ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਦृष੍ਟਾਪਿ ਨ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦਗ੍ਧਂ ਬੀਜਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ 'ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ' ਦਾ ਭਾਵ, ਜੇ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਬੀਜ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ।
ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾ ਵੀਤਰਾਗੋ ਨਿਰਾਮਯਃ । ਨਿਰ੍ਮਨਾ ਨਿਤ੍ਯਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ਮੁਨਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੋਗ-ਮੁਕਤ, ਮਨ-ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਨਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਭੋਗਬਨ੍ਧਵਃ । ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਭਾਵਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏषਾਂ ਕਿਲਾਕਰਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਭੋਗ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਭਾਵ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਘਨẖ ਕੇਵਲਾਲੋਕੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਜੀਵḫ ਪਰਾਯਤੇ । ਸ ਏਵਾਨ੍ਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਯੋ ऽਨ੍ਤਰਪਰਾਹ੍ਣ ਇਵਾਤਪਃ
ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਨਣ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ; ਜੀਵ ਹੋਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਚਾਨਣ ਇਕੋ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਦੇਸ਼ਸ੍ਥਿਤਾਤ੍ ਪੁਂਸੋ ਦੂਰਂ ਯਾਤਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ । ਯਦ੍ ਰੂਪਮ੍ ਅਕਲਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸਰੂਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਚਾਰੁ ਚਿਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਕਰ੍ਪੂਰਂ ਯਚ੍ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍
ਜੋ ਚਿੱਤ-ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਕਪੂਰ ਵਾਂਗ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਬੇਅੰਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਗਤਭਵਭ੍ਰਮਭਾਸੁਰਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ਼ਮਮ੍ ਉਪੇਤਮ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਦੀਪਵਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਪੀਹ ਜਨਂ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਾ ਨਨੁ ਨਮਨ੍ਤਿ ਰਮਨ੍ਤਿ ਮੁਦਾ ਚ ਖੇ
ਜੋ ਭਵ-ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਮਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਾਸ਼ਵਾਸਨਾਪਾਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤਭਵਵਾਸਨਃ । ਉਤ੍ਥਾਯ ਗਚ੍ਛ ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਮਙ੍ਕਿਰ੍ ਇਵਾਙ੍ਕਤਃ
ਸਭ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਠ ਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਕੀ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਿਆ ਸੀ।
ਮਙ੍ਕਿਨਾਮਾਭਵਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਃ । ਸ ਕਥਂ ਸ਼ृਣੁ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਮਦ੍ਵਿਬੋਧਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੰਕੀ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਸੀ। ਸੁਣ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਅਹਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਾਦ੍ ਅਵਨਿਮ੍ ਆਗਤਃ । ਭਵਤ੍ਪਿਤਾਮਹਾਰ੍ਥੇਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਉਪਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ।
ਵਿਹਰਨ੍ ਭੂਤਲਂ ਗਚ੍ਛਂਸ੍ ਤ੍ਵਤ੍ਪਿਤਾਮਹਪਤ੍ਤਨਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਕਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਦੀਰ੍ਘਾਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਨੀਂ ਮਹਾਤਪਾਮ੍
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਠੋਰ ਤਪਸਿਆ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪਾਂਸੁਪ੍ਰਤਰ੍ਦਗਹਨਾਂ ਪ੍ਰਕਚਤ੍ਤਪ੍ਤਸੈਕਤਾਮ੍ । ਅਦृष੍ਟਪਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਗ੍ਰਾਮਕਲਾਞ੍ਛਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਜੰਗਲ ਧੂੜ ਨਾਲ ਘਣੀ ਸੀ, ਰੇਤ ਤਪਦੀ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਖਾਨਿਲਾਲੋਕਜਲਭੂਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍ । ਤਤਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਂ ਮਹਾਰਮ੍ਭਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਇਵਾਮਲਾਮ੍
ਉਥੇ ਹਵਾ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ; ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਾਲੀਪਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਤਤਾ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਸਮ੍ਮੋਹਮृਗਤृष੍ਣਾਗਤਭ੍ਰਮਾਮ੍ । ਜਾਡ੍ਯਦਾਮ੍ ਆਤਤਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਂ ਦਿਗ੍ਦਾਹਮਿਹਿਕਾਕੁਲਾਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਅਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਸੀ—ਭਟਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ, ਸੁਸਤ ਤੇ ਖਾਲੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤਪਦੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ।
ਅਥ ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਨ੍ਯਾਂ ਯਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਹਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਤਾਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਰਤੋ ਵਦਨ੍ਤਂ ਪਥਿਕਂ ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ ਯਾਤਰੀ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਹੋ ਨੁ ਪਰਿਖੇਦਾਯ ਪ੍ਰੌਢਪ੍ਰਾਯਾਤਪੋ ਰਵਿਃ । ਪਰਿਤਾਪਾਯ ਪਾਪੋ ऽਯਂ ਦੁਰ੍ਜਨੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਮਃ
ਅਹੋ, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਇਹ ਤਿੱਖਾ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ ਸਿਰਫ ਥਕਾਵਟ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ।
ਸਙ੍ਗਲਨ੍ਤੀਵ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਸ੍ਫੁਰਤੀਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ ਆਤਪੇ । ਸਙ੍ਕੁਚਤ੍ਪਲ੍ਲਵਾਪੀਡਾਸ੍ ਤਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਨਰਾਜਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੀਖੀ ਚੁਭਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਭੜਕਦੀ ਹੋਵੇ; ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਤਾਵਤ੍ ਤਦ੍ ਏਤਮ੍ ਅਗ੍ਰਸ੍ਥਂ ਗ੍ਰਾਮਕਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਸ਼੍ਰਮਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਪਨੀਯਾਸ਼ੁ ਵਹਾਮ੍ਯ੍ ਅਧ੍ਵਾਨਮ੍ ਆਸ਼ੁਗਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਫ਼ੌਰਨ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸੋ ऽਗ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕਿਰਾਤਗ੍ਰਾਮਕਂ ਯਦਾ । ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ ਤਦਾ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਇਦਂ ਵਚਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤ ਨੀਰਾਗ ਮਾਰ੍ਗਮਿਤ੍ਰ ਸ਼ੁਭਾਕृਤੇ । ਮਰੁਮਾਰ੍ਗਮਹਾਰਣ੍ਯਪਾਨ੍ਥ ਸ੍ਵਾਗਤਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਅਜਾਣ, ਨਿਰਲੇਪ, ਰਸਤੇ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰੇਤਲੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਯਾਤਰੀ, ਤੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।
ਚਿਰਂ ਮਨੁष੍ਯਦੇਸ਼ੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਰ੍ਜਨਗ੍ਰਾਮਧਨ੍ਵਨਿ । ਨਾਗਰਾਧ੍ਵਗ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ऽਪਿ ਨ ਲਪ੍ਸ੍ਯਸੇ
ਇਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਨੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਉਜਾੜ ਜਗ੍ਹਾ 'ਚ, ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯਾਤਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਆਰਾਮ ਕਰੇ, ਪਰ ਅਸਲ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇਗਾ।
ਸ਼੍ਰਮੋ ਵਿਸ਼੍ਰਮਣੇਨੈਵ ਵਰ੍ਧਤੇ ਪਾਮਰਾਸ੍ਪਦੇ । ਤृਡ੍ ਵੈ ਲਵਣਪਾਨੇਨ ਭੂਯ ਏਵਾਭਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਨੀਚ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਹੋਰ ਵੱਧਦੀ ਹੈ।
ਏਤੇ ਗ੍ਰਾਮੈਕਸ਼ਰਣਾḫ ਪਲ੍ਲਵਸ੍ਪਨ੍ਦਭੀਰਵਃ । ਅਯਥਾਯਥਸਞ੍ਚਾਰਾ ਹਰਿਣਾ ਇਵ ਜਨ੍ਤਵਃ
ਇਹ ਜੀਵ, ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਡਰਦੇ, ਸਹੀ ਜਾਂ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਵਿਚਾਰੇषੁ ਨ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਤਿषੁ । ਨ ਤ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਦੁਰਾਚਾਰਾਦ੍ ਅਸ਼੍ਮਯਨ੍ਤ੍ਰਮਯਾ ਇਵ
ਇਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਅਨੁਭਵ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਬੇਹਿਸ ਹਨ।
ਕਾਮਾਰ੍ਥਰਾਗਵਿਦ੍ਵੇषਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਪੌਰੁषਾਃ । ਕਰ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਆਪਾਤਮਧੁਰੇ ਰਮਨ੍ਤੇ ਦਗ੍ਧਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਇੱਛਾ, ਧਨ, ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਜਲ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮਿੱਠੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਆਭਿਜਾਤ੍ਯੋਨ੍ਨਤੋਦਾਰਾ ਸ਼ੀਤਲਾ ਰਸਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਨੇਹ ਵਿਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਮੇਘਮਾਲਾ ਮਰਾਵ੍ ਇਵ
ਇੱਥੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤ, ਵਡਿਆਈ, ਠੰਢਕ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਇੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ।
ਵਰਮ੍ ਅਨ੍ਧਗੁਹਾਹਿਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤẖ ਕੀਟਤਾ ਵਰਮ੍ । ਵਰਂ ਮਰੌ ਪਙ੍ਗੁਮृਗੋ ਨ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਜਨਸਙ੍ਗਮਃ
ਅੰਧੇਰੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀੜਾ ਬਣਨਾ ਚੰਗਾ, ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਲੰਗੜਾ ਹਿਰਣ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ।
ਨਿਮੇषਾਸ੍ਵਾਦਮਧੁਰਾẖ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਤਰਵਿਰਾਗਿਣਃ । ਮਾਰਣੈਕਾਨ੍ਤਨਿਰਤਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਵਿषਕਣਾ ਇਵ
ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਮਿੱਠੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਬੇਰੁਖੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਤੀਰ।
ਵਾਨ੍ਤਿ ਭਸ੍ਮਕਣਾਕੀਰ੍ਣਾ ਜੀਰ੍ਣਾਸ੍ ਸਂਸ਼ੀਰ੍ਣਸਦ੍ਮਸੁ । ਤृਣਪਰ੍ਣਵਨਵ੍ਯਗ੍ਰਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਵਕਰਵਾਯਵਃ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਵਾ, ਜੋ ਘਾਸ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਟੂਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਝੜਦੇ, ਢਹਿ ਗਏ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਖ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤੇਨ ਤੇਨਾਹਮ੍ ਇਦਮ੍ ਉਕ੍ਤਸ੍ ਤਦਾਨਘ । ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸਮਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤੇਨੇਵਾਮृਤਾਮ੍ਭਸਾ
ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ ਮਿਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ।