ਯਾਦृਗ੍ ਏਵ ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏष ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਆਗਤਃ । ਤਾਦृਗ੍ ਏਵੇਹ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਣੁਮਾਤ੍ਰੇ ऽਪਿ ਭੂਤਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਵਿਰਾਟ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਅ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਫੈਲਾਅ ਇੱਥੇ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਇ en sab ton ਛੋਟੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥੇਨ ਨ ਸ੍ਥੂਲਂ ਨ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਯਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਵਿਤਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਥਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਮੋਟਾ ਜਾਂ ਬਾਰੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਕੁਝ ਜਿੱਥੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਥੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰੰਤ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਜਾਤਂ ਮਨਸਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਤ੍ਥਿਤਃ । ਜੀਵਾਜ੍ ਜੀਵੋ ऽਥ ਵੈਕੈषਾ ਸਤ੍ਤਾ ਦ੍ਰਵਜਲਾਙ੍ਗਵਤ੍
ਮਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੀਵ ਜੀਵ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਜੀਵਂ ਪ੍ਰਾਲੇਯਕਣਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਆਨਨ੍ਦੋ ਬਲਸਨ੍ਦੋਹਸ੍ ਤਤ ਏਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਜੀਵ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮ ਦੇ ਕਣ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਜਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਚੇਤਤਿ ਚਿਦਾਭਾਸਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ । ਤਤ੍ਰ ਤਨ੍ਮਯਤਾਂ ਧਤ੍ਤੇ ਤੇਨ ਤਨ੍ਮਯਰੂਪਿਣੀਮ੍
ਆਤਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਰਛਾਂਵੇ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਸਂਵਿਦ੍ ਅਥੈषਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਦ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਪਞ੍ਚਤਾਮ੍ । ਨ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਕਾਰ੍ਯਤਾ
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੂਝ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ।
ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਤ੍ਤੇਰ੍ ਅਭਾਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਤ੍ਵਭਾਵਯੋਃ । ਸ੍ਵਭਾਵੋਕ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਾਨੁਸਾਰਿਣੀ
ਆਤਮਾ ਤੇ ਗੈਰ-ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਾਸਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਵੀ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਜੀਵੋ ਜੀਵਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਂ ਜੀਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਵ ਚ ਸ੍ਵਤਃ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵੇਨ ਬਹਿष੍ਟ੍ਵੇਨ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਚ ਭਾਵਯਨ੍
ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਜੀਵਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਜੀਵਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਦਰ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਨੀਹਾਰੇਣੇਵ ਸਂਵੀਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਵਸ੍ਤੁਪਰਾਯਣਃ । ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧ ਇਵ ਪਨ੍ਥਾਨਮ੍ ਆਵृਤਾਤ੍ਮਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਨਜ਼ਰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।
ਜਗਜ੍ਜृਮ੍ਭਿਕਯਾ ਜੀਵਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੈਕ੍ਯਦ੍ਵਿਤ੍ਵਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪਵਨਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ऽਭਿਨ੍ਨਯਾਨਯਾ
ਜੀਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਕਾਰਨ, ਇਕਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜੀਵੋ ਜਨਿਤਵਾਸਨਃ । ਆਦ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੀਵ ਇਵਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਵृਤਾਤ੍ਮਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੀਵ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਆਇਨਾ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਅਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਮਹਾਗ੍ਰਨ੍ਥੇਰ੍ ਮਿਥ੍ਯਾਵੇਦ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ऽਸਤਃ । ਅਹਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਰੂਪਸ੍ਯ ਭੇਦੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੰਠ ਨੂੰ, ਜੋ ਝੂਠੀ, ਜਾਣਨਯੋਗ, ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵੱਖ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਪਗਤਘਨਚੇਤਨਸ੍ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਨੂਨਮ੍ ਅਬੁਧ੍ਯਮਾਨ ਆਸ੍ਸ੍ਵ । ਅਨਭਿਧਪਰਚੇਤਨੈਕਰੂਪਸ੍ ਸਦਸਦਸਨ੍ ਨ ਸਦਾ ਸਦੋਦਿਤਸ਼੍ ਚ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਰੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਐਸਾ ਬਣ ਜਾ ਕਿ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਸੋਚ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ। ਸੱਚੀ, ਬਿਨਾ ਬੋਲਿਆ ਹੋਇਆ ਚੇਤਨ, ਜੋ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾ।
ਜ੍ਞਾਨਿਨੈਵ ਸਦਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਰਾਮ ਨ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧੁਨਾ । ਅਜ੍ਞਤੈਵ ਵਰਂ ਮਨ੍ਯੇ ਨ ਪੁਨਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧੁਤਾ
ਰਾਮਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ।
ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਜ੍ਞਾਨੀ ਚੈਵ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਕਿਂ ਫਲਂ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧੁਤ੍ਵੇ ਜ੍ਞਾਨਿਤ੍ਵੇ ऽਪਿ ਚ ਕਿਂ ਫਲਂ
'ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ' ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਤੇ 'ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ' ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ?
ਵ੍ਯਾਚष੍ਟੇ ਯḫ ਪਠਤਿ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਭੋਗਾਯ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਵਤ੍ । ਯਤਤੇ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁष੍ਠਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧੁਸ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਰੀਗਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ 'ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਸ੍ਪਨ੍ਦੇषੁ ਨੋ ਬੋਧḫ ਫਲਿਤੋ ਯਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਬੋਧਸ਼ਿਲ੍ਪੋਪਜੀਵਿਤ੍ਵਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧੁਸ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਹُنਰ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਸਨਾਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤੁष੍ਟਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਫਲੇਨ ਯੇ । ਅਜ੍ਞਾਞ੍ ਜ੍ਞਾਨਾਂਸ਼ਬਨ੍ਧੂਂਸ੍ ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਖਾਲੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ਧਰ੍ਮੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੁਤੋਚਿਤਮ੍ । ਅਦੂਰਵਰ੍ਤਿਜ੍ਞਾਨਤ੍ਵਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧੁਸ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਦੀ ਲਕੜੀ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤੁ । ਤਾਨਿ ਜ੍ਞਾਨਾਵਭਾਸਾਨਿ ਸਾਰਸ੍ਯਾਨਵਬੋਧਨਾਤ੍
ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨਾਸਾਦ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਤਰਲਵੇਨ ਯੇ । ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾẖ ਕष੍ਟਚੇष੍ਟੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧਵਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ, ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੋਦਿਤਜ੍ਞੇਯਵਿਕਾਸਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਨਾ ਨ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਧਿਯੇਹ ਭਾਵ੍ਯਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਬਨ੍ਧੁਤ੍ਵਮ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਰਾਮ ਰਮਸ੍ਵ ਮਾ ਭੋਗਭਵਾਮਯੇषੁ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਧੀਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸ।
ਆਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਆਹਾਰਂ ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਧਾਰਣਾਰ੍ਥਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣਾਸ੍ ਸਨ੍ਧਾਰ੍ਯਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜਿਜ੍ਞਾਸਨਾਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਂ ਯੇਨ ਭੂਯੋ ਨ ਦੁẖਖਮ੍
ਖਾਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਣਾ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਿੰਦਗੀ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਜਾਣੋ ਕਿ ਦੁੱਖ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵੇ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਜ੍ਞੇਯਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਦ੍ ਯੋ ऽਚਿਤਂ ਚਿਤਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਨ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਸ ਜ੍ਞਾਨੀਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਿੱਖੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ; ਉਹੀ 'ਗਿਆਨਵਾਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਅਨੁष੍ਠਾਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਸੁ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਾਤ੍ਮਕਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ ਜ੍ਞਾਨੀਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਮ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੁਕਵੇਂ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤੇਹਾਸੁ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ ਯਸ੍ਯਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਅਕृਤ੍ਰਿਮੈਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ ਜ੍ਞਾਨੀਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਠੰਢ-ਚੈਨ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮਨੇ ਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬੋਧਸ੍ ਸ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਬ੍ਦਭਾਕ੍ । ਵਸਨਾਸ਼ਨਦਾ ਸ਼ੇषਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਸ਼ਿਲ੍ਪਜੀਵਿਕਾ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੁਟੀਨ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹُنਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਮਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਹृਦਯੋ ਯਸ੍ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਰਣਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਇਵ ਭਾਵਾ ਅਕਾਰਣਾਤ੍ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਅਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਜਿਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵੈਰ੍ ਭਾਵਾਭਾਵਭਵਾਭਵੈਃ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਾਰਣਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਿਥẖ ਕਾਰਣਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ, ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।