ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਸ੍ਫੁਰਿਤਸ਼੍ ਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਚ੍ਛਾਮृਤਦ੍ਰਵਃ । ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਨੇਸ਼੍ਵਰਾਦ੍ ਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਅਦਿਗਾਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਫੁਰਚ੍ ਚੈਵ ਪਰੇ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਭਾਸੁਰਮ੍ । ਜਗਦਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਕ੍ਰੌਘਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਰਮ ਸਤਿ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੰਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮਜ੍ਜਨਾਰਾਵੈਰ੍ ਵਿਵਰ੍ਤਾਵਰ੍ਤਵੇष੍ਟਨੈਃ । ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨੁਪਦਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਵਾਤਿ ਸਰ੍ਗਸਰਿਚ੍ ਚਿਰਮ੍
ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਉਭਰਨ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਤੇ ਘੁੰਮਾਉਣ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਨਦੀ ਹਰ ਪੜਾਅ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਥੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਯਥਾਵਰ੍ਤੈḫ ਪਯੋ ਯਾਤਿ ਧੂਮੋ ਯਾਤਿ ਯਥਾ ਨਭਃ । ਤਥਾ ਜਡਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਤृਤੀਯਸ੍ ਸਰ੍ਗ ਏਤਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਘੁੰਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਧੂੰਆਂ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤੀਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ, ਮੰਦ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦਾਰੁਣਿ ਕ੍ਰਕਚਚ੍ਛੇਦੇ ਯਥਾਵਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਤਥਾ । ਅਦਿਗਾਦੌ ਪਰੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ਰੂਪਵਾਨ੍ ਅਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਆਰੀ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਹਿਲਚਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਐਸਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਕਦਲੀਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ ਵਿਨਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਲ੍ਲਵਾਤ੍ । ਮृਦੁਨੋ ऽਪਿ ਦृषਤ੍ਕ੍ਰੂਰਾਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ ਲਭ੍ਯਤੇ ऽਨ੍ਤਰਾਤ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕੇਲੇ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਿਚੋਂ, ਜੇ ਮਨ ਦੇ ਨਰਮ ਪੱਤੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਕਠੋਰ, ਕਰੜਾ ਜਾਂ ਢੀਠ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸਹਸ੍ਰਖੁਰਮੂਰ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਿਕਰਵਕ੍ਤ੍ਰੇਹਿਤੇਹਿਤਮ੍ । ਨਾਨਾਦ੍ਰਿਤਰੁਦਿਗ੍ਦੇਸ਼ਸਰਿਤ੍ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਖੁਰ, ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ, ਹੱਥ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਕੰਮ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਸਾਰਾਤ੍ਮ ਬਹੁਰਾਗੋਪਰਞ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਵਿਰਾਗਵਿਹਿਤਮਾਰ੍ਜਨਾਮਾਤ੍ਰਤਰ੍ਜਨਮ੍
ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰਾਗ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸਫਾਈ ਦੀ ਝਲਕ ਨਾਲ ਹੀ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਸੁਰਾਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਰਮਹੋਰਗਮ੍ । ਜਡਾਤ੍ਮਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਜਡਚੇਤਨਚੇਤਿਤਮ੍
ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਵੱਡੇ ਸੱਪ, ਜੜਤ, ਆਤਮਾ, ਹਵਾ, ਕੰਪਨ, ਜੜ, ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਸਭ ਹਨ।
ਪਟੇ ਚਿਤ੍ਰਮਹਾਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਭਾਸੁਰਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ । ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਾਸਹਂ ਚਾਰੁ ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਫੂਰ੍ਜਿਤਂ ਜਗਤ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਇੱਕ ਕਪੜੇ 'ਤੇ ਬਣੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਰਾਜ ਵਾਂਗ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਪਕੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤ੍ਯਰੂਪਿਣਿ । ਸਂਵਿਤ੍ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਕੰਪਦੇ ਮਨ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਲਪਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਚੇਤਨਾ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਬੂੰਦ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹृਲ੍ਲੇਖਾਜਾਲਵਿਸਰੈਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਵਰ੍ਤਵਿਵਰ੍ਤਨੈਃ । ਵਿਸਰਤ੍ਸ੍ਨੇਹਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਜਡਾਨੁਸ਼ਯਚਰ੍ਵਣੈਃ
ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਮੰਦ ਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ—
ਅਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿਵਿਦ੍ਰੂਪੇ ਵਿਕਲ੍ਪੇਨੋਨ੍ਮੁਖੀ ਸਤੀ । ਨ ਪਰਾਦ੍ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੈषਾ ਜਲਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਵ ਤੋਯਤਾ
‘ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ’ ਆਦਿ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਇਹ ਸਰਵੋਚ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਵਿਦਾ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਵ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਭੂਤ੍ਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਤੇਨਾਨ੍ਯੋ ਨ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਸਰ੍ਗਕਃ
ਸਦਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ‘ਮੈਂ ਹਾਂ’ ਬਣ ਕੇ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ਮਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯਾਂ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਜਲਦ੍ਰਵਃ । ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਜਗਦਾਭਾਸਂ ਚਿਤḫ ਪ੍ਰਸਰਣਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਆਵਰ੍ਤਤ੍ਵੇ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਨ ਯਥਾ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਾਂ ਦ੍ਰਵਃ । ਤਥਾ ਚਿਦ੍ ਆਤ੍ਮਵ੍ਯੋਮਤ੍ਵੇ ਨ ਵ੍ਯੋਮਤ੍ਵਾਦਿ ਵੇਤ੍ਤਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਨਿਰ੍ਮਾਣਪੂਰ੍ਵਕਂ ਵੇਦਨਂ ਵਿਦਃ । ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੇਨਾਮ੍ਬੁ ਦ੍ਰਵਸਾਮ੍ਯਂ ਨ ਦੂਰਗਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਇਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮਨੋऽਹਮ੍ਭਾਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਾਮ ਵੇਦਨਮ੍ । ਅਵਿਦ੍ਯਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪੌਰੁषੇਣਾਸ਼ੁ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਮਨ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁਧੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਜੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਧਂ ਮਿਥਸ੍ ਸਙ੍ਕਥਯਾ ਭਾਗਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਚਾਰਣੈਃ । ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਸ਼੍ ਸ਼ਿष੍ਟਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਤ੍ਮਨਿ ਕृਤੇ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਮਕਾਲਂ ਚ ਯਚ੍ ਛਿष੍ਟਂ ਤਦ੍ ਅਨਾਮਾਰ੍ਥਸਦਸਤ੍
ਜਦੋਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਮਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ।
ਅਰ੍ਧਂ ਮਿਥਸ੍ਸਙ੍ਕਥਯਾ ਭਾਗਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਚਾਰਣੈਃ । ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤੋ ਭਾਗẖ ਕਥਂ ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ—ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਸਮਕਾਲਂ ਕ੍ਰਮਾਚ੍ ਚੇਤਿ ਮੁਨਿਨਾਥ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਅਨਾਮਾਰ੍ਥਸਚ੍ ਚੇਤਿ ਤਚ੍ ਚਾਸਚ੍ ਚੇਤਿ ਕਿਂ ਵਦ
ਇਹ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਹੈ ਜਾਂ ਝੂਠ? ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕੀ ਹੈ?
ਸੁਜਨੇਨ ਵਿਰਕ੍ਤੇਨ ਸਂਸਾਰੋਤ੍ਤਰਣਾਰ੍ਥਿਨਾ । ਸਹ ਵਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦੁषਾ ਸਂਸृਤਿਂ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਯੇਤ੍
ਇੱਕ ਨੇਕ, ਵਿਰਕਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਤẖ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਯ ਸਵਿਰਾਗਮ੍ ਅਮਤ੍ਸਰਮ੍ । ਜਨਂ ਸੁਜਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਂ ਯਤ੍ਨੇਨਾਰਾਧਯੇਦ੍ ਬੁਧਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਵਿਰਕਤ, ਨੇਕ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸਙ੍ਗਮੇ ਸਾਧੋਰ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍ । ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦ੍ਯਵਿਦਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਰੇष੍ਠਦਸ਼ੋਦਯਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਉਦੇ ਹੈ।
ਅਰ੍ਧਂ ਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸ੍ ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸ੍ ਸ੍ਵਯਤ੍ਨਤਃ
ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ।
ਏਕੋ ऽਭਿਲਾष ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਭੋਗੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ऽਂਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਵਯਤ੍ਨਤਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸ੍ਵਯਤ੍ਨੈẖ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਮਲਮ੍ । ਏਕੈਕੇਨਾਥ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ ਚ ਸਮਕਾਲਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਅਪਿ
ਮਲ (ਅਸ਼ੁਧਤਾ) ਸਾਧੁਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਯੈਕਾਤ੍ਮ ਨਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਵਾ । ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਅਨਾਮਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਸਚ੍ ਚ ਸਤ੍
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਨਾ ਰਹੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਰਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ, ਝੂਠਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਂ ਘਨਮ੍ ਅਜਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਫੁਰਣਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਏਵ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਵਂ ਵ੍ਯਪਗਤਮਾਨਮੇਯਮੋਹੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣḫ ਪਰਿਵਿਹਰਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਕਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਇਹ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ: ਮਜ਼ਬੂਤ, ਬੁਢਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਅੰਤਹੀਨ, ਇੱਕ, ਸ਼ੁੱਧ ਇੱਛਾ ਦੀ ਚਮਕ, ਆਰੰਭ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਾਪ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਿਰਵਾਣ ਵਿੱਚ ਰਹੋ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਓ।