ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਲਭ੍ਯਤੇ ਸਾਧੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਲਂ ਕਿਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਕੁਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਬਾਲਯਕ੍ਸ਼ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਓ ਸਾਧੂ, 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਅਕਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਇਹ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਠੀ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਲਪਿਤ ਭੂਤ ਵਾਂਗ।
ਮੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਲਭ੍ਯਤੇ ਯਚ੍ ਚ ਤਤ੍ ਪਰਮ੍ । ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਵਿਲੀਯਤੇ
'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੇਦੋ ਜਗਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਦृਸ਼ੋਰ੍ ਅਭੇਦḫ ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਵਿਲਾਸਤੁਲ੍ਯਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਥਿਤੋ ਨ ਸਤ੍ਯੋ ਯਥਾਨਯੋਰ੍ ਵੈ ਕਟਕਤ੍ਵਹੇਮ੍ਨੋਃ
ਜਗਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ, ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਕੜਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਦਯਿਤਾਙ੍ਗਾਨਿ ਮਗ੍ਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗੇ ਨਿਰਮ੍ਬਰੇ । ਯੋ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ ਸੁਸਮਸ੍ ਸ ਪਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਨੰਗੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਅੰਗ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਾਵਤ੍ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨੇਨ ਧੈਰ੍ਯੇਣਾਭ੍ਯਾਸਮ੍ ਆਹਰੇਤ੍ । ਯਾਵਤ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਤੋਦੇਤਿ ਪਦਾਰ੍ਥੋਦਯਨਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਬਰ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਮ੍ ਆਧਯੋ ऽਙ੍ਗਗਤਾ ਅਪਿ । ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਲਿਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਪਯਾਂਸੀਵ ਸਰੋਰੁਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ—even ਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ—ਕਦੇ ਛੂਹਦੇ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਙ੍ਗਨਾਨਭਾਂਸ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਲਗ੍ਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ ਅਸਂਵਿਦਨ੍ । ਅਲਗ੍ਨਾਨੀਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਯḫ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਣਛੁਏ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਹੀ ਨਾ ਹੋਣ।
ਵਿषਂ ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਵ ਘੁਗ੍ਘੁਨ੍ਥੀਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਨ ਚ ਘੁਗ੍ਘੁਨ੍ਥਤਾ ਨਾਮ ਵਿषਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਕਾਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਘੁੱਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਘੁੱਗਾ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹਿਰ ਹੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਜਹਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਜੀਵਤਾਮ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤਿ । ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰੈਕਪ੍ਰਵਿਲਾਯਿਨੀਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੀ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵੀਭਵਤਿ ਘੁਗ੍ਘੁਨ੍ਥੋ ਮृਤ੍ਯਾਤ੍ਮੈਵ ਯਥਾ ਤਥਾ । ਅਤ੍ਯਜਨ੍ਤੀ ਨਿਜਂ ਰੂਪਂ ਚਿਜ੍ ਜਡਂ ਰੂਪਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੀੜਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖਤਾ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਭੋ ਘੁਗ੍ਘੁਨ੍ਥਕਵਦ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ ਸ ਏਵਾਸ ਇਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਤਤ੍ਸ੍ਥ ਇਵ ਸਰ੍ਗਕਃ
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਦੂਜਾ ਬਣ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਚਨਹਾਰ।
ਵਿषਂ ਵਿषਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਹਦ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤẖ ਕ੍ਰਿਮਿẖ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ऽਪਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਆਪਣਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੁਭਾਵ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੇ ਮਰਨ ਦਾ ਭਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਸਂਵਿਦਰ੍ਥੇਨ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਰੂਪਿਣਾ । ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਗੋष੍ਪਦਮ੍ ਇਵ ਨ ਤੁ ਦੈਵਾਦ੍ ਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਸੁੱਚਤ, ਅਕਾਰਹੀਨ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਤਰਾਵਸ੍ਥਾ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਤਿਸ਼ਾਯਿਨੀ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਮ੍ ਅਵਹੇਲਨਮ੍
ਜੋ ਹਰ ਜੀਵ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਕ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥਸਤ੍ਤਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਸ਼ੁ ਭਾਵ੍ਯਤਾਮ੍ । ਮਨੋऽਹਙ੍ਕਾਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿẖ ਕẖ ਕਲਙ੍ਕੋ ऽਮਲਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਗਤ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਲਓ; ਮਨ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁਧੀ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਦਾਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਥਾ ਘਟਪਟਾਦ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਸ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਤਥਾਹਨ੍ਤ੍ਵਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਵੇਦਨਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਪਸ਼੍ਯ ਹੇ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਘੜਾ, ਕਪੜਾ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਪਦਾਰਥ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਦੋਸਤ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਨ, ਬੁਧੀ, ਅਨੁਭੂਤੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ।
ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥੌਘਂ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸਂਯੁਤਮ੍ । ਜ੍ਞ ਏਵਾਸਂਵਿਦਂਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਨਿष੍ਠਯਾ
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਕਠੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਫ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਏਵ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦੋषੋ ਨ ਚੈਵੇਹ ਗੁਣẖ ਕਦਾਚਿਤ੍ । ਸੁਖੇਨ ਦੁẖਖੇਨ ਭਵਾਭਵੇਨ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਭੋਕ੍ਤਾ ਨ ਚ ਕਰ੍ਤृਤੇਤਿ
ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ; ਸੁਖ, ਦੁਖ, ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਖ ਏਵ ਵ੍ਯੋਮ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਇਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਂ ਯਥਾ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਤਥਾਹਮ੍ਭਾਵਭਾਵਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਝੂਠੀ ਲਗਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਾਵਾ ਹੈ।
ਖਂ ਖੇ ਜਾਤਮ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਰ੍ ਅਹਂ ਕਲ੍ਪਯਿਤਾ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮ ਸਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਇਵਾਤਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਭਟਕਾਵੇ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਣਕਹਿ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਸੱਚਾ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਝੂਠਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਖੇ ਖਾਤ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤਿ ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਕਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਪੁਃ । ਭਾਸਤੇ ਯਦ੍ ਇਦਨ੍ਤ੍ਵੇਨ ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਚਾਨਹਮ੍
ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਆਪਣਾ ਚਿੱਤ-ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਜੋ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਨਾ 'ਮੈਂ' ਹਾਂ, ਨਾ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ' ਹਾਂ।
ਤਤਂ ਚਿਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਦृਗ੍ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥੂਲਂ ਖਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਣਾਵ੍ ਇਵ ਮਹਾਮੇਰੁਸ੍ ਤਤ੍ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਖਾਦਿਤਾ
ਉਹ ਚਿੱਤ-ਸਵਰੂਪ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਇਕ ਬੂੰਦ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਸ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਘਨਸ੍ ਤਤੋ ਵਿਦਾਭਾਸẖ ਖਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਤਰਾਮ੍ ਅਣੁਃ । ਜਾਨਾਤਿ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਤਦ੍ ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਗਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਘਣ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਲਗਭਗ ਆਭਾਸ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਘਾ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਸਵਭਾਵ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਖਾਦਿਤਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮ ਵਿਦḫ ਪ੍ਰਸਰਣਂ ਜਗਤ੍ । ਅਮ੍ਭੋਦ੍ਰਵਪ੍ਰਸਰਣਂ ਯਥਾਵਰ੍ਤਾਦਿਵੇष੍ਟਨਮ੍
'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਫੈਲਣਾ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਵਲ-ਵਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸਰਣਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦੀਵ ਜਲਦ੍ਰਵਃ । ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਪਵਨਾਕਾਰਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਹृਦਯੋਪਮਮ੍
ਜੋ ਫੈਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਠੰਢਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਦਿਲ ਵਰਗਾ ਸੁੰਨ ਹੈ।
ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਸਰੇषੂਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਘਨਾਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਾਨ੍ ਨਿਰਾਭਾਸਾਦ੍ ਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਸਰਾਦ੍ ऋਤੇ
ਜਗਤ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ—ਸਿਰਫ ਗਾੜ੍ਹੇ, ਸੁੰਨੇ, ਨਾ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।
ਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਸृਤੇ ਕਾष੍ਠੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਨਾਵਿ ਜਲੇ ਸ੍ਥਲੇ । ਨਿਦ੍ਰਾਯਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭਵੇਜ੍ ਜਗਦ੍ ਇਵੋਦਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਲੱਕੜ, ਆਕਾਸ਼, ਨੌਕਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਨੀਂਦ, ਜਾਗਣ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਤਦ ਜਗਤ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਰਣਾਪ੍ਰਸਰਣੇ ਨ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਮਿਥਃ । ਖਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਤਰਾਚ੍ਛਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੋਭਾਦੇਸ੍ ਸਦੈਵ ਹਿ
ਫੈਲਾਅ ਤੇ ਨਾ-ਫੈਲਾਅ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੁੰਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ੁਕਤਾ ਤੇ ਨਾ-ਹਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਐਸਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਸ਼੍ ਚੇਤਤਿ ਨ ਭੋਗਾਦਿ ਨ ਚੈਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਸਾਵ੍ ਅਹਮ੍ । ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਅਮ੍ਭਸੀਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯḫ ਪਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਖ-ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਆਤਮਾ ਹਾਂ' ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਰਲਣ ਵਾਂਗ, ਅੰਦਰੋਂ ਇਕ-ਰੂਪ ਪਰਮ ਸਤਿ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਧੀਰ੍ ਹ੍ਰੀਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਮृਤਿẖ ਕੀਰ੍ਤਿẖ ਕਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਗਣਮ੍ । ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਿਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਤਮਸੀਵ ਪਦਾਨ੍ਯ੍ ਅਹੇਃ
ਹੌਸਲਾ, ਲਾਜ, ਧਨ, ਔਰਤ, ਯਾਦ, ਸ਼ੋਹਰਤ, ਸੋਭਾ ਆਦਿ ਗੁਣ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।