ਨ ਚ ਮੇ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਉਦ੍ਯੋਗੋ ਵਿਰਕ੍ਤਮਨਸੋ ਗृਹਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਡਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਭੁਵਨੋਦਰੇ
ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੁਣ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ।
ਭਗਵਨ੍ ਮਹ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਕਥਯੇਹਾਨੁਕਮ੍ਪਯਾ । ਗਮ੍ਭੀਰਾਣਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਨਿ ਸਾਧੁਚੇਤਸ੍ਸਰਾਂਸਿ ਹਿ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਤੇ ਸਾਫ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ ਏਵ ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ਮਹਤਾਂ ਪੁਰਃ । ਕਮਲਾਨੀਵ ਭੂਤਾਨਿ ਵਿਕਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਿਤਰਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮਮੇਮਂ ਚ ਮਨੋਮੋਹਂ ਸਂਸਾਰਭ੍ਰਮਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ਮਨ੍ਯੇ ਹਾਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਬੋਧਾਨੁਕਮ੍ਪਨੈਃ
ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਇਸ ਭਟਕਾਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਵਸਿष੍ਠੋ ऽਸ੍ਮਿ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਮੁਨਿਰ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨਭੋਗृਹਃ । ਕੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥੇਨ ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ ਇਮਂ ਮਾਰ੍ਗਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਮੈਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਹਾਂ ਜਿਸਦਾ ਘਰ ਅਸਮਾਨ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਮਾ ਗਾ ਵਿषਾਦਂ ਪਨ੍ਥਾਨਮ੍ ਆਗਤੋ ऽਸਿ ਮਨੀषਿਣਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਯḫ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ऽਸਿ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਸ੍ਯਾਪਰਂ ਤਟਮ੍
ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਾ ਜਾ; ਤੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈਂ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਿਭਵੋਦਾਰਾ ਮਤਿਰ੍ ਉਕ੍ਤਿਰ੍ ਅਪੀਦृਸ਼ੀ । ਆਕृਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਾ ਚ ਨ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸੋਚ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਰੂਪ — ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮੂਰਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਮਣਿਰ੍ ਮਧੁਰਕਾषੇਣ ਯਥੈਤਿ ਵਿਮਲਾਤ੍ਮਤਾਮ੍ । ਤਥਾ ਕषਾਯਪਾਕੇਨ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਵਿਵੇਕਿਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਨਰਮ ਘਸਾਈ ਨਾਲ ਮਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਧਾਈ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਵੇਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਸਿ ਕਥਂ ਸਂਸਾਰਂ ਹਾਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਸਿ । ਉਪਦਿष੍ਟਮ੍ ਅਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਸਮ੍ਪਾਦਯਸਿ ਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਹਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।
ਵਿਮਲਵਾਸਨ ਉਨ੍ਨਤਮਾਨਸḫ ਪਰਿਵਿਵਿਕ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਜਨਚੇਤਸਾਮ੍ । ਪਦਮ੍ ਅਸ਼ੋਕਮ੍ ਅਲਂ ਖਲੁ ਯੁਜ੍ਯਸੇ ਜਗਤਿ ਨੇਤੁਮ੍ ਇਤੀਦਮ੍ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਸਾਫ ਵਾਸਨਾ, ਉੱਚ ਮਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ। ਇੱਥੇ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤੋ ਮਙ੍ਕਿਰ੍ ਵਿਨਿਪਤ੍ਯ ਸ ਪਾਦਯੋਃ । ਉਵਾਚਾਨਨ੍ਦਪੂਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਦਂ ਮਾਰ੍ਗੇ ਵਹਨ੍ ਵਚਃ
ਜਦੋਂ ਮੰਕੀ ਨੇ 'ਮੇਰਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਭਗਵਨ੍ ਭੂਰਿਸ਼ੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ ਦਸ਼ਾਵਤਾ । ਮਯਾ ਨ ਤੁ ਪੁਨਸ੍ ਸਾਧੁਰ੍ ਲਬ੍ਧਸ੍ ਸਂਸ਼ਯਨਾਸ਼ਕृਤ੍
ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਟਕਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਸਾਧੂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕੇ।
ਸਮਸ੍ਤਦੇਹਵਾਰਾਣਾਂ ਸਾਰਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਫਲਂ ਮਯਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਪਾਦਪਦ੍ਮੇ ਭ੍ਰਮਰਤਾਂ ਗਤਃ
ਅੱਜ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਲਗਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਖਿਨ੍ਨੋ ऽਸ੍ਮਿ ਭਗਵਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਦਸ਼ਾਸ੍ ਸਂਸਾਰਦੋषਦਾਃ । ਪੁਨਰ੍ ਜਾਤਂ ਪੁਨਰ੍ ਨष੍ਟਂ ਸੁਖਦੁẖਖਭ੍ਰਮਸ੍ ਸਦਾ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣਾ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣਾ।
ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਦੁẖਖਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਕਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਸੁਖਾਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤਿਦੁẖਖਾਨਿ ਵਰਂ ਦੁẖਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਤੋ ਮੁਨੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੇਕ ਸੁਖ ਆਖਰਕਾਰ ਦੁੱਖ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਦृਢਦੁẖਖਵਦ੍ ਅਨ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੁẖਖਯਨ੍ਤਿ ਸੁਖਾਨਿ ਮਾਮ੍ । ਤਥਾ ਨਾਮ ਯਥਾ ਦੁẖਖਮ੍ ਏਵ ਮੇ ਸੁਖਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਸੁਖ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਾਂਗ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਹੀ ਸੁਖ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਯੋ ਦਸ਼ਨਲੋਮਾਙ੍ਗੈਸ੍ ਸਹ ਜਰ੍ਜਰਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਉਚ੍ਚੈḫਪਦੇ ਪਾਤਪਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨਾਧ੍ਯਵਸਾਯਿਨੀ
