ਏਵਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਰਹਿਤਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ । ਪਦਮ੍ ਆਸਾਦਯਾਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮ੍ ਅਤੀਤਂ ਸਰ੍ਵਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਨ ਚ ਦ੍ਵੈਤਂ ਨ ਚੈਵੈਕ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀ । ਪਰਮਾਮ੍ ਏਹਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਜਾਣ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਦੁੰਦ ਹੈ, ਨਾ ਇਕਤਾ; ਖੁਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਸਾਫ ਮਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ।
ਯਦ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਦ੍ ਅਹਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਭਵਾਨ੍ ਏਵੇਹ ਕਿਂ ਤਾਵਦ੍ ਵਸਿष੍ਠਾਖ੍ਯਸ੍ ਤਤੋ ਵਦ
ਜੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਦੱਸ।
ਰਾਘਵੇ ਗਦਤਿ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਂ ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਦਤਾਂ ਵਰਃ । ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਏਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਰ੍ਧਮ੍ ਅਤਿष੍ਠਤ੍ ਸ੍ਪष੍ਟਚੇष੍ਟਿਤਃ
ਜਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਅੱਧੀ ਪਲ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਹਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਹਲਚਲ ਸਾਫ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਸਭ੍ਯੇ ਮਹਾਜਨੇ । ਪਤਿਤੇ ਸਂਸ਼ਯਾਮ੍ਭੋਧੌ ਰਾਮḫ ਪੁਨਰ੍ ਉਵਾਚ ਹ
ਜਦੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਸਭ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ।
ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਭਗਵਂਸ੍ ਤੂष੍ਣੀਂ ਭਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਨ ਸੋ ऽਸ੍ਤਿ ਜਗਤਿ ਨ੍ਯਾਯਸ੍ ਸਤਾਂ ਯਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਪੂਜਨਯ ਰਵ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਕਿਉਂ ਰਹੇ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਠੀਕ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਨ ਮੇ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਉਕ੍ਤਿਕ੍ਸ਼ਯ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਿਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯ ਤੇ ऽਦ੍ਯਾਸ੍ਯ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਏਵਾਨਘੋਤ੍ਤਰਃ
ਮੈਂ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਗੱਲਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਸਵਾਲ ਲਈ, ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਹਾਂ, ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰष੍ਟਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ऽਜ੍ਞੋ ऽਥ ਵਾਪਿ ਚ । ਅਜ੍ਞਸ੍ਯਾਜ੍ਞਤਯਾ ਦੇਯੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤੁ ਜ੍ਞਤਯੋਤ੍ਤਰਃ
ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਣਜਾਣਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਵਾਬ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ।
ਏਤਾਵਨ੍ਤਮ੍ ਅਭੂਤ੍ ਕਾਲਂ ਭਵਾਨ੍ ਅਜ੍ਞਾਤਤਤ੍ਪਦਃ । ਭਾਜਨਂ ਸਵਿਕਲ੍ਪਾਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਾਣਾਂ ਮਹਾਮਤੇ
ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਸੀ; ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਵਾਬਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪাত্র ਬਣੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਧੁਨਾ ਜਾਤੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤḫ ਪਰਮੇ ਪਦੇ । ਯੋਗ੍ਯੋ ਨ ਸਵਿਕਲ੍ਪਾਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਾਣਾਮ੍ ਅਸਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਵਾਬਾਂ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
ਯਾਵਾਨ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਿਲੋਲ੍ਲੇਖੋ ਵਾਙ੍ਮਯੋ ਵਦਤਾਂ ਵਰ । ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਰ੍ਥḫ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋ ਵਾ ਬਹੁਰ੍ ਅਲ੍ਪਤਰੋ ऽਪਿ ਵਾ
ਜੋ ਵੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਮਤਲਬ ਹੋਵੇ, ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ—
ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਸਙ੍ਖ੍ਯਾਭੇਦਾਦਿਭਿਰ੍ ਭ੍ਰਮੈਃ । ਸ ਸ ਸਰ੍ਵੋ ऽਙ੍ਕਿਤਸ੍ ਸਾਧੋ ਭਾ ਇਵ ਤ੍ਰਸਰੇਣੁਭਿਃ
ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਗਿਣਤੀ, ਫਰਕ ਆਦਿ; ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਹੋਣ, ਹੇ ਭਲੇ।
ਉਤ੍ਤਰਂ ਸਕਲਙ੍ਕਂ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ਨਾਰ੍ਹਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰ । ਨਾਕਲਙ੍ਕਾ ਚ ਵਾਗ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞਤਰਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਪਰਮ ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਲੇ ਜਵਾਬ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਸਦਾ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਮੈਲ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।
ਯਥਾਭੂਤਂ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇਵਾਸਿਨੋ ਮਯਾ । ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦੁẖ ਕਾष੍ਠਮੌਨਮ੍ ਅਨ੍ਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਨਦੇ ਹਨ।
ਅਵਿਰਾਮਮ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਮੌਨਮ੍ ਆਹੁḫ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਤਵ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤਸ੍ ਸੁਨ੍ਦਰ ਉਤ੍ਤਰਃ
ਜੋ ਚੁੱਪ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਜਵਾਬ ਹੈ।
ਯਨ੍ਮਯੋ ਹਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਪੁਰੁषੋ ਵਕ੍ਤਿ ਤਾਦृਸ਼ਮ੍ । ਜ੍ਞੇਯਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸਚ੍ ਚਾਹਂ ਵਾਗਤੀਤੇ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹਾਂ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਬੋਲੋਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਵਾਗਤੀਤਪਦਸ੍ਥੋ ਹਿ ਕਥਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਵਾਙ੍ਮਲਮ੍ । ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਵਚ੍ਮਿ ਨੋ ਤੇਨ ਵਾਗ੍ ਘਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਙ੍ਕਿਤਾ
ਜੋ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੋਲ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਾਚਿ ਯੇ ਯੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਾਨ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਦੋषਕਾਨ੍ । ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਪੂਰ੍ਵਕਾਨ੍ ਵਦ ਕੋ ਭਵਾਨ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਬੋਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ਜੋ ਹਰ ਵਿਰੋਧੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋ?
