ਇਤ੍ਥਂ ਨਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਦੋषਸ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਚ ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਸਮ੍ਭਵਃ । ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਵਰ੍षਿਮੁਨਯੋ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਜਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਸੀ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਜ੍ ਜਗਦਾਦੀਦਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਥਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਹृਤ੍ਸ੍ਥਂ ਵਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨਾਸ਼ਾਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਜੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਚਮੁਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ; ਚਾਹੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਮਾਤਿਭੀषਣਾਮ੍ । ਯਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਨੂਨਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਗਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ।
ਅਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਭੂਤਾਦਿਰੂਪੋ ऽਹਂ ਚੇਤਿ ਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਸ੍ਯ ਨਾਮਾਰ੍ਥੋ ਨਨੁ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਇਹ 'ਮੈਂ', ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ 'ਜਗਤ' ਸ਼ਬਦ — ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤੀ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਜਾਲਂ ਪੁਰੋਗਤਮ੍ । ਏਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਜਰਾਮਰਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਦਿੱਖਾਂ ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ — ਜੋ ਨਾਂ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਨਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਏਵੋਦਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਪੂਰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਨ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਦृਕ੍ ਚ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਨ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨੋ ਜਡਂ ਨੋ ਚਿਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ; ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ ਹੈ, ਨਾ ਮੂਰਖਤਾ, ਨਾ ਚੇਤਨਾ—ਇਸ ਠੰਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰੇਣ ਪਿष੍ਟੋ ऽਦ੍ਰਿਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਮਾਯਤੇ । ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਭੁਜਸਙ੍ਘਾਤਂ ਸ਼ਿਲਾ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਤਾਣ੍ਡਵਮ੍
ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਇਕ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੀਸ ਦਿੱਤਾ; ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ; ਪੱਥਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਫੈਲਾਕੇ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸਿਕਤਾਸ੍ ਤੈਲਂ ਪਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਪਲਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ । ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਜਲਦਾ ਇਤੀਵੇਦਂ ਵਚਃ ਪ੍ਰਭੋ
ਰੇਤ ਦੇ ਦਾਣੇ ਤੇਲ ਵਾਂਗ ਰੁੜਦੇ ਹਨ; ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ; ਚਿੱਤਰਿਤ ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ।
ਜਰਾਮਰਣਦੁਃਖਾਦਿਸ਼ੈਲਾਕਾਸ਼ਮਯਂ ਜਗਤ੍ । ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਨਾਮ ਭਵਤਾਪਿ ਮਮੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਗਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹਾਂ?
ਯਥੇਦਂ ਨ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਕਥਯ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯੇਨੈਤਨ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਉਪਜਿਆ, ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਸਮਝਾ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨਾਸਮਨ੍ਵਿਤਵਾਗ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਯਥੇਦਮ੍ ਅਸਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰ ਇਵਾਰਵੀ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰੇਤ ਵਿੱਚ।
ਇਦਮ੍ ਆਦਾਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਤੇਨ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਇਦਂ ਹਿ ਮਨਸਾ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੌ ਪਤ੍ਤਨਂ ਯਥਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਏਵ ਚ ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਸਦ੍ਵਪੁਃ । ਤਥੈਤਚ੍ ਛृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥੈਤਦ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਮਨ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਰੂਪ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਮਯਂ ਦੋषਂ ਤਨੋਤੀਮਂ ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵਾਸਦਾਕਾਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ
