ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਅਚਰਂ ਚਰਮ੍ ਏਵ ਚ । ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦ੍ ਅਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਦੂਰਸ੍ਥਂ ਚਾਨ੍ਤਿਕੇ ਚ ਤਤ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਚਲਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਦੂਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਮਯਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਧਰਾਮਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਰ੍ਵਤਮਯਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਬ੍ਧਿਮਯਂ ਤਥਾ
ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਾਰਗੁਰੁਕਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਨਭੋਮਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਸृਤਿਮਯਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਜਗਨ੍ਮਯਮ੍
ਹਰ ਥਾਂ ਸਰੂਪ ਤੇ ਭਾਰੀਪਣ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਧਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਮ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵਾਦ੍ਯਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਮਯਂ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਹਰ ਥਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਆਦਿ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਘਟੇ ਵਟੇ ਪਟੇ ਕੁਡ੍ਯੇ ਸ਼ਕਟੇ ਵਾਨਰੇ ਨਰੇ । ਧਾਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤਰਾਵ੍ ਅਦ੍ਰਾਵ੍ ਅਨਿਲੇ ਸਲਿਲੇ ऽਨਲੇ
ਘੜੇ ਵਿੱਚ, ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ, ਕੰਧ ਵਿੱਚ, ਰਥ ਵਿੱਚ, ਬਾਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ; ਘਰ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ—
ਨਾਨਾਚਾਰਵਿਕਾਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਵृਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਿ ਚ । ਪਰਮਾਣ੍ਵਂਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇ ऽਪਿ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤਿ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਃ
ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਵਾਜ, ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਕੰਮ ਵੇਖੇ।
ਮਰਿਚਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਤੈਕ੍ਸ਼੍ਣ੍ਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਵਾਙ੍ਗ ਖੇ । ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਸਤ੍ਯ੍ ਅਸਤਿ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚਿਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਨਿ
ਕਿਰਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਂਗ, ਅਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ ਵਾਂਗ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾਤਮਕ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸੱਚੇ ਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਭਾਵਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਦਾ । ਸ਼ਕ੍ਰẖ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੇਨੈਵ ਸ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੁਕਤ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਝ ਨਾਲ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਤਸ੍ਯਾਭਵਦ੍ ਯਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰḫ ਪਰਪੁਰਞ੍ਜਯਃ । ਸੋ ऽਪਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੇਨੈਵ ਤਥੈਵ ਧ੍ਯਾਨਵਾਨ੍ ਅਭੂਤ੍
ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਰਪੁਰੰਜਯਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਂਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ ਉਦਾਰਧੀਃ । ਦਦਰ੍ਸ਼ੇਮਮ੍ ਅਸੌ ਸਰ੍ਗਮ੍ ਅਸ੍ਮਦੀਯਂ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਉੱਚ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਸਾਡੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਖੀ।
ਤਤੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਚਰਨ੍ ਸਰ੍ਗੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰਤਾਂ ਗਤਃ । ਚਕਾਰ ਜਗਤਾਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਸ਼ਤਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਫਿਰ, ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਿਆ, ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਕੁਲਾਧੀਸ਼ ਇਹਾਦ੍ਯੈਵ ਸ ਦੇਵਰਾਟ੍ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕੁਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਤਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਅੱਜ ਇਥੇ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ; ਜਾਣ ਲੋ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈ।
ਤਤੋ ਹृਦਯਬੀਜਸ੍ਥਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗਤਃ । ਬਿਸਜਾਲਵਿਲਾਸਾਦਿਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਵਾਨ੍
ਫਿਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਬੀਜ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।
ਯਥੈष ਸ਼ਕ੍ਰẖ ਕਥਿਤਸ੍ ਤ੍ਰਸਰੇਣੂਦਰਾਸ੍ਪਦਃ । ਬਿਸਵਾਲਾਸ੍ਪਦਸ਼੍ ਚੈਤਤ੍ਕੁਲਜẖ ਕਾਨ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਅਥ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਇੰਦਰ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਤਸ਼੍ ਚ ਖੇ । ਤਾਦृਸ਼ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਣਿ ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਐਸੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਰਜ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਵਹਤੀਯਮ੍ ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਚਿਰਾਯੈਵਂ ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ । ਤਾਤ ਦृਸ਼੍ਯਸਰਿਤ੍ ਪ੍ਰੌਢਾ ਮੂਢਾ ਰੂਢੇਵ ਤਤ੍ਪਦੇ
ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਦਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਵਗਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਨਦੀ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਇਤਿ ਮਾਯੇਯਮ੍ ਆਦੀਰ੍ਘਾ ਪ੍ਰਸृਤੋਪਸ਼ਮੋਨ੍ਮੁਖੀ । ਸਤ੍ਯਾਵਲੋਕਮਾਤ੍ਰਾਤਿਵਿਲਯੈਕਵਿਲਾਸਿਨੀ
ਇਹ ਲੰਮੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ, ਸਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਯਤẖ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮਾਯੇਯਂ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਨ ਵਾਨਘ । ਯਥਾ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਹ ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤਕ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਚਮਤ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਵृष੍ਟਿਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਾਤ੍ । ਜਾਯਤੇ ਮਿਹਿਕੇਵਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰਤਾ ਤੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਝੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਭਾਵ ਵੀ ਸਮਝ ਦੇ ਇਕ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਨਾਂ ਪਤਾਭਿਮਤਦਰ੍ਸ਼ਨ ਪਸ਼੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਮ੍ ਅਵਭਾਸਨਮਾਤ੍ਰਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਤ ਏਵ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਰੂਪਮ੍ ਏਕਂ ਖਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਮਾਤ੍ਰ ਵਿਕਲ੍ਪਮ੍ ਏਹਿ
ਹੇ ਮਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ: ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਖਾਲੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਇੱਕੋ ਹੀ, ਸਿਰਫ਼ ਖਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼।
ਯਤ੍ਰਾਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਪਰਾਣ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ ਅਪੀਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਸਰੇਣੂਦਰੇ ਯਥਾ
ਜਿੱਥੇ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਧੂੜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਣ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਸ੍ਯ ਜਾਗਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯਾਕਾਸ਼ਵਰ੍ਣਵਤ੍ । ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ऽਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਮੂਲਮ੍ ਆਦ੍ਯਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਦਾ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਹੈ, ਮੁੱਢਲਾ ਤੇ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਰਸਸਂਸਿਕ੍ਤਾਦ੍ ਅਹਮ੍ਬੀਜਕਣਾਦ੍ ਅਯਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਰੌ ਵ੍ਯੋਮਵਿਪਿਨੇ ਜਾਯਤੇ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ਦ੍ਰੁਮਃ
'ਮੈਂ' ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੱਕ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਉਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਕਾਪੁष੍ਪਨਿਕਰੋ ਵਿਨੀਲਾਚਲਪਲ੍ਲਵਃ । ਸਰਿਤ੍ਸਾਰਸਿਰਾਪੂਰੋ ਵਾਸਨਾਸਾਰਸਤ੍ਫਲਃ
ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਾਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਹਨ, ਨੀਲੇ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਸਲਿਲਸ੍ਯੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਉਦਾਹृਤਃ । ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਰਣੇ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਾਸਨਾਵਿਸਰਦ੍ਰਸਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਿਲਚਲ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁਆਦ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਰਕਾਸ਼ੀਕਰਾਸਾਰੋ ਨਭੋऽਨਨ੍ਤਨਿਖਾਤਵਾਨ੍ । ਭਾਵਾਭਾਵਮਹਾਵਰ੍ਤੋ ਨਾਨਾਗਿਰਿਤਰਙ੍ਗਕਃ
ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੂਲ ਉਸ ਦੀ ਝਿੜ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਹੀਨ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੰਵਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਵਿਲਿਖਲ੍ਲੇਖੋ ਵਿਲੋਲਾਲੋਕਫੇਨਿਲਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਬੁਦ੍ਬੁਦੋਦ੍ਭੇਦẖ ਕਵਾਟਾਪੀਡਪੀਵਰਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਛੋਟਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਡੋਲਦੀ ਝਾਗ ਵਾਂਗ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਇਕ ਫੁੱਲਦਾ ਬੁਲਬੁਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੂਪੀਠਦृਢਦਿਣ੍ਡੀਰਪਿਣ੍ਡਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਘਨਮਣ੍ਡਵਾਨ੍ । ਚਿਤ੍ਰਾਜਵਞ੍ਜਵੀਭਾਵਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮਜ੍ਜਨਾਤ੍ਮਕਃ
ਧਰਤੀ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡੰਗ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਗਾੜ੍ਹਾ ਗੋਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਜੀਬ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਰਾਮਰਣਮੋਹਾਦਿਵੀਚੀਚਯਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਧ੍ਵਂਸਦੇਹਾਦਿਬਿਨ੍ਦੁਵृਨ੍ਦੈਕਮਨ੍ਦਿਰਃ
ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ ਤੇ ਭਟਕਣ ਆਦਿ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਜੀਬੀ, ਜਿਹੜੀ ਸਰੀਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿਟਣ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਇਕਠੀ ਹੋਈ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਮ੍ਯਤਾਮ੍ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਚਨ੍ਦ੍ਰਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬੁਧ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ: 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਮਹਿਕ 'ਮੈਂ' ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।