ਯਥੇਦਂ ਨ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਕਥਯ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯੇਨੈਤਨ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਉਪਜਿਆ, ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਸਮਝਾ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨਾਸਮਨ੍ਵਿਤਵਾਗ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਯਥੇਦਮ੍ ਅਸਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰ ਇਵਾਰਵੀ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰੇਤ ਵਿੱਚ।
ਇਦਮ੍ ਆਦਾਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਤੇਨ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਇਦਂ ਹਿ ਮਨਸਾ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੌ ਪਤ੍ਤਨਂ ਯਥਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਏਵ ਚ ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਸਦ੍ਵਪੁਃ । ਤਥੈਤਚ੍ ਛृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥੈਤਦ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਮਨ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਰੂਪ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਮਯਂ ਦੋषਂ ਤਨੋਤੀਮਂ ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵਾਸਦਾਕਾਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ
ਮਨ, ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਨਾਸ ਵਾਲੀ ਖਾਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਝੂਠੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੁਪਨਾ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵੈਰਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਦੇਹਕਮ੍ । ਤੇਨੇਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਵਿਤਤੇਨ ਵਿਤਨ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਹ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਦੂਈ ਚਮਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਲ੍ਗਤਿ ਯਾਚਤੇ ਭਵਤਿ ਮਜ੍ਜਤਿ ਸਂਹਰਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਮਰਤਾਮ੍ ਉਪਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਕੇਵਲਂ ਚਲਤਿ ਚਞ੍ਚਲਸ਼ਕ੍ਤਿਤਯਾ ਮਨਃ
ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਹੈ, ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਬਣਦਾ ਹੈ, ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਮਰਤਾ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਚੰਜਲ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਨ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਮ੍ ਇਵੇਹ ਮਨੋ ਭ੍ਰਮੇ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਨੋ ਮਾਯਾਮਯਂ ਕੁਤਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਭਟਕਣ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮ੍ ਆਦਾਵ੍ ਇਤਿ ਮੇ ਸਮਾਸੇਨ ਵਦ ਪ੍ਰਭੋ । ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਤਤਸ਼੍ ਸ਼ਿष੍ਟਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਦਤਾਂ ਵਰ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸਮਝਾਓਗੇ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤੇ । ਅਸ਼ੇषਦृਸ਼੍ਯੇ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਤੀਤਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿੱਖਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਆਸ੍ਤੇ ऽਨਸ੍ਤਮਿਤੋ ਭਾਸ੍ਵਾਨ੍ ਅਜੋ ਦੇਵੋ ਨਿਰਾਮਯਃ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਕृਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਜਨਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਥਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਯਤੋ ਵਾਚੋ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯੋ ਮੁਕ੍ਤੈਰ੍ ਅਵਗਮ੍ਯਤੇ । ਯਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਦਿਕਾਸ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਨ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾਃ
ਜਿਸ ਤੱਕ ਬੋਲ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੇ 'ਆਤਮਾ' ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਕੇਵਲ ਕਲਪਨਾ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਾਦਿਨਾਮ੍ । ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਿਦਾਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ, ਵੇਦਾਂਤੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਵਾਦਿਨਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਭਾਸਕੋ ਯੋ ऽਰ੍ਕਤੇਜਸਾਮ੍ । ਵਕ੍ਤਾ ਸ੍ਮਰ੍ਤਾ ऋਤਂ ਭੋਕ੍ਤਾ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਕਰ੍ਤਾ ਸਦੈਵ ਯਃ
ਉਹ ਸ਼ੂਨ्यवादੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਯੋ ਜਗਤਿ ਯੋ ਦੇਹਸ੍ਥੋ ऽਪਿ ਦੂਰਗਃ । ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਲੋਕ ਇਵ ਭਾਸ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ ਵੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਚਮਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦਯੋ ਦੇਵਾਸ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਦ੍ ਇਵ ਮਰੀਚਯਃ । ਯਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਬੁਦ੍ਬੁਦਾ ਜਲਧੇਰ੍ ਇਵ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤੇ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਣਗਣਤ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬੁੱਲਬਲੇ ਉਠਦੇ ਹਨ।
ਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਪਯਾਂਸੀਵ ਮਹਾਮ੍ਬੁਧਿਮ੍ । ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਦਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਦੀਪਵਤ੍
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੰਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਆਕਾਸ਼ੇ ਯਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰੇ ਚ ਦृषਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਲਤਾਸੁ ਚ । ਪਾਂਸੁष੍ਵ੍ ਅਦ੍ਰਿषੁ ਵਾਤੇषੁ ਪਾਤਾਲੇषੁ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਬੇਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪ੍ਲਾਵਯਤਿ ਸਂਰਬ੍ਧਂ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਮ੍ ਇਤਸ੍ ਤਤਃ । ਯੇਨ ਮੂਕੀਕृਤਾ ਮੂਢਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਅਠ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ।
ਵ੍ਯੋਮ ਯੇਨ ਕृਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸ਼ੈਲਾ ਯੇਨ ਘਨੀਕृਤਾਃ । ਆਪੋ ਦ੍ਰੁਤਾਃ ਕृਤਾ ਯੇਨ ਦੀਪ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ ਵਸ਼ਾਦ੍ ਰਵਿਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤਿ ਯਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਸਂਸਾਰਾਸਾਰਦृष੍ਟਯਃ । ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਮृਤਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਦ੍ ਅਮ੍ਭੋਦਾਦ੍ ਇਵ ਵृष੍ਟਯਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕੋਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬੱਦਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਭਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵਮਯ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੋਰ੍ਮਯਃ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਰਤਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਘृਣਾਵ੍ ਇਵ ਮਰੀਚਯਃ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੁਕਣ ਦੀਆਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਲਗਾਤਾਰ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਾਸ਼ਰੂਪੋ ऽਵਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਯੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਸ੍ ਸਰ੍ਵਵਸ੍ਤੁषੁ । ਗੁਪ੍ਤੋ ਯੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋ ऽਪਿ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਨਾਸ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਵ੍ਰਤਤਿਰ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਜਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸਤ੍ਫਲਾ । ਚਿਤ੍ਤਮੂਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਲਾ ਯੇਨ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਵਾਯੁਨਾ
ਕੁਦਰਤੀ ਬੇਲ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਗੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਫਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪੱਤੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਣਿਃ ਪ੍ਰਕਚਤਿ ਪ੍ਰਤਿਦੇਹਸਮੁਦ੍ਗਕਮ੍ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਇਨ੍ਦੌ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਜਗਜ੍ਜਾਲਮਰੀਚਯਃ
ਉਹ ਚੇਤਨਤਾ-ਮਣੀ ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਕੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਝਲਮਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਦ੍ਘਨੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮृਤਵਰ੍षਿਣਿ । ਧਾਰਾਜਲਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਦृष੍ਟਯਸ੍ ਤਡਿਤਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਾਃ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨਤਾ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ, ਅਮਰਤ ਵਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਤੱਤਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਮਤ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਯਦਾਲੋਕਨਯਾ ਮਿਥਃ । ਅਸਜ੍ ਜਾਤਮ੍ ਅਸਦ੍ ਯੇਨ ਯੇਨ ਸਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਵਸਤੂਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਝੂਠਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
ਚਲਤੀਦਮ੍ ਅਨਿਚ੍ਛਸ੍ਯ ਕਾਯਾਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਜਡਂ ਪਰਮਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਃ
ਇਹ ਚਲਦਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਤਨ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਤੇ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਤਿਰ੍ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਚ ਚਲਨਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਇਤਿ ਯੇਨ ਗਤਂ ਸਤ੍ਤਾਂ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਗਾਮਿਨਾ
ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਮਤ, ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਚਲਣਾ, ਕੰਪਨ ਤੇ ਕਰਤਬ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਃ ਖਂ ਭਵੇਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਵਿਤ੍ਤਯਾ । ਪਦਾਰ੍ਥਵਿਤ੍ਤਯਾਰ੍ਥਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਨਿष੍ਠਿਤਃ
ਸੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।