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਾਘਵੇਹ ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁ । ਕਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਕੋ ऽਹਂ ਜਗਦ੍ ਵਾ ਕਿਮ੍ ਇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ ਜੀ, ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਸੁਣੋ: ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਹੈ? — ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ।
ਅਯਂ ਤਾਵਦ੍ ਅਹਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਦਾਲੋਕੋ ਨਿਰਾਮਯਃ । ਚੇਤ੍ਯਸਂਵੇਦ੍ਯਰਹਿਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਤਿਗਃ
ਮੈਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਂ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ।
ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਹਂ ਭਵਾਨ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਚ । ਜਗਚ੍ ਚਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਮੈਂ ਸੁੱਚਤ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੀ ਹੋ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੀ ਹੈ—ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਞਾਨੈਕਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਞਾਨਮਯਾਤ੍ਮਨਿ । ਅਨ੍ਯਸਂਵਿਦ੍ਦਸ਼ੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜਿਸ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।
ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਭਾਵਨਪਰਾ ਅਹਨ੍ਤਾਤ੍ਮੈਕਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਦ੍ਯਮਿਨੋ ਨਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਤਾਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਬੰਧਨ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੌਂ ਖੰਡਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਤੋ ऽਪਿ ਵਾ । ਸ਼ਵਵਦ੍ ਯਦ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦ੍ ਆਹੁḫ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਨ ਜੀਵੇ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਬਹਿਸ੍ਸਾਧਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਸਾਧਨਂ ਸਮਮ੍ । ਨ ਸੁਖਂ ਨਾਸੁਖਂ ਨਾਹਂ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਸਿਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਲਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਕੋਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਹੈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ ਹੈ ਨਾ ਦੁਖ, ਨਾ 'ਮੈਂ' ਹੈ ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਤਾਯਾ ਅਹਨ੍ਤੇਯਮ੍ ਅਭਾਵੋ ਭਾਵਨਾਙ੍ਕਯਾ । ਤਯੈਵਾਨ੍ਵਿष੍ਯਤੇ ਸੇਤਿ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਈਕ੍ਸ਼ਤੇ
'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਚੀਜ਼ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇ ऽਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇ ਚੈਵ ਯਤ੍ ਪਾषਾਣਵਦ੍ ਆਸਿਤਮ੍ । ਅਜਡਸ੍ਯੈਵ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਜਰਂ ਪਦਮ੍
ਚਲਣ ਜਾਂ ਨਚਲਣ ਵਿੱਚ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਉਹੀ ਪਾਏ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ; ਇਹੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਅਟੱਲ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਤਚ੍ ਚ ਨਾਨ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਲੋਕੈषਣਾਵਿਰਕ੍ਤੇਨ ਜ੍ਞੇਨ ਜ੍ਞਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਆਪ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਰਾਹਨ੍ਤਾ ਨ ਚ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾ ਨਾਹਨ੍ਤਾ ਨੈਵ ਚਾਨ੍ਯਤਾ । ਕੇਵਲਂ ਕੇਵਲੀਭਾਵੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਮਲਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਇਥੇ ਨਾ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਨਾ 'ਤੂੰ' ਦੀ, ਨਾ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਵਾਣ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਤ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਹੁਸ਼੍ ਚੇਤਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਚੇਤਨਮ੍ । ਏष ਏਵ ਚ ਸਂਸਾਰੋ ਬਨ੍ਧẖ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਭੂਯਸੇ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਜਦੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।