ਮੇਰੀ ਉਮਰ, ਦੰਦ, ਵਾਲ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਪ੍ਰਸੁਵਾਨਂ ਕੁਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਗਹਨਂ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਮਨḫ ਪਿਪ੍ਪਲਪਦ੍ਮੂਲੈਰ੍ ਇਵ ਕੁਗ੍ਰਾਮਕੋਟਰਮ੍
ਮੇਰਾ ਮਨ, ਮੰਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪੀਪਲ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਸੇ ਹਨੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੋਹ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਗਰ੍ਧਵृਦ੍ਧ੍ਯੈਤਿ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ ਸ਼੍ਵḫ ਪਾਪੀਯਸੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਕਣ੍ਟਕਦ੍ਰੁਮਵਲ੍ਲੀਵ ਕਰਾਲਕੁਟਿਲਾ ਮਤਿਃ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ, ਹਰ ਰੋਜ਼, ਹੋਰ ਵੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨ, ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਪਚੀ ਹੋਈ ਵਾਟੀ ਵਾਂਗ, ਕਰੂ ਤੇ ਵਕੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰ੍ ਆਯਾਸਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯਾ ਯਾਮਿਨ੍ਯੇਵ ਤਮੋऽਨ੍ਧਯਾ । ਅਕ੍ਸ਼ੀਵਾਨਾਗਤਾਲੋਕਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਸਨ੍ਤਤਚਿਨ੍ਤਯਾ
ਜੀਵਨ, ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਨ, ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਜੀਵਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨ ਕਞ੍ਚਿਦ੍ ਰਸਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਨष੍ਟੈਵਾਪਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਨ ਪੁष੍ਪਿਤਾ ਨ ਫਲਿਤਾ ਤृष੍ਣਾ ਸ਼ੁष੍ਕਲਤੇਵ ਨਃ
ਇੱਛਾ ਸੁੱਕੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰਸ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਗੁਆ ਕੇ ਮਿਟਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਕਦੇ ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਫਲ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਬੇਲਕੁਲ ਬੇਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮ ਮਰ੍ਮਣਿ ਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨਂ ਵਾਸਨਾਖ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼ਰ੍ਮਣੇ । ਜੀਵਿਤਂ ਜਨ੍ਮਨੇ ਜੀਰ੍ਣਂ ਨੈਵੋਤ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਜੀਵਨ, ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਥੱਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੀ, ਭਵ-ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਮ੍ ਉਚ੍ਛੂਨਾ ਭੋਗਾਸ਼ਾ ਭਯਦਾਯਿਨੀ । ਪੂਰ੍ਣਾਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ਮਨਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਕਣ੍ਟਕਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਭੋਗ ਦੀ ਆਸ, ਜੋ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਪੂਰੇ, ਕਦੇ ਖਾਲੀ ਮਨ ਵਿਚ, ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖੱਡ ਵਿਚ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ।
ਚਿਨ੍ਤਾਜ੍ਵਰਵਿਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾẖ ਖਲੁ ਮਹਾਪਦਃ । ਸਮ੍ਪਨ੍ ਨਾਮ ਕृਤਂ ਸਾਪਿ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭੇਨ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਦੌਲਤ, ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਫੁਰਿਤਰਤ੍ਨੇਹਂ ਭਾਸੁਰਂ ਚਾਨ੍ਧਕੋਟਰਮ੍ । ਕਲ੍ਲੋਲਕਲਿਲਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਚੇਤਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕਾਬ੍ਧਿਦੁਰ੍ਭਗਮ੍
ਮੇਰਾ ਮਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅੰਧੇਰੇ ਗੁਫਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਇਹ ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਮਾਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੈਕਪਰਂ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਿਵੇਕਿਨਃ । ਸਕਣ੍ਟਕਮ੍ ਅਮੇਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਤਕਮ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਗੰਦੇ ਤੇ ਚਿਪਚਿਪੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਮਹਾਰਮ੍ਭਂ ਵਲ੍ਗਦਰ੍ਜੁਨਵਾਤਵਤ੍ । ਮਨੋ ਰਮਣਮ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਦੁẖਖਾਯ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਧੂੜ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਖਾਲੀਪਨ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਧਾਰਿਣੀ । ਅਹਮ੍ਭਾਵੋਲ੍ਲਸਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਨਾਜ੍ਞਾਨਯਾਮਿਨੀ
ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਯਕਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਧ੍ਵਾਨ੍ਤਮਤ੍ਤੇਭਸਿਂਹẖ ਕਰ੍ਮਤृਣਾਨਲਃ । ਉਦਿਤੋ ਨ ਵਿਵੇਕਾਰ੍ਕੋ ਵਾਸਨਾਰਜਨੀਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਅਜੇ ਤਕ ਬੁਝਣ ਦੀ ਸੂਰਜੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹੀ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ, ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸਿੰਘ, ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਤਿੰਨਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵੀ ਉਤਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਾਲੇ ਨਹੀਂ ਆਈ।
ਅਵਸ੍ਤੁ ਵਸ੍ਤੁਵਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਂ ਮਤ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮਤਙ੍ਗਜਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਨਿਕृਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਜਾਨੇ ਕਿਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਮੱਤ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਨੂੰ ਝੂਠ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਗਦੇ ਬੁਧੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲੇਗਾ।