ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪੀਵ ਜਗਤਾਂ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕਰੋਤਿ ਕਦਾਚਨਾਪਿ । ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਨਸ੍ਤਮਯਸਂਵਿਦਿ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤੋਦਯਸ੍ਥਿਤਿਮਤਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤ ਏਕ ਏਵ
ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਆਪਣੀ ਅਟੱਲ, ਬਦਲਾਅ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਠਣ ਤੇ ਟਿਕਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਦੇਵਾਤਿਦੇਵਸ੍ਯ ਪਰਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਏਵ ਪਰਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁष੍ਠਾਨਖੇਦਦਾ
ਇਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਲਈ, ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਅਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨੁष੍ਠਾਨਂ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਜਲਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਨ੍ਤਿਵੇਦਨਰੂਪਿ ਤਤ੍
ਇਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਮਲ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚੈष ਦੂਰੇ ਨਾਕਾਸ਼ੇ ਨਾਲਭ੍ਯੋ ਵਿषਮੋ ਨ ਚ । ਸ੍ਵਾਨਨ੍ਦਭਾਸਰੂਪੋ ऽਸੌ ਸ੍ਵਦੇਹਾਦ੍ ਏਵ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੈ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨੋਪਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਤਪੋਦਾਨਵ੍ਰਤਾਦਿਕਮ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ऋਤੇ ਨਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਸਾਧਨਮ੍
ਇਥੇ ਤਪ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਵਰਤ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਤ੍ਸਙ੍ਗਸਦ੍ਯੋਗਿਪਰਤੈਵਾਤ੍ਰ ਕੇਵਲਮ੍ । ਸਾਧਨਂ ਬੋਧਨਂ ਮੋਹਜਾਲਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍
ਇਥੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਤਸੰਗ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਜੋ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਬਣਾਵਟ ਦੇ ਦੂਰ ਕਰੇ।
ਅਯਂ ਸ ਦੇਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਮ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਤਃ । ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਨ ਜਾਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਿ ਚ
ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਕਿ 'ਇਹ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ', ਇਸ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕਿਲਾਨੇਨਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਪੁਨਰ੍ ਦੋषਾ ਨ ਬਾਧਨ੍ਤੇ ਮਰਣਾਦ੍ਯਾਃ ਕਦਾਚਨ
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਆਦਿ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਮੁੜ ਕਦੇ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਦੇਵਦੇਵੋ ਮਹਾਨ੍ ਏष ਕੁਤੋ ਦੂਰਾਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਤਪਸਾ ਕੇਨ ਤੀਵ੍ਰੇਣ ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਕਿਯਤਾਥਵਾ
ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਦੂਰੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੀ ਕਠੋਰ ਤਪस्या, ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ, ਜਾਂ ਕਿੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ?
ਸ੍ਵਪੌਰੁषਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਵੇਕੇਨ ਵਿਕਾਸਿਨਾ । ਸ ਦੇਵੋ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਰਾਮ ਨ ਤਪਸ੍ਸ੍ਨਾਨਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਰਾਮਾ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਨਾ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਤਮਃਕ੍ਰੋਧਮਦਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਵਰ੍ਜਨਮ੍ । ਵਿਨਾ ਰਾਮ ਤਪੋਦਾਨਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ ਏਵ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵਮ੍
ਰਾਮਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਲਗਾਵਟ, ਵੈਰ, ਅੰਧਕਾਰ, ਗੁੱਸਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਈਰਖਾ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
ਰਾਗਾਦ੍ਯੁਪਹਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਧਨਮ੍ । ਯਦ੍ ਅਰ੍ਜ੍ਯਤੇ ਤਤੋ ਦਾਨਾਦ੍ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਫਲਮ੍
ਜਦ ਮਨ ਲਗਾਵਟ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਧਨ ਠੱਗ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਧਨ ਵਿਚੋਂ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗਾਦ੍ਯੁਪਹਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵ੍ਰਤਾਦਿ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਚ ਯਤ੍ । ਸ ਦਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਫਲਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਮਨਾਙ੍ ਨ ਵਾ
ਜਦ ਮਨ ਲਗਾਵਟ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੋਈ ਵਰਤ ਜਾਂ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦਿਖਾਵਾ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨੇਨ ਮੁਖ੍ਯਮ੍ ਔषਧਮ੍ ਆਹਰੇਤ੍ । ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਾਸਙ੍ਗਂ ਸਂਸृਤਿਵ੍ਯਾਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਇਲਾਜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਸੱਚੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੋਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਕਂ ਪੌਰੁषਂ ਯਤ੍ਨਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੇਤਰਾ ਗਤਿਃ । ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਕ੍ਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਨ ਕਾਚਿਦ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਸਕੇ।
ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ ਪੌਰੁषਂ ਕੀਦृਗ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਯੇ । ਯੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿषੂਚਿਕਾਃ
ਸੁਣ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗAttachment ਅਤੇ ਵੈਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਯਾ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਲੋਕਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਵਿਰੁਦ੍ਧਯਾ । ਸਨ੍ਤੋषਸਨ੍ਤੁष੍ਟਮਨਾ ਭੋਗਗਰ੍ਧਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜਨ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲ ਸਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਭੋਗ ਦੀ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਮ੍ ਉਦ੍ਯੋਗਾਦ੍ ਅਨੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਤਯਾ ਸ੍ਵਯਾ । ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਪਰਤਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕੇ, ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨਾਲ ਲਗਨ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਰ੍ਥਸਨ੍ਤੁष੍ਟੋ ਯੋ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਰਤਸ਼੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸ ਵਿਚ ਰੱਜ ਕੇ ਰਹੇ, ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ—ਉਹ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਣਾਪਰਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਮਹਾਮਤੇਃ । ਅਨੁਕਮ੍ਪ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਙ੍ਕਰਾਃ
ਜਿਸ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੀ, ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਦਇਆ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
ਭृਸ਼ਂ ਯਂ ਸੁਜਨਪ੍ਰਾਯਂ ਲੋਕਾਸ੍ ਸਾਧੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਸ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਸ੍ ਸ ਸਾਧੁਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਚੰਗਾ ਆਦਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਵਧੀਆ ਤੇ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਤਤ੍ਕਥਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਿਚਾਰਵਾਨ੍
ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਗੱਲ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮਜੈਰ੍ ਵਿਵੇਕੈਸ੍ ਤਥਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਲਾਨ੍ ਮਲਾਨਿ । ਯਥਾ ਜਲਾਨਾਂ ਕਤਕਾਨੁषਙ੍ਗਾਦ੍ ਯਥਾ ਜਡਾਨਾਮ੍ ਅਭਯੋਪਯੋਗਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੈਲ ਕਟਕ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਭੈ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੱਚੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯ ਏष ਦੇਵਃ ਕਥਿਤੋ ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਜ੍ਞਾਤੇ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਵਦ ਕ੍ਵਾਸੌ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵਃ ਕਥਮ੍ ਏਨਮ੍ ਅਹਂ ਲਭੇ
ਜੋ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਯ ਏष ਦੇਵਃ ਕਥਿਤੋ ਨੈष ਦੂਰੇ ऽਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਜੋ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ; ਉਹ ਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਸਰ੍ਵਗਃ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਏष ਏਵੈਕੋ ਨ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਭਿਧਾਸ੍ਤਿ ਦृਕ੍
ਇਹੀ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਨਹੀਂ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ 'ਵਿਸ਼ਵ' ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏष ਸ਼ਸ਼ਿਭृਚ੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਃ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਤਪਨਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਕਮਲੋਦ੍ਭਵਃ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ: ਚੰਦ ਵਾਲਾ, ਗਰੁੜ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ—all ਇਹ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹਨ।
ਬਾਲਾ ਅਪਿ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਯਦਿ ਚੇਤਨਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕੈਵਾਤ੍ਰ ਨਾਮ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਉਪਦੇਸ਼ਤਾ
ਬੱਚੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ; ਜੇ ਇਹੋ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੀ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ?
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਚੇਤਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਯਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਵਾਨ੍ ਅਸਿ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਭਵਤਾ ਭਵਤਾਰਣਮ੍
ਤੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਅਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੇ।
ਚੇਤਨਂ ਨਾਮ ਸਂਸਾਰੋ ਜੀਵ ਏष ਪਸ਼ੁਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ । ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਜਰਾਮਰਣਵੀਚਯਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਚਿੱਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਇਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।