ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤ੍ਵ੍ ਇਮੇ ਭਾਵਾ ਦੇਹਦਾਰਧਨਾਦਯਃ । ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਆਸ਼ੁष੍ਕਸਿਕਤਾਸ਼ਰਾਵਵਿਸ਼ਰਾਰਵਃ
ਸਰੀਰ, ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ, ਧਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਰੇਤ ਵਾਲੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਛੇਤੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਯੋਨਿਸ਼ਤੇषੁ ਚ । ਆਕਲ੍ਪਂ ਭ੍ਰਮਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਮਾਦ੍ ऋਤੇ
ਘਾਸ ਦੇ ਤਣੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੱਕ, ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਸਿਵਾਏ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੁੱਪ ਦੇ।
ਪਰ੍ਯਾਲੋਚਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਬਨ੍ਧਗਨ੍ਧੋ ਨ ਬਾਧਤੇ । ਗਚ੍ਛਤੋ ਮਾਰ੍ਗਵੈषਮ੍ਯਮ੍ ਇਵਾਲੋਕਨਕਾਰਿਣਃ
ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੋਹ ਦੀ ਗੰਧ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਨ ਤਵਾਵਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਾਮẖ ਕਵਲਯਿष੍ਯਤਿ । ਸਾਵਧਾਨਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪਿਸ਼ਾਚẖ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਥੇਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਸਰਣਂ ਰੂਪਾਲੋਕਨਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸਰਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਤਥਾ ਸਾਹਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਯਥਾਕ੍ਸ਼ਿਸਂਵृਤਿਸ੍ ਸਰ੍ਵਰੂਪਾਲੋਕਸ਼ਮੋ ऽਰਿਹਨ੍ । ਸਂਵਿਤ੍ਸਂਵਰਣਂ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਦृਸ਼੍ਯਸ਼ਮਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ ਸਾਹਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸਂਵਿਤ੍ ਤਨੋਤਿ ਖੇ । ਈषਤ੍ਪ੍ਰਸਰਣੇਨਾਸ਼ੁ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਪਵਨੋ ਯਥਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ, ਦੋਵੇਂ ਝੂਠੇ ਹਨ; ਸਾਫ ਚੇਤਨਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ।
ਸਦ੍ ਇਵਾਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਅਕੁਰ੍ਵਤ੍ਯੈਵ ਮਨ੍ਯਤੇ । ਵਿਦਾ ਹੇਮ੍ਨੇਵ ਕੁਮ੍ਭਤ੍ਵਮ੍ ਅਪृਥਗ੍ਲਭ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਗਮ੍
ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣੀ ਘੜਾ, ਉਸ ਦੀ ਘੜਾਪਣ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਮਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਵ੍ਯੋਮ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾਨਿਲਃ । ਜਲਮਾਤ੍ਰਂ ਯਥੋਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿ ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਸਿਰਫ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਸਿਰਫ ਹਿਲਚਲ ਹੈ, ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਨਿਰ੍ਭਾਗਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਮ ਯਥਾ ਵਾਰਿਣਿ ਪਰ੍ਵਤਮ੍
ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਤਿੰਨੋ ਸੰਸਾਰ ਵੰਡ-ਰਹਿਤ, ਹਿੱਸਾ-ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸੋਦੇਤਿ ਸ਼ੀਤਤਾ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਤ੍ਰੇਨ੍ਦਵੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਦੀਪ੍ਤਜ੍ਵਲਨਬਨ੍ਧਵਃ
ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੂੰਦਾਂ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਕਿਂ ਕੇਨ ਕਥਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤਤਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਨਿ । ਨਿਰਾਲੋਕੇ ਪਰਾਲੋਕੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਜਗਤਿ ਜਨ੍ਯਤੇ
ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਤਮ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਖਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਾਖ੍ਯਾ ਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤਨ੍ ਨਿਜਮ੍ । ਨ ਯਤ੍ਰ ਕਾਚਿਦ੍ ਬਾਧਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤਨ੍ਮਯਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਉਹ ਅਸਤਿਤਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਹਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਤੁ ਪਦਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ਰ ਬਾਧਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਯਚ੍ ਚ ਵਾ ਬਾਧਨਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਮẖ ਖਪੁष੍ਪਵਤ੍
ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵਸਤੂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਜ੍ਞ ਏਵਾਪਗਤਸ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਮਹਾਸ਼੍ਮਵਤ੍ । ਅਬੋਧਮਨਨੋ ਮੌਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ, ਚੁੱਪ, ਬੇਅੰਤ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਕਲ੍ਪੇ ਸ੍ਵੇ ਭਾਵੇ ਤਿष੍ਠਤੋ ऽਙ੍ਗਾਦਿਵੇਦਨਮ੍ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਦਾਰ੍ਢ੍ਯੇਨ ਵਿਨਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਕਾਰਵਤ੍
ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸਤਾ ਸਿਰਫ ਆਦਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰੁਪਾਦਾਨਸਮ੍ਭਾਰਮ੍ ਅਭਿਤ੍ਤਾਵ੍ ਏਵ ਚੇਤਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕਰ੍ਤृ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਚਿੰਤਨ ਸਿਰਫ ਅਟੁੱਟ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਤਨੋਤਿ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਵਾਦ੍ ਅਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ੀ ਤੇਨ ਕẖ ਕ੍ਵ ਕਰੋਤਿ ਕਿਮ੍
