ਸ ਚੇਤਤਿ ਯਥਾ ਯਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਯਦਾਸ਼ੁ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਤਦਾ ਰਾਮ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਚੀਜ਼ ਉਥੇ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਉਹ ਓਥੇ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਨੁਭਵਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਵਨਸ੍ਯ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਂ ਜੀਵਸ੍ਯ ਵੈ ਤਥਾ । ਸ੍ਵਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਨਿਰ੍ਣੇਯਂ ਨੋਪਦੇਸ਼ਾਮਯਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਚੋਟ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਥੈਵਾਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਦ੍ ਵਾਤਸ੍ ਸਨ੍ਨ੍ ਏਵੈਤ੍ਯ੍ ਅਸਦਾਤ੍ਮਤਾਮ੍ । ਤਥੈਵਾਚੇਤਨਾਜ੍ ਜੀਵੋ ਜੀਵਨ੍ਨ੍ ਏਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਹਿਲਣਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਗੁਆ ਕੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਜਦੋਂ ਹੋਸ਼-ਸੂਝ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਘਨਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚੇਤਨਾਤ੍ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤੀਰ੍ ਨਿਰ੍ਮਾਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੀਵ ਚਿੱਤ-ਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਸੂਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਤਬ, ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਚਰ੍ਚਿਤਾਂ ਚਰ੍ਚਿਤਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਸਤ੍ਯਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ ਸ੍ਫਾਰਾਂ ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਕਾਮ੍
ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਚੇਤਿਤਾਮ੍ ਅਸਦਾਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਲੇਯਪਰਮਾਣੁਤਾਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਥਾਤ੍ਮਤ੍ਵੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਮਰਣੋਪਮਾਮ੍
ਇਹ ਉਸ ਵਿਚਾਰਕ, ਝੂਠੀ ਆਕਾਰ ਨੂੰ—ਜੋ ਹਿਮ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ੁਕ ਕਣਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਵਰਗਾ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਵਾਵਯਵਾਨ੍ਯਤ੍ਵਸਦृਸ਼ੀਂ ਤਾਂ ਵਿਭਾਵਯਨ੍ । ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਚੇਤਨੀਂ ਸਤ੍ਤਾਂ ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਹਸਤ ਨੂੰ ਭੁਲ ਕੇ, ਇਹ ਜਲਦੀ ਉਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂਰੂਪੋ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨḫ ਪ੍ਰੋਚ੍ਛੂਨਤ੍ਵਮ੍ ਅਥਾਤ੍ਮਨਿ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਪ—ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ—ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਪਰਛਾਂਈ ਵਾਂਗ, ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਥੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਪਞ੍ਚਕਮ੍ । ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਦ੍ ਭਿਨ੍ਨਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਚੇਤਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਚੰਦ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ, ਪੰਜ ਤਰਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਜਾਣੇ ਵਕਤ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਸਂਵਿਦਾਂ ਪਞ੍ਚ ਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਾਨ੍ਯ੍ ਅਸਾਵ੍ ਅਥ । ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਤਾਨਿ ਤਦ੍ਰੂਪਰਨ੍ਧ੍ਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਚੇਤਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਖਮ ਰਸਤੇ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ ਪਞ੍ਚਾਵਯਵḫ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਰਾਜਤੇ ਪੁਰੁषੋ ਵਿਰਾਟ੍ । ਅਨਨ੍ਤਾਕਾਰਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਫਿਰ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਮਨੋਮਯੋ ऽਸਾਵ੍ ਉਦਿਤḫ ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮੋਤ੍ਥਿਤਃ । ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਵਿਭਾਮਯਃ
ਉਹ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਸਦਾ-ਅਨੰਤ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕੋਪਮਃ । ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮੈਕਪੁਰੁषḫ ਪਰਮḫ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਜੀਵ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਸਙ੍ਕੋਚਮ੍ ਏਤਿ ਚ
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕृਤੇਨਾਸੌ ਕਲ੍ਪੌਘੇਨ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਵਾ । ਯਦृਚ੍ਛਯੋਦੇਤਿ ਪੁਨḫ ਪੁਨਰ੍ ਭੂਤ੍ਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰੈਕਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ ਦੇਹ ਏष ਸਃ । ਏष ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵਾਤਿਵਾਹਿਕਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਸਿਰਫ ਮਨ ਹੈ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਇਹੀ ਆਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੈ।