ਮਨ, ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਨਾਸ ਵਾਲੀ ਖਾਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਝੂਠੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੁਪਨਾ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵੈਰਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਦੇਹਕਮ੍ । ਤੇਨੇਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਵਿਤਤੇਨ ਵਿਤਨ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਹ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਦੂਈ ਚਮਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਲ੍ਗਤਿ ਯਾਚਤੇ ਭਵਤਿ ਮਜ੍ਜਤਿ ਸਂਹਰਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਮਰਤਾਮ੍ ਉਪਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਕੇਵਲਂ ਚਲਤਿ ਚਞ੍ਚਲਸ਼ਕ੍ਤਿਤਯਾ ਮਨਃ
ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਹੈ, ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਬਣਦਾ ਹੈ, ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਮਰਤਾ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਚੰਜਲ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਨ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਮ੍ ਇਵੇਹ ਮਨੋ ਭ੍ਰਮੇ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਨੋ ਮਾਯਾਮਯਂ ਕੁਤਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਭਟਕਣ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮ੍ ਆਦਾਵ੍ ਇਤਿ ਮੇ ਸਮਾਸੇਨ ਵਦ ਪ੍ਰਭੋ । ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਤਤਸ਼੍ ਸ਼ਿष੍ਟਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਦਤਾਂ ਵਰ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸਮਝਾਓਗੇ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤੇ । ਅਸ਼ੇषਦृਸ਼੍ਯੇ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਤੀਤਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿੱਖਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਆਸ੍ਤੇ ऽਨਸ੍ਤਮਿਤੋ ਭਾਸ੍ਵਾਨ੍ ਅਜੋ ਦੇਵੋ ਨਿਰਾਮਯਃ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਕृਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਜਨਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਥਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਯਤੋ ਵਾਚੋ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯੋ ਮੁਕ੍ਤੈਰ੍ ਅਵਗਮ੍ਯਤੇ । ਯਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਦਿਕਾਸ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਨ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾਃ
ਜਿਸ ਤੱਕ ਬੋਲ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੇ 'ਆਤਮਾ' ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਕੇਵਲ ਕਲਪਨਾ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਾਦਿਨਾਮ੍ । ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਿਦਾਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ, ਵੇਦਾਂਤੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਵਾਦਿਨਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਭਾਸਕੋ ਯੋ ऽਰ੍ਕਤੇਜਸਾਮ੍ । ਵਕ੍ਤਾ ਸ੍ਮਰ੍ਤਾ ऋਤਂ ਭੋਕ੍ਤਾ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਕਰ੍ਤਾ ਸਦੈਵ ਯਃ
ਉਹ ਸ਼ੂਨ्यवादੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਯੋ ਜਗਤਿ ਯੋ ਦੇਹਸ੍ਥੋ ऽਪਿ ਦੂਰਗਃ । ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਲੋਕ ਇਵ ਭਾਸ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ ਵੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਚਮਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦਯੋ ਦੇਵਾਸ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਦ੍ ਇਵ ਮਰੀਚਯਃ । ਯਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਬੁਦ੍ਬੁਦਾ ਜਲਧੇਰ੍ ਇਵ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤੇ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਣਗਣਤ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬੁੱਲਬਲੇ ਉਠਦੇ ਹਨ।
ਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਪਯਾਂਸੀਵ ਮਹਾਮ੍ਬੁਧਿਮ੍ । ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਦਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਦੀਪਵਤ੍
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੰਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਆਕਾਸ਼ੇ ਯਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰੇ ਚ ਦृषਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਲਤਾਸੁ ਚ । ਪਾਂਸੁष੍ਵ੍ ਅਦ੍ਰਿषੁ ਵਾਤੇषੁ ਪਾਤਾਲੇषੁ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਬੇਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪ੍ਲਾਵਯਤਿ ਸਂਰਬ੍ਧਂ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਮ੍ ਇਤਸ੍ ਤਤਃ । ਯੇਨ ਮੂਕੀਕृਤਾ ਮੂਢਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਅਠ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ।
ਵ੍ਯੋਮ ਯੇਨ ਕृਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸ਼ੈਲਾ ਯੇਨ ਘਨੀਕृਤਾਃ । ਆਪੋ ਦ੍ਰੁਤਾਃ ਕृਤਾ ਯੇਨ ਦੀਪ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ ਵਸ਼ਾਦ੍ ਰਵਿਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।