ਯਦ੍ ਇਦਂ ਵਚ੍ਮਿ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ੴ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਦਾਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ । ਅਸ੍ਮਾਭਿਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਟਂ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਹ ਸਾਰਾ 'ਓਮ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈ; ਇਹ ਅਸੀਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੱਭਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਦਤੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਵਸ੍ਤੁ ਵਸ੍ਤੁਤਯਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਸ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਤ੍ਯਜਂਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਚੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਚੱਖਣ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿ।
ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਿਤਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵਾਬੋਧਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜਨ੍ । ਨਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਚਿਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ऽਸਿ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ
ਜਦੋਂ ਅਸਲੀ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦੇ। ਤੂੰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ।
ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਿਨਸ੍ ਤਵ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ਿਵਂ ਤਚ੍ ਚ ਨ ਦੁẖਖਾਯ ਸੁਖਾਯ ਨੋ
ਤੇਰੇ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ' ਜਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ ਲਈ।
ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਗਜ੍ ਜਾਤਂ ਜਗਤੋ ऽਥ ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞਤਾ । ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਪੀਤਿ ਨੋ ਵਿਦ੍ਮ ਏਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਲਮ੍ ਏਤਯੋਃ
ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਜਾਣਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ? ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਗਈ? ਸੋਚਣ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇਥੇ ਹੀ ਮੁਕਦੀ ਹੈ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਭਾਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਨਾ ਹੀ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਝ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਵਾ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹੀ ਹੈ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦਾ
ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਦਿਸਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਥਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਾਪਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਤਦਭਾਵਾਦ੍ ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਬੀਜਮ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧਿ ਜਾਯਤੇ । ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਦਿਜਗਜ੍ਜਰਢਪਾਦਪਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਬੀਜਾਦ੍ ਅਣੁਤੋ ਜਾਯਤੇ ऽਸੌ ਜਗਦ੍ਦ੍ਰੁਮਃ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰਸਾਢ੍ਯਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਭੁਵਨਾਨਿ ਚ
‘ਮੈਂ’ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਕਾ ਜਗਤ ਰੁੱਖ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰ ਹਨ।
ਤਾਰਕਾ ਬਾਲਕਲਿਕਾ ऋਕ੍ਸ਼ੌਘẖ ਕੋਰਕੋਤ੍ਕਰਃ । ਵਾਸਰਾ ਗੁਚ੍ਛਵਿਸਰਾḫ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾḫ ਫਲਾਲਯਃ
ਤਾਰੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਨ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਇਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਯੋ ਬृਹਦ੍ਵਰ੍ਗਾ ਮਹਾਵਿਟਪਕੋਟਰਾਃ । ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਸਹ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗਿਰਯḫ ਪਤ੍ਤ੍ਰਰਾਜਯਃ
ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਖੋਹ ਹਨ। ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ, ਸਹਿਆ ਆਦਿ ਪਹਾੜ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੱਤੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਾਬ੍ਧਯੋ ऽਙ੍ਗ ਸ੍ਰੁਤਯḫ ਪਾਤਾਲਂ ਮੂਲਕੋਟਰਮ੍ । ਅਗਾਨਿ ਘੁਣਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਪੁਰਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ
ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਰਸ ਹਨ। ਪਾਤਾਲ ਇਸ ਦੀ ਜੜ ਦੀ ਖੋਹ ਹੈ। ਘਰ ਲੱਕੜ ਚੀਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਤੇ ਜੋੜ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹਨ।
ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਹੀ ਵਿਹਗਾ ਭੂਤਕੋਟਯਃ । ਉਪਲਮ੍ਭੋ ਬृਹਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਦਾਵੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਜਨਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਬੇਅੰਤ ਜੀਵ ਹਨ; ਸਮਝ ਵੱਡਾ ਤਣ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾ ਵਿਵਿਧਾਮੋਦਵृਤ੍ਤਯਃ । ਵਨਂ ਵਿਪੁਲਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਜਲਮੁਚਸ੍ ਤ੍ਵਚਃ
ਰੂਪ, ਚਾਨਣ, ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਦਾਈ ਕੰਮ; ਜੰਗਲ ਵੱਡਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਉਹ ਛਾਲ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਸ਼ਾਖਾ ऋਤਵ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ । ਸਂਵਿਦ੍ ਰਸਮਹਾਪੂਰੋ ਵਾਤਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਵਿਵਰ੍ਤਨਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਾਲੀਆਂ ਮੌਸਮ ਹਨ, ਛੋਟੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਹਨ; ਚੇਤਨਾ ਰਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਹਾਵ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਰੁਚਯੋ ਲੋਲਾ ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮੁਖਾਃ । ਰਮ੍ਯਾẖ ਕੁਸੁਮਮਞ੍ਜਰ੍ਯਸ੍ ਤਿਮਿਰਭ੍ਰਮਰਭ੍ਰਮਾਃ
ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਸਥਿਰ ਹਨ, ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੋਹਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਚੀਆਂ ਹਨ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੀ ਭਟਕਣ।
ਪਾਤਾਲਮ੍ ਆਸ਼ਾਗਣਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਦ੍ਵਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਨਹਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਹਤੇ ऽਹਮਰ੍ਥਬੀਜੇ ਪੁਨਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਤੋ ऽਪਿ ਰੋਹਃ
ਪਾਤਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠੇ ਹੀ ਸੱਚੇ ਵਾਂਗ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਕਰਤਾਪਣ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੱਚੇ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਉਗਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਧਰਾਧਾਰ ਗਿਰਿਕਨ੍ਦਰਮਨ੍ਦਿਰ । ਦਿਗਨ੍ਤਰਾਮ੍ਬਰਾਚਾਰ ਚਾਰਸਞ੍ਚਾਰਚਞ੍ਚੁਰ
ਵਿਦਿਆਧਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ; ਉਹ ਦੂਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ।
ਈਦृਸ਼ੋ ਯੋ ਜਗਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ऽਹਨ੍ਤ੍ਵਬੀਜਤਃ । ਬੀਜੇ ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧੇ ਨੈਵ ਕਿਞ੍ਚਨ ਜਾਯਤੇ
ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਰੁੱਖ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਗਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੀਜ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਗਦਾ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਲਾਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਕਦਾਚਨ । ਏਤਾਵਦ੍ ਏਵ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨੇਨੈਵ ਪ੍ਰਦਹ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ' ਕਦੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ ਚਾਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਬੀਜਕਮ੍ । ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ — ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕਿਲਾਸ੍ਯਾਭਾਵਯੋਗਤਃ । ਕੁਤੋ ऽਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਕੁਤਸ੍ ਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਵਂ ਕੁਤੋ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? 'ਤੂੰ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਦਵੈਤ ਤੇ ਇਕਤਾ ਦੀ ਭੁਲ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ?
ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਗੁਰੋਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਤਨ੍ਤੇ ਯੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤ੍ਯਾਗਮ੍ ਆਮੂਲਂ ਪਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਜੜ ਤੋਂ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਰਨ੍ਧਨਾਜ੍ ਜਯਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸੂਪਕृਚ੍ ਛ੍ਰੁਤੇ । ਵਿਵੇਕੀ ਸ੍ਵਵਿਵੇਕੇ ਚ ਯਤਨਾਦ੍ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਿਆਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਜਗਦ੍ ਵਿਦ੍ਧੀਹ ਨੇਤਰਤ੍ । ਨਾਸ਼ਾਸੁ ਨ ਬਹਿਰ੍ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਤਤ੍ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਚੰਭੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ; ਇਹ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ, ਬਾਹਰ, ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਨ੍ਮੇषਮਾਤ੍ਰੇਣ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਤਦਨੁਨ੍ਮੇषਵਿਲਯਿ ਚਿਤ੍ਰਕृਚ੍ਚਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਰਵਤ੍
ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਸੰਸਾਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਕਲਪਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਣ੍ਡਪੋ ऽਸ੍ਤਿ ਮਹਾਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਃ । ਬਹੁਯੋਜਨਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਕਾਨ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਚਿਤ੍ਰਿਤਃ
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੰਡਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ ਨੇ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਣਿਸ੍ਤਮ੍ਭਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵृਤੋ ऽਙ੍ਗ ਪ੍ਰੋਤਮੇਰੁਣਾ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਸਹਸ੍ਰਾਢ੍ਯਕਲ੍ਪਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਸੁਨ੍ਦਰਃ
ਉਹ ਮੰਡਪ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਤਨ-ਜੜੇ ਥੰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ; ਇਹ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।