ਸ੍ਥੂਲਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋ ऽਮ੍ਬਰਾਤ੍ਮੈष ਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ऽਨ੍ਤਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਨਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਚ
ਇਹ ਮੋਟਾ ਤੇ ਬਾਰੀਕ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਵੀ, ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਰਾਮ ਤਸ੍ਯਾष੍ਟੌ ਮਨष੍षष੍ਠਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ । ਸਾਹਮ੍ਭਾਵਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਭਾਵਾਭਾਵਮਯਾਨਿ ਚ
ਰਾਮਾ, ਇਸ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਗ ਹਨ: ਮਨ ਛੇਵਾਂ, ਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ। ਇਹ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਤੇਨ ਗੀਤਾ ਇਮੇ ਵੇਦਾਸ੍ ਸਹ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕਲ੍ਪਨੈਃ । ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਤੇਨ ਤਥਾਦ੍ਯਾਪਿ ਯਥਾ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੇਦ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਸਮੇਤ, ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮੂਰ੍ਧਾਸ੍ਯ ਤਥਾਧḫ ਪਾਦਯੋਸ੍ ਤਲਮ੍ । ਅਪਰਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਉਦਰਮ੍ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਅਕਾਸ਼ ਇਸ ਦਾ ਪੇਟ ਹੈ—ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਗੋਲ ਹੈ।
ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਪਾਰ੍ਸ਼ੁਕਾẖ ਕ੍ਸ਼ਤਜਂ ਪਯਃ । ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯẖ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧਰਾਸ੍ ਸਰਿਤਸ੍ ਸਨ੍ਤਤਾਸ੍ ਸਿਰਾਃ
ਅਣਗਣਤ ਦੁਨੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਲਹੂ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਮਾਸ ਦੇ ਟੋਏ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਹਨ।
ਰਕ੍ਤਧਾਰਾ ਜਲਧਯੋ ਦ੍ਵਿਪਾਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਨ੍ਤ੍ਰਵੇष੍ਟਨਮ੍ । ਬਾਹਵẖ ਕਕੁਭਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਾਸ੍ ਤਾਰਕਾ ਰੋਮਸਨ੍ਤਤਿਃ
ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ, ਟਾਪੂ ਆਂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੰਜਲਾਂ ਹਨ, ਚੌੜੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ ਅਨਿਲਸ੍ਕਨ੍ਧਾ ਏਕੋਨਾḫ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯਵਃ । ਮਾਰ੍ਤਾਣ੍ਡਮਣ੍ਡਲਂ ਚਣ੍ਡਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜਠਰਪਾਵਕਃ
ਪੰਜਾਹ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵਾਤਾਂ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਇਕ ਘੱਟ ਹਨ; ਤਪਦਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਗੋਲ ਪਿੱਤ ਹੈ, ਤੇ ਪਚਣ ਦੀ ਅੱਗ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਮਣ੍ਡਲਂ ਜੀਵਸ਼੍ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸਿਤਂ ਬਲਮ੍ । ਮਨਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕੋਸ਼ਾਤ੍ਮ ਸਾਰਾਤ੍ਮ ਪਰਮਾਮृਤਮ੍
ਚੰਦ ਦਾ ਗੋਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਸ ਹੈ, ਕਫ਼, ਸ਼ੁਕਰ, ਚਿੱਟਾ ਬਲ ਤੇ ਤਾਕਤ ਹੈ; ਮਨ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਸਰੂਪ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਮੂਲਂ ਸ਼ਰੀਰਕੋਸ਼ਸ੍ਯ ਬੀਜਂ ਕਰ੍ਮਦ੍ਰੁਮਸ੍ਯ ਚ । ਪ੍ਰਸਵਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਰ੍ ਆਨਨ੍ਦਕਾਰਣਮ੍
ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਵਰਨ ਦਾ ਮੂਲ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ — ਇਹ ਚੰਦ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਨ੍ਦੁਮਣ੍ਡਲਂ ਨਾਮ ਸ ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਜੀਵ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸ਼ਰੀਰਕਰ੍ਮਮਨਸਾਂ ਬੀਜਂ ਮੂਲਂ ਚ ਕਾਰਣਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦਾ ਗੋਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੀਵ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ, ਕਰਮ ਤੇ ਮਨ ਦਾ ਬੀਜ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਨ੍ਦੁਨਿਭਾਜ੍ ਜੀਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਜੀਵਾ ਮਨਾਂਸਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸੁਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਨਾਮृਤਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਜੀਵ, ਮਨ, ਕਰਮ, ਸੁਖ, ਖਾਣਾ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਰਾਜ ਏਤੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਜਿਨਾਦਯਃ । ਤਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਚਮਤ੍ਕਾਰਾਸ੍ ਸੁਰਾਸੁਰਨਭਸ਼੍ਚਰਾਃ
ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਇਰਾਦੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨḫ ਪ੍ਰਾਲੇਯਪਰਮਾਣੁਤਾਮ੍ । ਯਦਾਦੌ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਦਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ, ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਮ ਦੇ ਕਣ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨੈਤਦ੍ ਏਵ ਜੀਵਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਪਞ੍ਚਾਵਯਵਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤਚ੍ ਛਰੀਰਮ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇਹੀ ਜੀਵ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਸਮਝੋ। ਇਹ ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਕੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।