ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰੈ ਰਨ੍ਧ੍ਰੈਰ੍ ਬਹਿਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਸृष੍ਟਿਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਜੀਵੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਰਸੀਮ੍ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਃ
ਜੀਵ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵੋ ਜਗਤ੍ਤਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਯਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ । ਹੇਮੇਵ ਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਜੀਵ, ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਕੜਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗਹਿਣਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ੍ਤੋ ऽਪਿ ਨ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਨ ਮृਤਾ ਅਪਿ । ਸਨ੍ਤੋ ऽਪਿ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤੀਵ ਪਰਾਵਰਵਿਦਸ਼੍ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਦੇ ਨਹੀਂ; ਮਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਨਹੀਂ; ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ—ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਉੱਚਾ ਤੇ ਹੇਠਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਗृਹਕਰ੍ਮਾਣਿ ਗੇਹਸ੍ਥੋ ਗੋष੍ਠਭਾਣ੍ਡਮਨਾ ਇਵ
ਜੋ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਵਾਲਾ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਵੱਲ ਹੈ।
ਵਿਰਾਡ੍ ਹृਦਿ ਯਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰḫ ਪ੍ਰਤਿਦੇਹਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਜੀਵੋ ਹਿਮਕਣਾਕਾਰਸ੍ ਸ੍ਥੂਲੇ ਸ੍ਥੂਲੋ ਲਘੌ ਲਘੁਃ
ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਜੀਵ ਹਿਮ ਦੇ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਟਾ ਹੈ ਉਥੇ ਮੋਟਾ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੱਕਾ ਹੈ ਉਥੇ ਸੁੱਕਾ।
ਅਹਮਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿਕੋਣਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਦਾਭਾਸਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਚੇਤਨਾਦ੍ ਵਪੁਃ
ਆਤਮਾ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਤਿਕੋਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਸਲ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਐਸਾ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਕੋਸ਼ੇ ਤ੍ਰਿਕੋਣੇ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰੋ ऽਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਦੇਹੇ ਜੀਵੋ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਮੋਦẖ ਕੁਸੁਮੇ ਯਥਾ
ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਸਮਝ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਾ ਸਂਵਿਦ੍ ਆਪਾਦਮਸ੍ਤਕਮ੍ । ਵਿਸਰਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲੇ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਣ੍ਡਪੇ
ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਸੂਝ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ, ਹਰ ਥਾਂ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਧ੍ਰਪ੍ਰਣਾਲੇਨ ਵਿਵृਤਂ ਵੇਦਨੋਦਕਮ੍ । ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ ਧੂਮੋ ਵਿਯਨ੍ ਮੇਘਤਯਾ ਯਥਾ
ਸੂਖਮ ਨਾਡੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜਦੋਂ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦਾ ਜਲ ਖੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ।
ਦੇਹੇ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਵੇਦਨਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ऽਸ੍ਤਿ ਘਨਵਾਸਨਮ੍
ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਹਰ ਥਾਂ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ, ਸ਼ੁਕਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੂੜ੍ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਯਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ऽਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਹृਦਿ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ ਏਵਾਸ਼ੁ ਬਹਿḫ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਜੀਵ ਸਿਰਫ਼ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਜਿਸ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਮ੍ਬਰੋਪਮਾਮ੍ । ਨ ਕਯਾਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਮਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਬੇਫਿਕਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਖਿਆਲ ਸਿਰਫ਼ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਾ ਤੁ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਪਿ ਭਾਵਨੀਯਾਮ੍ਬਰੋਪਮਾ । ਅਹਮ੍ਭਾਵੋਪਸ਼ਮਨੇ ਸ਼ਮਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੇ
ਚਿੰਤਾ, ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਾ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ਤੀਹ ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਨਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਰੂਪਾਲੋਕਮਨਨਂ ਮੌਨਦਾਰੁਨਰਾ ਇਵ
ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਇੱਥੇ ਕਰਤਬ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੋਚਣ ਜਾਂ ਨਾ ਸੋਚਣ ਦੋਵੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਸਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਲੱਕੜ ਦੇ ਤਪਸੀ।
ਅਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਾਵਨੋ ਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਜੀਵਨ੍ਨ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦੋ ਬਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯ ਇਵ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਮੁਕਤ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਾ ਸਂਵਿਦ੍ ਆਪਾਦਮਸ੍ਤਕਮ੍ । ਵਿਸਰਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲੇ ਦੇਹੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ऽਰ੍ਕਪ੍ਰਭਾ ਯਥਾ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁਕਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦृਙ੍ ਨੇਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਦਨਂ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਵਾਸਨਾḫ ਪਞ੍ਚ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤਾਸੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਦੇਖਣਾ ਅੱਖ ਹੈ, ਸਵਾਦ ਜੀਭ ਹੈ, ਸੁਣਨਾ ਕੰਨ ਹੈ' ਆਦਿ। ਇਹ ਪੰਜ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਭਾਵੋ ऽਕ੍ਸ਼ਤਯੋਦੇਤਿ ਮਨੋ ਭੂਤ੍ਵੈਕਦੇਸ਼ਤਃ । ਸਰ੍ਵਗੋ ऽਪਿ ਰਸੋ ਭੂਮੌ ਯਥਾਙ੍ਕੁਰਤਯਾ ਮਧੌ
ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ, ਮਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਾਵ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮਿਠਾਸ ਵਜੋਂ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਭਾਵਯਤਿ ਭਾਵੇषੁ ਨੇਹ ਰੂਢੇष੍ਵ੍ ਅਭਾਵਤਾਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਯਤ੍ਨਵਤੋ ਦੁẖਖਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮੰਨ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ, ਅੰਤਹੀਣ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਆਚ੍ਛਨ੍ਨੋ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਆਸ਼ਿਤਃ । ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਨ ਸ਼ਾਯੀ ਜ੍ਞਸ੍ ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਇਵ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਏ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਲੈਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਭਿਰ੍ ਉਪੇਤੋ ऽਪਿ ਸਮਗ੍ਰਾਭਿਰ੍ ਅਵਾਸਨਃ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਖਮ੍ ਇਵ ਸ਼੍ਵਸਨਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਕਾਸ਼।
ਆਸਨੇ ਸ਼ਯਨੇ ਯਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਤ੍ਨੇਨ ਬੋਧ੍ਯਤੇ । ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਰ੍ ਇਵ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਵृਤਃ
ਚਾਹੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਲੈਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਫਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਮਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸਰ੍ਵਗੋ ऽਪਿ ਸ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਸ੍ਫੁਟਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਯਥਾ ਗਨ੍ਧੋ ऽਬ੍ਜਕੋਟਰੇ
ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਜਨ੍ਤੁਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਰਣਂ ਜਗਤ੍ । ਆਤ੍ਮਨਿष੍ਠਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਗਤ੍ ਪਰਮੇਤ੍ਯ੍ ਉਪਦੇਸ਼ਭੂਃ
ਜੋ ਜੀਵ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਉਸ ਦੀ ਫੈਲਾਵਟ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨੀਰਸੋ ਭਵ ਭਾਵੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਵਿਭਵਾਦਿषੁ । ਪਾषਾਣਂ ਹृਦਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਭਵਸਿ ਭੂਤਯੇ
ਹਰ ਚੀਜ਼, ਚਾਹੇ ਦੌਲਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹੋ; ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਕਰ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜੀਵੋਗੇ।
ਸਾਧੋ ਹृਦਯਸੌषਿਰ੍ਯਮ੍ ਅਸੌषਿਰ੍ਯਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਤੁ ਤੇ । ਅਵਿਦ੍ਵਦ੍ਵਪੁषੋ ऽਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਉਪਲਸ੍ਯੇਵ ਰਾਘਵ
ਏ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਐਸਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਵਿਚ ਨਰਮੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦੇਹ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਜ੍ਞਯੋਰ੍ ਅਸ਼ੇषੇषੁ ਭਾਵਾਭਾਵੇषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ । ऋਤੇ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੁ ਨ ਵਿਸ਼ੇषੋ ऽਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ, ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਸਤ੍ਤੈਵੈषਾ ਵਿਦੋ ਯਤ੍ ਸਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਮਿषਿਤਾ ਜਗਤ੍ । ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਮਿषਿਤਾ ਦृਗ੍ ਇਵਾਨਾਮਕਂ ਤਤਮ੍
ਇਹੀ ਅਸਤਿਤਵ, ਜਦ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਾਂ-ਰੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਂ ਵਿਨष੍ਟਂ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਯਨ੍ ਨ ਨष੍ਟਂ ਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਤ੍ ਸਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵ ਤਦ੍ ਭਵਾਨ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਸੀ ਨੂੰ ਬਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਭਾਵਨਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਨਿਰ੍ਮੂਲਾ ਭਾਵਿਤਾਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸਲਿਲਂ ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਨ ਦਦਾਤਿ ਭਵਾਙ੍ਕੁਰਮ੍
ਭਾਵਨਾ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਦਿਸੇ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ।