ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨਾਸਾਦ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਤਰਲਵੇਨ ਯੇ । ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾẖ ਕष੍ਟਚੇष੍ਟੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧਵਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ, ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੋਦਿਤਜ੍ਞੇਯਵਿਕਾਸਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਨਾ ਨ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਧਿਯੇਹ ਭਾਵ੍ਯਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧੁਤ੍ਵਮ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਰਾਮ ਰਮਸ੍ਵ ਮਾ ਭੋਗਭਵਾਮਯੇषੁ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਧੀਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸ।
ਆਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਆਹਾਰਂ ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਧਾਰਣਾਰ੍ਥਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣਾਸ੍ ਸਨ੍ਧਾਰ੍ਯਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜਿਜ੍ਞਾਸਨਾਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਂ ਯੇਨ ਭੂਯੋ ਨ ਦੁẖਖਮ੍
ਖਾਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਣਾ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਿੰਦਗੀ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਜਾਣੋ ਕਿ ਦੁੱਖ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵੇ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਜ੍ਞੇਯਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਦ੍ ਯੋ ऽਚਿਤਂ ਚਿਤਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਨ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਸ ਜ੍ਞਾਨੀਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਿੱਖੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ; ਉਹੀ 'ਗਿਆਨਵਾਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਅਨੁष੍ਠਾਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਸੁ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਾਤ੍ਮਕਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ ਜ੍ਞਾਨੀਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਮ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੁਕਵੇਂ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤੇਹਾਸੁ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ ਯਸ੍ਯਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਅਕृਤ੍ਰਿਮੈਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ ਜ੍ਞਾਨੀਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਠੰਢ-ਚੈਨ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮਨੇ ਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬੋਧਸ੍ ਸ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਬ੍ਦਭਾਕ੍ । ਵਸਨਾਸ਼ਨਦਾ ਸ਼ੇषਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਸ਼ਿਲ੍ਪਜੀਵਿਕਾ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੁਟੀਨ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹُنਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਮਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਹृਦਯੋ ਯਸ੍ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਰਣਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਇਵ ਭਾਵਾ ਅਕਾਰਣਾਤ੍ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਅਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਜਿਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵੈਰ੍ ਭਾਵਾਭਾਵਭਵਾਭਵੈਃ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਾਰਣਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਿਥẖ ਕਾਰਣਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ, ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਅਸਤਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਾਦੇਰ੍ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਭਸੋ ऽਥ ਵਾ । ਆਲੋਕਨਾਦ੍ ਅਲਭ੍ਯਸ੍ਯ ਕੀਦृਕ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਥ ਕਾਰਣਮ੍
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ?
ਅਸਤਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਾਦੇẖ ਕਾਰਣਂ ਮਾਰ੍ਗਯਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੌਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਕਨ੍ਧਮ੍ ਆਸਾਦਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਨਾ-ਮੌਜੂਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤ ਦੇ ਪੋਤੇ ਦਾ ਮੋਢਾ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਨਾਮ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਕਾਰਣਮ੍ । ਯਦ੍ ਅਨਾਲੋਕਨਂ ਨਾਮ ਸਮਾਲੋਕਾਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਝੂਠੀ ਦਿਖਾਈਆਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੱਚੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਘਾਟ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਥਕावट ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਯਤੇ ਜੀਵੋ ऽਬੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਚੇਤਨਮ੍ । ਚੇਤਨਂ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ ਤੁ ਜੀਵ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਜੀਵ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੂਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮੈਵ ਜੀਵੋ ऽਯਂ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਚੇਤਨਮ੍ । ਆਮ੍ਰ ਏਵ ਰਸਾਪਤ੍ਤੇḫ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸਹਕਾਰਤਾਮ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅੰਬ ਦਾ ਰਸ ਨਿਕਲਣ 'ਤੇ ਉਹ ਨਿੰਬੂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤਨਂ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ ਤੁ ਜੀਵ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਜੀਵੋ ਜੀਵਤਿ ਜੀਰ੍ਣੇषੁ ਜਾਤਿਜਨ੍ਮਸੁ ਜਰ੍ਜਰਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਚੇਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੀਵ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਤੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਣ 'ਚ, ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ, ਜੀਵਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰੀਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ । ਨ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਵੇਦਨਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਯੇ ਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤੇषਾਮ੍ ਅਪਾਮ੍ ਇਵ । ਅਰੂਪਾਲੋਕਮਨਨਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਸਦਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾ ਲਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਲਚਲ ਤੇ ਚੁਪਚਾਪੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤੇषਾਮ੍ ਅਪਾਮ੍ ਇਵ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਮ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਵੇਦਨਵਸ਼ਾਦ੍ ਇਹ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾ ਲਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਹਲਚਲ ਤੇ ਚੁਪਚਾਪੀ ਸਭ ਕੁਝ, ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੇ ਨਾਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।
ਅਰੂਪਾਲੋਕਮਨਨਂ ਵੇष੍ਟਿਤੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਦਾਮਵਤ੍ । ਬੁਦ੍ਧਾẖ ਕਰ੍ਮਸੁ ਚੇष੍ਟਨ੍ਤੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਪਤ੍ਤ੍ਰੇष੍ਵ੍ ਇਵਾਨਿਲਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੰਝਲ ਤੋਂ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਡੋਰੀ। ਜਾਗਰੂਕ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਯੇ ਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਆਯਾਤਾਸ੍ ਸਂਸृਤੇḫ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ । ਨ ਤੇ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਕੂਪਂ ਨਦ੍ਯਾਂ ਪਿਬਨ੍ਨ੍ ਇਵ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਕੂਏ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਯੇ ਬਦ੍ਧਵਾਸਨਾ ਮੂਢਾẖ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਤੇ ऽਨਘ । ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਦਿਤਂ ਤੇਨ ਵਿਨਾਧੋऽਧḫ ਪਤਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ! ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਧृष੍ਟਗृਧ੍ਰਾ ਇਵਾਮਿषਮ੍ । ਤਾਨਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਨਸਾ ਯੁਕ੍ਤ ਆਸੀਤ ਤਤ੍ਪਰਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਧ ਮਾਸ ਵੱਲ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਮਕਸਦ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਹੇਮਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸਰ੍ਗਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕਿਂ ਤੁ ਸਰ੍ਗਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਅਸਤਿਤਵ-ਰਹਿਤ' ਹੈ, ਨਾ ਹੀ 'ਬ੍ਰਹਮ' ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿਕ ਸ਼ਬਦ ਉਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੱਲ ਹੈ।
ਏਕਾਨ੍ਧਕਾਰੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਨਿਰ੍ਵਿਭਾਗੋ ਨਿਰਾਭਾਸੋ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਨੇ ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਹਨੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਾਸਾ ਜਾਂ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਘਣਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭ੍ਰੋਦਰੇ ऽਭ੍ਰਭਾਗਾਨਾਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਸ੍ਪਨ੍ਦਮਯੀ ਯਥਾ । ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸਤ੍ਤਾ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੱਦਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕਦੇ ਹਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਜਲਾਂਸ਼ਾਨਾਂ ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਮਯੋ ਯਥਾ । ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਭੂਤਦृਕ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕਦੇ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕੋ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਹਿਰ ਹੈ।
ਯਥਾਮ੍ਬਰੇ ऽਮ੍ਬਰਾਂਸ਼ਾਨਾਂ ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤੈਕਤਾਤ੍ਮਨਿ । ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸਤ੍ਤਾ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੋਵਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਇਕੋ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯਾਵਯਵਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਯਥਾਵਯਵਿਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਅਨਨ੍ਯਾ ਸृष੍ਟਿਰ੍ ਆਭਾਤਿ ਤਥਾਨਵਯਵੇ ਸ਼ਿਵੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੇ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਹਿੱਸਾ-ਰਹਿਤ ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
ਜਗਤੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਹਂਰੂਪਮ੍ ਅਹਂਰੂਪਾਨ੍ਤਰੇ ਜਗਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਵਲਿਤਂ ਕਦਲੀਦਲਪੀਠਵਤ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਪਰਤਦੇ ਹਨ, ਕਦਲੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪਰਤ ਵਾਂਗ।