂ ਯਥਾਰਮ੍ਭਂ ਯਥਾਨਾਸ਼ਂ ਯਥੋਦਯਮ੍ । ਯਥਾਦੇਸ਼ਂ ਯਥਾਕਾਲਮ੍ ਅਜਰਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਭਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ suit ਕਰੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬਿਨਾ ਉਮਰ ਦੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਬੈਠੋ।
ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟੋਪਲਮ੍ਭੇषੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ । ਸ਼ਵਵਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ऽਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਨੋਵਾਸਨਾਹਨ੍ਤਾ ਧਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਜਗਚ੍ ਚਿਰਮ੍ । ਜੀਵਤੋ ऽਜੀਵਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਚਿਜ੍ਜੀਵਸ੍ ਸ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਚੇਤਨ ਜੀਵ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਤ੍ਤੈਵ ਜਡਵਾਹੇਨ ਦੁẖਖਭਾਰਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਨृਣਾਂ ਪਾਸ਼ਾਵਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪੋਤਕਾਨਾਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਜੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਲਈ, ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ ਨੌਕਾਂ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਤ੍ਤਾਂ ਸ਼੍ਰਯਤਿ ਤਾਂ ਨਾਜ੍ਞੋ ऽਨਨੁਭਵਾਦ੍ ਇਵ । ਮृਤੇਨ ਕਿਲ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਜੀਵਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਤ੍ ਕਥਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਉਹ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਣਜਾਣਾ ਮਨੁੱਖ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜੋ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ ਏਵ ਨਾਸ਼ਭਾਕ੍ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਪਦਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯੋ ਨ ਚਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਨਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਭਯੋ ਭਵ । ਸਤ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿषਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮृਤਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾ; ਇਹ ਗੱਲ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਡਂ ਦੇਹਾਦਿਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਸਕਲਂ ਵਪੁਃ । ਲਭ੍ਯਤੇ ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਸ੍ਮੀਤਿ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਸਾਰੇ ਜੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ'; ਇਸ ਕਰਕੇ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਾਣਾਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਿਚਾਰਿਣਾਮ੍ । ਕੇਵਲਂ ਮੁਕ੍ਤਤੋਦੇਤਿ ਨ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਲੋਕ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਰਕ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭੋਗਤ੍ਯਾਗਵਿਚਾਰਾਤ੍ਮਪੌਰੁषਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਹਿ । ਉਪਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਅਗਿਆਨੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਤਕਾਰੋ।
ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਨਮ੍ ਏਵਮ੍ ਉਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਨਾ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ ਚ ਨ ਜਾਤੁ ਬੋਧਾਤ੍ । ਸਨ੍ਨੋ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮ ਇਤੀਹ ਪਰḫ ਪ੍ਰਬੋਧੋ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ऽਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਅਤਸ੍ ਸ ਚਿਰਾਯ ਬਨ੍ਧਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਮਨਨ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਬੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਅਹਮ੍ ਅਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਤ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੁਤਧਨਦਾਰਸ਼ਰੀਰਨਿਰ੍ਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸ਼ਃ । ਭਵਤਿ ਹਿ ਸਹਚੇਤਨੋ ਦृषਦ੍ ਯਸ੍ ਸ ਪਰਮ੍ ਇਤẖ ਖਲੁ ਨਾਨ੍ਯਥਾਸ੍ਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਨ, ਪਤਨੀ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਸਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ।