ਨ ਕਞ੍ਚਿਦ੍ ਰਸਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਨष੍ਟੈਵਾਪਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਨ ਪੁष੍ਪਿਤਾ ਨ ਫਲਿਤਾ ਤृष੍ਣਾ ਸ਼ੁष੍ਕਲਤੇਵ ਨਃ
ਇੱਛਾ ਸੁੱਕੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰਸ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਗੁਆ ਕੇ ਮਿਟਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਕਦੇ ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਫਲ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਬੇਲਕੁਲ ਬੇਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮ ਮਰ੍ਮਣਿ ਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨਂ ਵਾਸਨਾਖ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼ਰ੍ਮਣੇ । ਜੀਵਿਤਂ ਜਨ੍ਮਨੇ ਜੀਰ੍ਣਂ ਨੈਵੋਤ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਜੀਵਨ, ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਥੱਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੀ, ਭਵ-ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਮ੍ ਉਚ੍ਛੂਨਾ ਭੋਗਾਸ਼ਾ ਭਯਦਾਯਿਨੀ । ਪੂਰ੍ਣਾਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ਮਨਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਕਣ੍ਟਕਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਭੋਗ ਦੀ ਆਸ, ਜੋ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਪੂਰੇ, ਕਦੇ ਖਾਲੀ ਮਨ ਵਿਚ, ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖੱਡ ਵਿਚ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ।
ਚਿਨ੍ਤਾਜ੍ਵਰਵਿਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾẖ ਖਲੁ ਮਹਾਪਦਃ । ਸਮ੍ਪਨ੍ ਨਾਮ ਕृਤਂ ਸਾਪਿ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭੇਨ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਦੌਲਤ, ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਫੁਰਿਤਰਤ੍ਨੇਹਂ ਭਾਸੁਰਂ ਚਾਨ੍ਧਕੋਟਰਮ੍ । ਕਲ੍ਲੋਲਕਲਿਲਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਚੇਤਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕਾਬ੍ਧਿਦੁਰ੍ਭਗਮ੍
ਮੇਰਾ ਮਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅੰਧੇਰੇ ਗੁਫਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਇਹ ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਮਾਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੈਕਪਰਂ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਿਵੇਕਿਨਃ । ਸਕਣ੍ਟਕਮ੍ ਅਮੇਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਤਕਮ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਗੰਦੇ ਤੇ ਚਿਪਚਿਪੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਮਹਾਰਮ੍ਭਂ ਵਲ੍ਗਦਰ੍ਜੁਨਵਾਤਵਤ੍ । ਮਨੋ ਰਮਣਮ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਦੁẖਖਾਯ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਧੂੜ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਖਾਲੀਪਨ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਧਾਰਿਣੀ । ਅਹਮ੍ਭਾਵੋਲ੍ਲਸਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਨਾਜ੍ਞਾਨਯਾਮਿਨੀ
ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਯਕਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਧ੍ਵਾਨ੍ਤਮਤ੍ਤੇਭਸਿਂਹẖ ਕਰ੍ਮਤृਣਾਨਲਃ । ਉਦਿਤੋ ਨ ਵਿਵੇਕਾਰ੍ਕੋ ਵਾਸਨਾਰਜਨੀਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਅਜੇ ਤਕ ਬੁਝਣ ਦੀ ਸੂਰਜੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹੀ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ, ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸਿੰਘ, ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਤਿੰਨਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵੀ ਉਤਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਾਲੇ ਨਹੀਂ ਆਈ।
ਅਵਸ੍ਤੁ ਵਸ੍ਤੁਵਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਂ ਮਤ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮਤਙ੍ਗਜਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਨਿਕृਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਜਾਨੇ ਕਿਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਮੱਤ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਨੂੰ ਝੂਠ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਗਦੇ ਬੁਧੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲੇਗਾ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟਿਰ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾ ਤਰਣਾਯ ਯਾ । ਸਾਪ੍ਯ੍ ਅਦृष੍ਟਿਰ੍ ਇਵਾਨ੍ਧ੍ਯਾਯ ਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਕਾਰਿਣੀ
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਅਸਰਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਵਮ੍ ਅਤਿਸਮ੍ਮੋਹੇ ਯਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਹ ਦਾਰੁਣੇ । ਉਦਰ੍ਕਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਤਾਤ ਤਨ੍ ਮੇ ਕਥਯ ਪृਚ੍ਛਤੇ
ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ, ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੋਹਮਿਹਿਕਾਸ਼੍ ਸ਼ਰਦੀਵ ਸਾਧੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਮਲਾਸ਼੍ ਚ ਤਥਾਖਿਲਾਸ਼ਾਃ । ਸਤ੍ਯੇਤਿ ਵਾਗ੍ ਭਵਤੁ ਸਾਧੁਜਨੋਪਗੀਤਾ ਮਦ੍ਬੋਧਨੇਨ ਭਵਤਾ ਭਵਸ਼ਾਨ੍ਤਿਦੇਨ
ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੀ ਧੁੰਦ ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਮਾਨ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਧੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬੋਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ। ਤੇਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ।
ਸਂਵੇਦਨਂ ਭਾਵਨਂ ਚ ਵਾਸਨਾ ਕਲਨੇਤਿ ਚ । ਅਨਰ੍ਥਾਯੇਹ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੋ ਵਿਗਤਾਰ੍ਥੋ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇੱਥੇ 'ਅਨੁਭਵ', 'ਚਿੰਤਨ' ਅਤੇ 'ਵਾਸਨਾ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਬੇਮਤਲਬ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਹੁਣ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
ਵੇਦਨਂ ਭਾਵਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਦੋषਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਪਦਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਲਤਾ ਮਧੁਰਸੇ ਯਥਾ
ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਮਾਰ੍ਗੇ ਗਹਨੇ ਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਵਾਹਿਨਃ । ਉਪਯਾਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਵृਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਸਨ੍ਤਤਿਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ-ਨੀਚੀ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਿਨੋ ਵਾਸਨਯਾ ਸਹ ਸਂਸਾਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਮਾਧਵਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਵਨਮ੍ ਇਵਾਰਸਮ੍
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਘਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਸृਤਿਸਲ੍ਲਕ੍ਯਾ ਵਾਸਨੋਤ੍ਸੇਧਕਾਰਿਣੀ । ਕਦਲ੍ਯਾ ਘਨਜਾਲਿਨ੍ਯਾ ਰਸਲੇਖੇਵ ਮਾਧਵੀ
ਇਸ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਨਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਕੇਲੇ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਧਵੀ ਲਤਾ।
ਸਂਸਾਰਾਬ੍ਧਿਤਯੋਦੇਤਿ ਵਾਸਨਾਤ੍ਮਾ ਰਸਸ਼੍ ਚਿਤੌ । ਯਥਾ ਵਨਤਯਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥੋ ਮਧੁਮਾਸਰਸẖ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਸੰਤ ਦਾ ਰਸ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਅਮਲਾਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਾਦ੍ ऋਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਖੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵੇਤਰਦ੍ ਯਥਾ
ਸੁੱਧ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖਾਲੀਪਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਅੰਤਹੀਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਖਾਲੀਪਣ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਵੇਦਨਾਤ੍ਮਾ ਰਸੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯ ਇਤਿ ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸ੍ਥਿਰਾ । ਏषਾਵਿਦ੍ਯਾ ਭ੍ਰਮਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਏष ਸਂਸਾਰ ਆਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਤ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੁਆਦ, ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਰਸ ਹੈ, ਇਹੀ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।
ਅਨਾਲੋਚਨਸਂਸਿਦ੍ਧ ਆਲੋਕੇਨੈष ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਅਸਦਾਤ੍ਮਾ ਸਦਾਭਾਸੋ ਬਾਲਵੇਤਾਲਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਨਣ ਆਉਣ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਝੂਠਾ ਆਪ ਬਣ ਕੇ ਸੱਚਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦृਸ਼੍ਯਦृਸ਼ੋ ਬੋਧੇ ਬੋਧਸਾਰਤਯੈਕਤਾਮ੍ । ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਮਹੀਪੀਠਸਰਿਤ੍ਪੂਰ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਭ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮृਣ੍ਮਯਂ ਹਿ ਯਥਾ ਭਾਣ੍ਡਂ ਮृਚ੍ਛੂਨ੍ਯਂ ਤੁ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਚਿਨ੍ਮਯਂ ਹਿ ਤਥਾ ਚੇਤ੍ਯਂ ਚਿਚ੍ਛੂਨ੍ਯਂ ਤੁ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਭਾਂਡਾ ਬਿਨਾ ਮਿੱਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤਿਵੇਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤਨ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
ਬੋਧਾਵਬੁਦ੍ਧਂ ਯਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਬੋਧ ਏਵ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਨਾਬੋਧਂ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਬੋਧੋ ਵੈਰੂਪ੍ਯਾਤ੍ ਤੇਨ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜੋ ਹਕੀਕਤ ਸੂਝ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੂਝ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾ-ਸੂਝ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਦृਸ਼੍ਯੇषੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਬੋਧਮਾਤ੍ਰਤਾ । ਸਾਰਸ੍ ਤੇਨ ਤਦਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਖਪੁष੍ਪਵਤ੍
ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਝ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਜਾਤੀਯਸ੍ ਸਜਾਤੀਯੇਨੈਕਤਾਮ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ । ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਨੁਭਵਸ੍ ਤੇਨ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਕਤ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਸੀ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਿ ਕਾष੍ਠੋਪਲਾਦੀਨਾਂ ਨ ਭਵੇਦ੍ ਬੋਧਰੂਪਤਾ । ਤਤ੍ ਸਦਾਨੁਪਲਮ੍ਭਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਏਤੇषਾਮ੍ ਅਸਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜੇ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੂਝ ਦੀ ਸਰੂਪ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾ-ਸੂਝ ਹੋਣੀ, ਝੂਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇਗੀ।
ਯਦਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ਼ੇषਾ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਬੋਧਮਾਤ੍ਰੈਕਰੂਪਿਣੀ । ਤਦਾਨ੍ਯੇਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਯੈਵ ਸਤੀ ਬੋਧੇਨ ਬੋਧ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਚੇ ਚੇਤਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੇਤਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ਗਤਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਬੋਧਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਮ੍ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਜਲਮਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾਰ੍ਣਵਃ
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।