ਸ੍ਥਾਲ੍ਯੁਦਞ੍ਚਨਕੁਮ੍ਭਾਦਿ ਯਥਾ ਮृਣ੍ਮਾਤ੍ਰਕਂ ਤਥਾ । ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਤਚ੍ ਚ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਹੰਡੀ, ਕਟੋਰਾ ਜਾਂ ਘੜਾ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਮਨ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਤ੍ਸੁ ਸਮ੍ਪਤ੍ਸੁ ਭਵਾਭਵੇषੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤੈषਣਾਹਰ੍षਵਿषਾਦਸਂਵਿਤ੍ । ਸਾਮ੍ਯਾਦ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਵਿਦਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਤਿष੍ਠ ਵਿਲੀਯ ਵਾਸ੍ਸ੍ਵ
ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਹੋਣ-ਨਹੋਣ, ਚਾਹਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੋ; ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਸਮਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੋ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਓ।
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਗਮ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸਿ ਚੇਦ੍ ਵਾ ਸ੍ਵਕੁਲਾਮ੍ਬਰੇਨ੍ਦੋ । ਤਦ੍ ਧਰ੍षਸ਼ੋਕੈषਣਦੂषਣਾਦਿ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਵਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਥੇਚ੍ਛਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਜੇ ਤੂੰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਜਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਚਾਹੇ, ਓਸੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸ।
ਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਾਣਾਂ ਪੁਰੁषਕਰ੍ਮਣਾਂ ਜਨ੍ਮਕਾਰਿਣਾਮ੍ । ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਦ ਵਿਭੋ ਪੁਨਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ, ਬੀਜ, ਅੰਕੁਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਜੋ 'ਕਿਸਮਤ' ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਫਿਰ ਦੱਸੋ।
ਦੈਵਕਰ੍ਮਾਦਿਪਰ੍ਯਾਯਂ ਘਟਾਦਿਘਟਨਾਵਧਿ । ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਲੋਕੇ ਪੁਰੁषਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਕਿਸਮਤ, ਕਰਮ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪਾਂ, ਮਟਕਾ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਚ ਆਈ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦ੍ ऋਤੇ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਵਾ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍ । ਘਟਾਵਟਪਟਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇਨੈਵ ਜਗਤ੍ ਕृਤਮ੍
ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਬਣ ਸਕਦਾ ਤੇ ਨਾਂ ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਮਟਕਾ, ਡਿੱਠਾ, ਕਪੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਜਗਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ ਸਵਾਸਨਾਤ੍ । ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਹਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦ੍ ਅਵਾਸਨਾਤ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੇ ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਾਸਨਂ ਹਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤੇਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਦੁਃ । ਸ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਯੇਨਾਵਰ੍ਤਾਦਿ ਨੋਹ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਲਹਿਰ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਲਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਯਾਤ੍ਮਨੋਃ । ਕਲ੍ਪਨਾਂਸ਼ਾਦ੍ ऋਤੇ ਰਾਮ ਸृष੍ਟੌ ਪੁਰੁषਕਰ੍ਮਣੋਃ
ਹੇ ਰਾਮ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ذਰਾ ਵੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਅੰਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਲਵੀਚ੍ਯੋਰ੍ ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਤ੍ਥਂ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵਮ੍ । ਤਥੇਹ ਚਿਤ੍ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਰੂਪਯੋਰ੍ ਜਨ੍ਤੁਕਰ੍ਮਣੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਦੋਹਰਾਪਣ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਜੀਵ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮੈਵ ਪੁਰੁषੋ ਰਾਮ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੈਵ ਕਰ੍ਮਤਾ । ਏਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਭਿਨ੍ਨੇ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਤੁਹਿਨਸ਼ੀਤਤੇ
ਹੇ ਰਾਮ, ਕਰਤਬ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਕਰਤਬ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਰਫ ਅਤੇ ਠੰਡ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ।
ਹਿਮਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਯਥਾ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਯਚ੍ ਛੈਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਯਥਾ ਹਿਮਮ੍ । ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਸੌ ਤਥਾ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਯੋ ਜਨ੍ਤੁẖ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਬਰਫ ਹੀ ਠੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਡ ਹੀ ਬਰਫ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਤਬ ਹੀ ਜੀਵ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਹੀ ਕਰਤਬ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਰਸਸ੍ਯੈਤੇ ਦੈਵਕਰ੍ਮਨਰਾਦਯਃ । ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਬ੍ਦਾ ਨ ਪੁਨḫ ਪृਥਕ੍ ਕਰ੍ਮਾਦਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਜੋ ਦੈਵੀ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦ ਹਨ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ ਸਂਵਿਜ੍ ਜਗਦ੍ਬੀਜਮ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦ੍ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਬੀਜਤਾਮ੍ । ਅਙ੍ਕੁਰਸ਼੍ ਚ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਕੁਰ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਕੁਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਾਰ੍ਣਵਵਦ੍ ਅਦਿਕ੍ਕਾਲਕ੍ਰਮਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ ਕਦੇ ਲਹਿਰ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਤਹੀਨ ਹੈ, ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਨਾ ਥਾਂ, ਨਾ ਕ੍ਰਮ।
ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਵਾਸਨਾਵਾਨ੍ ਇਹ ਬੀਜਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ । ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਾਰਣਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਦੇਹਾਦੇਰ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਾਵਲੇਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਬੀਜ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਾਰਣ ਬਣ ਕੇ, ਇਹ ਦੇਹ ਆਦਿ ਦੀ ਅੰਕੁਰ ਲੜੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤृਣਵਲ੍ਲੀਲਤਾਗੁਲ੍ਮਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਗਤੇਰ੍ ਅਪਿ । ਬੀਜਂ ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਬੀਜਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਘਾਹ, ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਦੀ ਚਲਣ ਵਿਚ ਵੀ, ਬੀਜ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨ ਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਯੋਰ੍ ਭੇਦੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ऽਗ੍ਨ੍ਯੌष੍ਣ੍ਯਯੋਰ੍ ਇਵ । ਬੀਜਮ੍ ਏਵਾਙ੍ਕੁਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕਰ੍ਮੈਵ ਮਾਨਵਮ੍
ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ; ਬੀਜ ਨੂੰ ਹੀ ਅੰਕੁਰ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਤਬ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝੋ।
ਸਂਵਿਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੀ ਭੂਕੋਸ਼ੇ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਙ੍ਕੁਰਮ੍ । ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਨ੍ ਮृਦੂਨ੍ ਕ੍ਰੂਰਾਨ੍ ਪਯੋ ਬੁਦ੍ਬੁਦਕਾਨ੍ ਇਵ
ਚੇਤਨਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਥਿਰ ਅੰਕੁਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਮੋਟੇ, ਪਤਲੇ, ਨਰਮ ਤੇ ਕਠੋਰ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬੁੱਬਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦਾ ਵਿਨਾ ਧਰਾਕੋਸ਼ਾਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਪਰਿਪੇਲਵਾਤ੍ । ਅਙ੍ਕੁਰਾਨ੍ ਵਜ੍ਰਸਾਰਾਂਸ਼੍ ਚ ਕ ਉਲ੍ਲਾਸਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੋਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਰਮੀ ਕਰਕੇ, ਕੌਣ ਨਰਮ ਜਾਂ ਪੱਕੇ ਅੰਕੁਰ ਉਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਣਿਵੀਰ੍ਯਰਸਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਾ ਸਂਵਿਜ੍ ਜਙ੍ਗਮਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਤਨੋਤਿ ਲਤਿਕਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥੋ ਰਸḫ ਪੁष੍ਪਫਲਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਸ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਰਸ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਚੇਤਨਾ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਿ ਸਰ੍ਵਗਤਾ ਸਂਵਿਦ੍ ਭਵੇਨ੍ ਨਾਤਿਬਲੀਯਸੀ । ਤਤ੍ ਕ ਉਲ੍ਲਾਸਨੇ ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਏਵਾਸੁਰਭੂਭृਤਾਮ੍
ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਚਲਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਙ੍ਗਮਾਨਾਂ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਮ੍ ਏਤਦ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਹਿ ਬੀਜਕਮ੍ । ਸਂਵਿਦ੍ਵਿਸ੍ਫੁਰਣਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਬੀਜਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਅਸਲ ਬੀਜ ਹੈ: ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਬੀਜ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬੀਜ ਨਹੀਂ।
ਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਵਿਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਪੁਰੁषਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਊਰ੍ਮਿਵੀਚਿਤਰਙ੍ਗਾਨਾਂ ਨਾਮ੍ਨਿ ਭੇਦੋ ਨ ਵਸ੍ਤੁਨਿ
ਬੀਜ, ਅੰਕੁਰ, ਕਰਮ, ਕਰਤਾ, ਲਹਿਰਾਂ, ਛੱਲਾਂ ਤੇ ਉਠਾਵਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਨृਕਰ੍ਮਣੋਰ੍ ਯਸ੍ਯ ਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਧਿਯਾਤ੍ਤਯੋਃ । ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਸ਼ਵੇ ਤਸ੍ਮੈ ਮਹਤੇ ऽਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਹਸਤ ਨੂੰ ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ, ਕਰਮ ਤੇ ਕਰਤਾ ਦੀ ਦਵਾਈਕਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਨਾ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਸਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।
ਸਂਵਿਤ੍ਤੇਰ੍ ਜਨ੍ਮਬੀਜਸ੍ਯ ਯੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥੋ ਵਾਸਨਾਰਸਃ । ਸ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਕੁਰੋਲ੍ਲਾਸਂ ਤਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹ
ਜਨਮ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਰਸ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇ।
ਕੁਰ੍ਵਤੋ ऽਕੁਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਮਨਸਾ ਯਦ੍ ਅਮਜ੍ਜਨਮ੍ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੇषੁ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਤਦ੍ ਅਸਙ੍ਗਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ, ਚਾਹੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਵਿਛੋੜਾ ਹੈ।
ਅਥ ਵਾ ਵਾਸਨੋਤ੍ਸਾਦ ਏਵਾਸਙ੍ਗ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਯਯਾ ਕਯਾਚਿਦ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮ੍ਪਾਦਯ ਤਮ੍ ਏਵ ਹਿ
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਹੀ ਵਿਛੋੜਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰਾ ਕਰ।
ਯਯੈਵ ਵਾ ਵੇਤ੍ਸਿ ਤਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨਤਃ । ਵਾਸਨਾਂ ਕੁਰੁ ਨਿਰ੍ਮੂਲਾਮ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਥਾ ਜਾਨਾਸਿ ਵਾ ਤਥਾ । ਨਿਵਾਰਯਾਹਮ੍ਭਾਵਾਂਸ਼ਮ੍ ਏषੋ ऽਸੌ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰ। ਇਹੀ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।