ਆਤਮਾ ਜੋ ਕੁਝ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉੱਥੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ—ਫਿਰ ਕੌਣ, ਕਿੱਥੇ, ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਅਹਂ ਸੁਖੀਤਿ ਸੁਖਿਤਾ ਅਹਂ ਦੁẖਖੀਤਿ ਦੁẖਖਿਤਾਃ । ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਾ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਾਨੋ ऽਪਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ
ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ', ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਮੈਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ', ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ—even ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਵਾਈ ਹੈ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵਿਦਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਅਪਿ । ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੈਲਾਨਾਮ੍ ਇਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵਤਾਸ੍ਤਿ ਤੇ
ਸਭ ਜੀਵ—even ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਾਫ ਹਵਾਈ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਝੂਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤੋਲ੍ਲੇਖਤਸ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਭ੍ਰਮਭਾਰਵਿਕਾਰਿਣੀ । ਤਦਭਾਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਨਿष੍ਠਤਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਲਿਨੀ
‘ਮੈਂ’ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਟਿਕਾਅ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੇਮ੍ਨẖ ਕਟਕਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋ ਯਥਾਸ੍ਤਿ ਨੋ । ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਤਥਾਸਤ੍ਯਾ ਨਾਹਨ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ 'ਕੜਾ' ਸ਼ਬਦ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਝੂਠ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ਨਿਰ੍ਮਨਾ ਮੌਨੀ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਤਾ ਚ ਸ਼ੀਤਲਃ । ਜ੍ਞ ਏਕਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਏਵਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਏਵਾਭਿਪੂਰਿਤਃ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ, ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚੁਪ, ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਠੰਢਾ, ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਨੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਕਗਾਤ੍ਰਵਤ੍ । ਸ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞਸ੍ ਸਂਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਈ ਲਗਨ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਗੁੜੀ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਯਥਾ ਮਞ੍ਚਕਸਂਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਨੈਵ ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ੋਃ । ਅਙ੍ਗਾਲਿਰ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਂ ਵਿਨੈਵਂ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਪਿਆ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਆਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਜਾਂ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨਿਸ੍ਸਮ੍ਬੋਧੈਕਬੋਧਸ੍ਯ ਨਿਰਾਸ਼ੇਹੈषਣਾਸ਼ਿषਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਹਨ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਿਤਾ ਕੁਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੂਝ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਆਸ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਅਪਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਦृਗ੍ਰੂਪਸ੍ਯਾਪਰੂਪਿਣਃ । ਕੁਤẖ ਕਿਲਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਮ੍ ਅਨਪੇਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਃ
ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਜਾਂ ਲੱਭਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਠਦਾ।
ਅਪੇਕ੍ਸ਼ੈਵ ਘਨੋ ਬਨ੍ਧੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨਪੇਕ੍ਸ਼ੈਵ ਮੁਕ੍ਤਤਾ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਵਿਤਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਕਿਮ੍ ਈਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਮੀਦ ਹੀ ਗਾੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਬਿਨਾ ਉਮੀਦ ਦੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?
ਪਾਰ੍ਥਿਵਤ੍ਵੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਰਾਵ੍ ਇਵਾਸਤਿ । ਭ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨਿ ਕੁਤẖ ਕ੍ਵ ਕਸ੍ਯ ਕਿਮ੍ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ 'ਆਪ' ਦੇ ਭਰਮ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਕੀ, ਕਿੱਥੇ, ਕਿਸ ਲਈ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸਮਸ੍ਤੇਹਂ ਵਿਗਤਾਖਿਲਕੌਤੁਕਮ੍ । ਨਿਰਸ੍ਤਵੇਦਨਂ ਜ੍ਞੇਨ ਵਿਦਾ ਕੇਵਲਮ੍ ਆਸ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਸਾਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਚੁੱਪਚਾਪ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।