ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਬੀਜਾਦ੍ ਅਣੁਤੋ ਜਾਯਤੇ ऽਸੌ ਜਗਦ੍ਦ੍ਰੁਮਃ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰਸਾਢ੍ਯਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਭੁਵਨਾਨਿ ਚ
‘ਮੈਂ’ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਕਾ ਜਗਤ ਰੁੱਖ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰ ਹਨ।
ਤਾਰਕਾ ਬਾਲਕਲਿਕਾ ऋਕ੍ਸ਼ੌਘẖ ਕੋਰਕੋਤ੍ਕਰਃ । ਵਾਸਰਾ ਗੁਚ੍ਛਵਿਸਰਾḫ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾḫ ਫਲਾਲਯਃ
ਤਾਰੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਨ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਇਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਯੋ ਬृਹਦ੍ਵਰ੍ਗਾ ਮਹਾਵਿਟਪਕੋਟਰਾਃ । ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਸਹ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗਿਰਯḫ ਪਤ੍ਤ੍ਰਰਾਜਯਃ
ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਖੋਹ ਹਨ। ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ, ਸਹਿਆ ਆਦਿ ਪਹਾੜ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੱਤੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਾਬ੍ਧਯੋ ऽਙ੍ਗ ਸ੍ਰੁਤਯḫ ਪਾਤਾਲਂ ਮੂਲਕੋਟਰਮ੍ । ਅਗਾਨਿ ਘੁਣਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਪੁਰਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ
ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਰਸ ਹਨ। ਪਾਤਾਲ ਇਸ ਦੀ ਜੜ ਦੀ ਖੋਹ ਹੈ। ਘਰ ਲੱਕੜ ਚੀਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਤੇ ਜੋੜ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹਨ।
ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਹੀ ਵਿਹਗਾ ਭੂਤਕੋਟਯਃ । ਉਪਲਮ੍ਭੋ ਬृਹਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਦਾਵੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਜਨਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਬੇਅੰਤ ਜੀਵ ਹਨ; ਸਮਝ ਵੱਡਾ ਤਣ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾ ਵਿਵਿਧਾਮੋਦਵृਤ੍ਤਯਃ । ਵਨਂ ਵਿਪੁਲਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਜਲਮੁਚਸ੍ ਤ੍ਵਚਃ
ਰੂਪ, ਚਾਨਣ, ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਦਾਈ ਕੰਮ; ਜੰਗਲ ਵੱਡਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਉਹ ਛਾਲ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਸ਼ਾਖਾ ऋਤਵ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ । ਸਂਵਿਦ੍ ਰਸਮਹਾਪੂਰੋ ਵਾਤਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਵਿਵਰ੍ਤਨਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਾਲੀਆਂ ਮੌਸਮ ਹਨ, ਛੋਟੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਹਨ; ਚੇਤਨਾ ਰਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਹਾਵ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਰੁਚਯੋ ਲੋਲਾ ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮੁਖਾਃ । ਰਮ੍ਯਾẖ ਕੁਸੁਮਮਞ੍ਜਰ੍ਯਸ੍ ਤਿਮਿਰਭ੍ਰਮਰਭ੍ਰਮਾਃ
ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਸਥਿਰ ਹਨ, ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੋਹਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਚੀਆਂ ਹਨ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੀ ਭਟਕਣ।
ਪਾਤਾਲਮ੍ ਆਸ਼ਾਗਣਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਦ੍ਵਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਨਹਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਹਤੇ ऽਹਮਰ੍ਥਬੀਜੇ ਪੁਨਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਤੋ ऽਪਿ ਰੋਹਃ
ਪਾਤਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠੇ ਹੀ ਸੱਚੇ ਵਾਂਗ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਕਰਤਾਪਣ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੱਚੇ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਉਗਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਧਰਾਧਾਰ ਗਿਰਿਕਨ੍ਦਰਮਨ੍ਦਿਰ । ਦਿਗਨ੍ਤਰਾਮ੍ਬਰਾਚਾਰ ਚਾਰਸਞ੍ਚਾਰਚਞ੍ਚੁਰ
ਵਿਦਿਆਧਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ; ਉਹ ਦੂਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ।
ਈਦृਸ਼ੋ ਯੋ ਜਗਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ऽਹਨ੍ਤ੍ਵਬੀਜਤਃ । ਬੀਜੇ ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧੇ ਨੈਵ ਕਿਞ੍ਚਨ ਜਾਯਤੇ
ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਰੁੱਖ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਗਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੀਜ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਗਦਾ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਲਾਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਕਦਾਚਨ । ਏਤਾਵਦ੍ ਏਵ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨੇਨੈਵ ਪ੍ਰਦਹ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ' ਕਦੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ ਚਾਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਬੀਜਕਮ੍ । ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ — ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕਿਲਾਸ੍ਯਾਭਾਵਯੋਗਤਃ । ਕੁਤੋ ऽਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਕੁਤਸ੍ ਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਵਂ ਕੁਤੋ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? 'ਤੂੰ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਦਵੈਤ ਤੇ ਇਕਤਾ ਦੀ ਭੁਲ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ?
ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਗੁਰੋਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਤਨ੍ਤੇ ਯੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤ੍ਯਾਗਮ੍ ਆਮੂਲਂ ਪਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਜੜ ਤੋਂ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਰਨ੍ਧਨਾਜ੍ ਜਯਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸੂਪਕृਚ੍ ਛ੍ਰੁਤੇ । ਵਿਵੇਕੀ ਸ੍ਵਵਿਵੇਕੇ ਚ ਯਤਨਾਦ੍ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਿਆਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਜਗਦ੍ ਵਿਦ੍ਧੀਹ ਨੇਤਰਤ੍ । ਨਾਸ਼ਾਸੁ ਨ ਬਹਿਰ੍ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਤਤ੍ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਚੰਭੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ; ਇਹ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ, ਬਾਹਰ, ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਨ੍ਮੇषਮਾਤ੍ਰੇਣ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਤਦਨੁਨ੍ਮੇषਵਿਲਯਿ ਚਿਤ੍ਰਕृਚ੍ਚਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਰਵਤ੍
ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਸੰਸਾਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਕਲਪਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਣ੍ਡਪੋ ऽਸ੍ਤਿ ਮਹਾਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਃ । ਬਹੁਯੋਜਨਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਕਾਨ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਚਿਤ੍ਰਿਤਃ
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੰਡਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ ਨੇ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਣਿਸ੍ਤਮ੍ਭਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵृਤੋ ऽਙ੍ਗ ਪ੍ਰੋਤਮੇਰੁਣਾ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਸਹਸ੍ਰਾਢ੍ਯਕਲ੍ਪਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਸੁਨ੍ਦਰਃ
ਉਹ ਮੰਡਪ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਤਨ-ਜੜੇ ਥੰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ; ਇਹ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਪੁਰੁषਾਦੀਨਾਂ ਵਾਸ੍ਤਵ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਇਤਸ੍ ਤਤਃ । ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਯਤ੍ਰ ਨਾਨਾਰਚਨਯਾਨ੍ਤਰੇ
ਉਸ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ, ਮਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਿਲੌਣ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਬੀਜਪਰਾਪੂਰ੍ਣਤਮੋऽਰਿषੁ ਸਘੁਙ੍ਘੁਮਾਃ । ਤਮḫਪ੍ਰਕਾਸ਼ਚਿਤ੍ਰਾਢ੍ਯਾ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਸਮੁਦ੍ਗਕਾਃ
ਉਥੇ ਖਿਲੌਣ ਹਨ ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਖਿਲੌਣ ਹਨ ਜੋ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਹਨ ਜੋ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਚਾਨਣ ਤੇ ਛਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਆਮੋਦਸੁਭਗਾ ਲੋਲਜਲਦਾਵਲਿਪਲ੍ਲਵਾਃ । ਲੀਲਾਪਦ੍ਮਾẖ ਕਰੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਿਲੋਲਾẖ ਕਲ੍ਪਪਾਦਪਾਃ
ਉਥੇ ਸੁਗੰਧਤ, ਸੁਹਣੀਆਂ, ਹਿਲਦੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਕੰਬਦੇ ਕਲਪਵ੍ਰੱਖ ਹਨ।
ਬਾਲਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਸਚਲਿਤਾẖ ਕਨ੍ਦੁਕਾਨਿ ਕੁਲਾਚਲਾਃ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮ੍ਬੁਦਾẖ ਕਰ੍ਣਪੂਰਾਸ਼੍ ਚਾਮਰਾਸ਼੍ ਸ਼ਰਦਮ੍ਬੁਦਾਃ
ਉਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਗੇਂਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਖਿਲੌਣ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬੱਦਲ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਚਾਮਰ ਹਨ, ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵੀ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਕਾਲਜਲਦਾਸ੍ ਤਾਲਵृਨ੍ਤਪਦਂ ਗਤਾਃ । ਭੂਤਲਂ ਦ੍ਯੂਤਫਲਕਂ ਵਿਤਾਨਂ ਤਾਰਕਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਬੱਦਲ ਤਾਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਖੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਤਖ਼ਤ ਹੈ, ਤੇ ਛਤਰੀ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਭੂਤਸਾਰਪਰਾਵਰ੍ਤੇ ਦ੍ਯੂਤੇ ऽਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਿਭਾਨਵਃ । ਵ੍ਯੋਮਾਜਿਰੇ ਜਗਦ੍ਗ੍ਰਾਮਪਣੇ ਗृਹਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਵੱਡੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਘਰ ਖੇਡ ਦੇ ਘੱਟੇ ਹਨ।
ਤਥੈਵਾਯਂ ਜਗਦ੍ਰੂਪਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸਨ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਰਕृਚ੍ਚਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਰਵਤ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ—ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਂ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਵਿਲੀਯਤੇ ਨ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਝੂਠਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਬਣ ਕੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਅਸਮੁਤ੍ਥਿਤ ਏਵਾਯਂ ਕੁਤੋ ऽਪੀਵ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਸਂਸਾਰੋਦਾਰਕੋਟਰਃ
ਇਹ ਜਗਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੋਖਲੀ ਘੜੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚੋਂ ਕੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰ ਏਵਾਯਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਕਚਨਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤੋ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਪਰਦੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ—ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।