ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਗਤੇ ਭਾਵੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਵਾਸਨਾ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤੇ ਵਾਤੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤਾ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਾਲਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਿਲ-ਚਲ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਗ੍ਭੂਮ੍ਯਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣਿ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼੍ਯੇ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯਾਮਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਸ਼ਾ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ—ਤਾਂ ਚਾਨਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਚੇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਾਗਤੇ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੇਵਲੀਭਾਵਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ੋ ਵਿਮਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ—ਅਸਤਤਵ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਚੀ ਸੁਰਤ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਾਖਿਲਸ਼ੈਲਾਦਿਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇ ਹਿ ਯਾਦृਸ਼ੀ । ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦਰ੍ਪਣੇ ਦਰ੍ਪਣਤਾ ਕੇਵਲਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਜਿਵੇਂ ਬੇਅੰਤ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵਿਚ, ਆਇਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਇਨਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ । ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਕੇਵਲਤਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦ੍ਰष੍ਟਰ੍ਯ੍ ਅਵੀਕ੍ਸ਼ਕੇ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ' ਤੇ 'ਸੰਸਾਰ' ਆਦਿ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕਤਾ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਚ੍ ਚੇਨ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਦਂ ਵਾ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ । ਅਸਤ੍ਤਾਂ ਚ ਨ ਵਿਦ੍ਮੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਦੋषਪ੍ਰਦਾਯਿਨਿ
ਜੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ, ਜੋ ਗਲਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਣਹੋਣੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਥਮ੍ ਇਯਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਵਿषੂਚਿਕਾ । ਨਾਨੋਦ੍ਭਵਭ੍ਰਮਕਰੀ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਤਿਦਾਯਿਨੀ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਭਟਕਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਲੜੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ?
ਅਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਪਿਸ਼ਾਚਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ृਣੁ । ਰਾਮਾਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਯਂ ਯੇਨ ਮृਤਿਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ ਨਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਸ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਦੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਮੰਤਰ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗੀ।
ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਕਦਾਚਨ ਰਾਘਵ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨष੍ਟਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਬੀਜਭੂਤਂ ਭਵੇਦ੍ ਧृਦਿ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਪੱਕਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਟ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਅੰਦਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤਿਬੀਜਾ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਪੁਨਰ੍ ਉਦ੍ਭੂਯ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ । ਲੋਕਸ਼ੈਲਾਮ੍ਬਰਾਕਾਰਂ ਦੋषਂ ਵਿਤਨੁਤੇ ऽਤਨੁਮ੍
ਸਮਝ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਯਾਦ ਦਾ ਬੀਜ ਮੁੜ ਉੱਗ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਲਤੀ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਨਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਦੋषਸ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਚ ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਸਮ੍ਭਵਃ । ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਵਰ੍षਿਮੁਨਯੋ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਜਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਸੀ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਜ੍ ਜਗਦਾਦੀਦਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਥਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਹृਤ੍ਸ੍ਥਂ ਵਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨਾਸ਼ਾਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਜੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਚਮੁਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ; ਚਾਹੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਮਾਤਿਭੀषਣਾਮ੍ । ਯਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਨੂਨਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਗਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ।
ਅਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਭੂਤਾਦਿਰੂਪੋ ऽਹਂ ਚੇਤਿ ਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਸ੍ਯ ਨਾਮਾਰ੍ਥੋ ਨਨੁ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਇਹ 'ਮੈਂ', ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ 'ਜਗਤ' ਸ਼ਬਦ — ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤੀ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਜਾਲਂ ਪੁਰੋਗਤਮ੍ । ਏਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਜਰਾਮਰਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਦਿੱਖਾਂ ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ — ਜੋ ਨਾਂ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਨਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਏਵੋਦਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਪੂਰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਨ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਦृਕ੍ ਚ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਨ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨੋ ਜਡਂ ਨੋ ਚਿਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ; ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ ਹੈ, ਨਾ ਮੂਰਖਤਾ, ਨਾ ਚੇਤਨਾ—ਇਸ ਠੰਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰੇਣ ਪਿष੍ਟੋ ऽਦ੍ਰਿਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਮਾਯਤੇ । ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਭੁਜਸਙ੍ਘਾਤਂ ਸ਼ਿਲਾ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਤਾਣ੍ਡਵਮ੍
ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਇਕ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੀਸ ਦਿੱਤਾ; ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ; ਪੱਥਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਫੈਲਾਕੇ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸਿਕਤਾਸ੍ ਤੈਲਂ ਪਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਪਲਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ । ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਜਲਦਾ ਇਤੀਵੇਦਂ ਵਚਃ ਪ੍ਰਭੋ
ਰੇਤ ਦੇ ਦਾਣੇ ਤੇਲ ਵਾਂਗ ਰੁੜਦੇ ਹਨ; ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ; ਚਿੱਤਰਿਤ ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ।
ਜਰਾਮਰਣਦੁਃਖਾਦਿਸ਼ੈਲਾਕਾਸ਼ਮਯਂ ਜਗਤ੍ । ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਨਾਮ ਭਵਤਾਪਿ ਮਮੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਗਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹਾਂ?
ਯਥੇਦਂ ਨ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਕਥਯ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯੇਨੈਤਨ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਉਪਜਿਆ, ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਸਮਝਾ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨਾਸਮਨ੍ਵਿਤਵਾਗ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਯਥੇਦਮ੍ ਅਸਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰ ਇਵਾਰਵੀ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰੇਤ ਵਿੱਚ।
ਇਦਮ੍ ਆਦਾਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਤੇਨ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਇਦਂ ਹਿ ਮਨਸਾ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੌ ਪਤ੍ਤਨਂ ਯਥਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਏਵ ਚ ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਸਦ੍ਵਪੁਃ । ਤਥੈਤਚ੍ ਛृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥੈਤਦ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਮਨ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਰੂਪ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਮਯਂ ਦੋषਂ ਤਨੋਤੀਮਂ ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵਾਸਦਾਕਾਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ
ਮਨ, ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਨਾਸ ਵਾਲੀ ਖਾਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਝੂਠੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੁਪਨਾ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵੈਰਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਦੇਹਕਮ੍ । ਤੇਨੇਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਵਿਤਤੇਨ ਵਿਤਨ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਹ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਦੂਈ ਚਮਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਲ੍ਗਤਿ ਯਾਚਤੇ ਭਵਤਿ ਮਜ੍ਜਤਿ ਸਂਹਰਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਮਰਤਾਮ੍ ਉਪਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਕੇਵਲਂ ਚਲਤਿ ਚਞ੍ਚਲਸ਼ਕ੍ਤਿਤਯਾ ਮਨਃ
ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਹੈ, ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਬਣਦਾ ਹੈ, ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਮਰਤਾ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਚੰਜਲ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਨ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਮ੍ ਇਵੇਹ ਮਨੋ ਭ੍ਰਮੇ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਨੋ ਮਾਯਾਮਯਂ ਕੁਤਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਭਟਕਣ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮ੍ ਆਦਾਵ੍ ਇਤਿ ਮੇ ਸਮਾਸੇਨ ਵਦ ਪ੍ਰਭੋ । ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਤਤਸ਼੍ ਸ਼ਿष੍ਟਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਦਤਾਂ ਵਰ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸਮਝਾਓਗੇ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤੇ । ਅਸ਼ੇषਦृਸ਼੍ਯੇ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਤੀਤਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿੱਖਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।