ਕਥਯਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮਯ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਨਾਯਕਃ । ਆਸੀਤ੍ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ੍ ਸਮਾਧਿਪਰਿਣਾਮਵਾਨ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯਮਾਨੋ ऽਪਿ ਮਯਾ ਭੂਯੋ ਭੂਯਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤਤਃ । ਨ ਪਪਾਤ ਪੁਰੋਦृਸ਼੍ਯੇ ਪਰਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਗਤਃ
ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਬਾਹਰਲੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉੱਚਾ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਸ ਪ੍ਰਾਪ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਬੋਧਨਾਤ੍ । ਕੇਨਚਿਨ੍ ਨਾਧਿਕੇਨਾਙ੍ਗ ਯਤ੍ਨੇਨਾਤਿਸ਼ਯੈषਿਣਾ
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਉਤਪਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ, ਪਿਆਰੇ, ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਅਤ ਉਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਨਾਮ ਯਦਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਹਿ ਚੇਤਸਿ । ਉਪਦੇਸ਼ḫ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਜੇ ਮਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਮੈਵਂ ਭਾਵਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਏਤਾਵਤ੍ਯ੍ ਉਪਦੇਸ਼ੋਕ੍ਤਿḫ ਪਰਮਾ ਨੇਤਰਾਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਅੰਦਰੋਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੋਚਣਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿਖਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਏषੈਵਾਭਵ੍ਯਮਨਸਿ ਪਤਿਤਾ ਪ੍ਰਪਲਾਯਤੇ । ਉਤ੍ਤਾਨੇ ਮਸृਣਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਮ੍ ਇਵਾਤਲਮ੍
ਜੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਅਣਜੋਗੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਸਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ, ਉਲਟੇ ਆਇਨੇ ਤੋਂ ਮੋਤੀ ਲੁੜਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਵ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਮਨਸਿ ਲਗਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਚ ਦ੍ਯੁਤਿਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਚਾਰਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਅਰ੍ਚਿਰ੍ ਅਰ੍ਕਮਣਾਵ੍ ਇਵ
ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਭਲਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਠਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਚਾਰ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਿਰਣ ਮਣਕਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਨਮ੍ ਏਵੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਬੀਜਂ ਦੁẖਖਾਖ੍ਯਸ਼ਲ੍ਮਲੇਃ । ਮਮੇਦਂ ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਦ੍ ਏਤਿ ਸ਼ਾਖਾਪ੍ਰਸਰਕਾਰਣਮ੍
'ਮੈਂ' ਦੀ ਤੀਬਰ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਾਦੌ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਤ ਇਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਇਦਮਰ੍ਥਸ਼ਤਾਨਰ੍ਥਕਾਰਿਣੀ ਭਵਭਾਵਿਨੀ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਅੰਦਰੋਂ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਦੀ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂਵਿਧਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮੂਢਾ ਅਪਿ ਚਿਰਾਯੁषਃ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁष੍ਟ੍ਵਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਵੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਿਯਮਤ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਸ੍ਕਾ ਯੇ ਸੁਚਿਰਾਯਾਭਵਪ੍ਰਦਮ੍ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਦਿष੍ਟਾਸ੍ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਹਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮੇਰੁਮੂਰ੍ਧਨਿ ਮਾਮ੍ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਵਿਹਗਾਧਿਪਃ । ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਮੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵृष੍ਟਮੂਕ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਗੂੰਜ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਪਥਾ ਪੁਨਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਪਦਂ ਰਾਮ ਮੁਨਿਮਣ੍ਡਲਮਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਉਸ ਸਿਧ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਮ।
ਏਤਤ੍ ਤਵਾਦ੍ਯ ਕਥਿਤਂ ਬਲਿਭੁਕ੍ਕਥੋਤ੍ਥਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋਪਸ਼ਮਨਂ ਲਘੁਬੋਧਨੋਤ੍ਥਮ੍ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੁਸੁਣ੍ਡਵਿਹਗੇਨ੍ਦ੍ਰਸਮਾਗਮੇ ਮੇ ਚੈਕਾਦਸ਼ੇਹ ਹਿ ਗਤਾਨਿ ਮਹਾਯੁਗਾਨਿ
ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਲੀ ਦੀ ਕਥਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੌਖਾ ਸਮਝ ਦੇਣ ਲਈ। ਭੁਸੁੰਡਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਗਿਆਰਾਂ ਮਹਾਂਯੁਗ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਅਨਹਂਵੇਦਨਾਦ੍ ਏਵ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲਪ੍ਰਦਾ । ਸਂਸਾਰਫਲਿਨੀ ਨੂਨਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਰ੍ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਛਾ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨਹਂਵੇਦਨਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ । ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਭਵਾਪੀਡੋ ਨ ਨਰḫ ਪਰਿਤਾਮ੍ਯਤਿ
ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤਤਾ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਪੁਟਕੋਡ੍ਡੀਨḫ ਪਰਬੋਧਬਲੇਰਿਤਃ । ਅਹਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਪਾषਾਣੋ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਵਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਦੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕ ਹੋਇਆ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਪੱਥਰ, ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਪੁਟਕੋਡ੍ਡੀਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੀਰਬਲੇਰਿਤਃ । ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰਪਾषਾਣੋ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਵਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪੱਥਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਵੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥਹਿਮਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਨਹਨ੍ਤਾਵਿਦਰ੍ਚਿषਾ । ਉਡ੍ਡੀਯੇਵ ਵਿਲੀਨਂ ਸਨ੍ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਵਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਂਰਸੋ ਵਿਲੀਨੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਨਹਨ੍ਤਾਵਿਦਰ੍ਚਿषਾ । ਸ਼ਰੀਰਪਰ੍ਣਾਦ੍ ਉਦ੍ਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਵਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
'ਮੈਂ' ਦੀ ਸਾਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਦੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਪਰ੍ਣਾਨ੍ ਨਿष੍ਪੀਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਰਸਾਸਵਃ । ਅਨਹਨ੍ਤਾਰ੍ਕਮਾਰ੍ਗੇਣ ਪਰਤਾਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਮਦ ਰਸ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਯਨੇ ਕਰ੍ਦਮੇ ਸ਼ੈਲੇ ਗृਹੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ੍ਥਲੇ ਜਲੇ । ਸ੍ਥੂਲਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਨਿਰਾਕਾਰਾ ਰੂਪਾਨ੍ਤਰਗਤਾਪਿ ਚ
ਚਾਹੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਕੀਚੜ ਵਿਚ, ਪਹਾੜ ਤੇ, ਘਰ ਵਿਚ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ—ਚਾਹੇ ਥੋਸ ਹੋਵੇ, ਨਰਮ ਹੋਵੇ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ—
ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸੁਪ੍ਤਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾ ਭਸ੍ਮਤਾਂ ਗਤਾ । ਮृਤਾ ਪੀਤਾ ਨਿਮਗ੍ਨਾ ਚ ਦੂਰਸ੍ਥਾ ਨਿਕਟਾ ਸਤੀ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਪਈ ਹੋਈ, ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ, ਜਾਗੀ ਹੋਈ, ਰਾਖ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਮਰੀ ਹੋਈ, ਖਾ ਲਈ ਹੋਈ, ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ—
ਸ਼ਰੀਰਵਟਧਾਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਾਹਨ੍ਤ੍ਵਨਵਾਙ੍ਕੁਰਾ । ਸ਼ਾਖਾਜਾਲਂ ਤਨੋਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਸ੍ ਸਂਸਾਰਾਖ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਸਰੀਰ-ਵ੍ਰਖ਼ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ, ਆਪਣੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਵਟਧਾਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹਬृਹਦ੍ਦ੍ਰੁਮਃ । ਸਂਸਾਰਸ਼ਾਖਾਨਿਵਹਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਤਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਾਖਾਸ਼ਤੇਦ੍ਧਦਲਪੁष੍ਪਫਲੋ ਦ੍ਰੁਮੋ ऽਸ੍ਤਿ ਬੀਜੋਦਰੇ ਨ ਤੁ ਦृਸ਼ਾ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਸੌ । ਦੇਹੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਕਣਿਕਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ਼ੇषਦृਸ਼੍ਯਸਂਵਿਤ੍ਪਰੀਤ ਇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਦृਸ਼ੈਵ ਦृष੍ਟਮ੍
ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਾਖਾਂ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਬੀਜ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਕਣ ਅੰਦਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹਾਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਵਾਪ੍ਤਵਤੋ ਵਿਚਾਰੈਰ੍ ਵਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਵਪੁषੋ ਵਪੁषੋ ऽਥ ਵੋਚ੍ਚੈਃ । ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਬੀਜਜਠਰਾਦ੍ ਅਸਤੋ ऽਭ੍ਯੁਦੇਤਿ ਸਂਸਾਰਵृਕ੍ਸ਼ ਇਹ ਬੋਧਮਹਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਤ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਸਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਨੰਤ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਲੀ ਬਾਂਝ ਗੋਦ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ; ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਰਣਂ ਸਰ੍ਵਨਾਸ਼ਾਤ੍ਮ ਨ ਕਦਾਚਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਮृਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਮੌਤ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਮੌਤ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਪੁਰ ਉਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਇਵ ਮਨ੍ਦਰਮੇਰਵਃ । ਅਨੂਢਾ ਅਪਿ ਦਿਗ੍ਵਾਤੈਸ੍ ਸਰਿਦ੍ਬਿਮ੍ਬਿਤਸ਼ੈਲਵਤ੍
ਵੇਖੋ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਥੇ-ਉਥੇ ਹਿਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਖੜੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਉਪਰ੍ਯ੍ ਉਪਰ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਨ੍ਤẖ ਕਦਲੀਦਲਪੀਠਵਤ੍ । ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾẖ ਖਰੂਪਾẖ ਖੇ ਮਿਥਸ੍ ਸਂਸृਤਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਇੱਕ-ਦੇ-ਉੱਤੇ-ਇੱਕ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਰੂਪ—ਕਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਕਦੇ ਵੱਖਰੇ, ਕਦੇ ਸੁਖਮ, ਕਦੇ ਮੋਟੇ—ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।