ਪਾਤਨੈਕਾਨ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਦੋषਾਸ਼ੀਵਿषਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਰੂਕ੍ਸ਼ਕਣ੍ਟਕਲਗ੍ਨਾਨਿ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਾਗ੍ਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਤਨ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਰੁੱਖੀਆਂ ਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਖੱਡਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਮ੍ਭਰੀਣ੍ਯ੍ ਅਨਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਾਹਸੈਕਰਤਾਨਿ ਚ । ਅਨ੍ਧਕਾਰਵਿਕਾਰੀਣਿ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭ ਲਈ ਚਲਦੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਸਮਝੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਸਾਰਾਣਿ ਵਕ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਨ੍ਤਿ ਚ । ਦਹਨੈਕਾਨ੍ਤਯੋਗ੍ਯਾਨਿ ਦੁਰ੍ਦਾਰੂਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ, ਬੇਮੁੱਲ, ਤਿਰਢੀਆਂ, ਗੰਝਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਸੜਨ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ, ਤੇ ਕੱਟਣ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ।
ਘਨਮੋਹਪ੍ਰਤਰ੍ਦਾਨਿ ਦੁष੍ਕੂਪਗਹਨਾਨਿ ਚ । ਮਹਾਵਕਰਤੁਚ੍ਛਾਨਿ ਕੁਪੁਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਗਾੜੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਝਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲੀਆਂ, ਤੇ ਉਜੜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਨਨ੍ਤੇषੁ ਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਕਰਣਾਨਿ ਘਟਾਦਿषੁ । ਸਭ੍ਰਮਾਣਿ ਸਪਙ੍ਕਾਨਿ ਚਕ੍ਰਾਙ੍ਗਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਅਣਗਿਣਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮਟਕਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪਹੀਏ ਤੇ ਧੁਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਉਹ ਭਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਗੰਦਲੀਆਂ ਤੇ spokes ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਆਪਨ੍ਨਿਮਗ੍ਨਮ੍ ਇਮਮ੍ ਏਵਮ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਨਂ ਤ੍ਵਂ ਮਾਮ੍ ਉਦ੍ਧਰੋਦ੍ਧਰਣਸ਼ੀਲ ਦਯੋਦਯੇਨ । ਯੇ ਨਾਮ ਕੇਚਨ ਜਗਤ੍ਸੁ ਜਯਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਤਤ੍ਸਙ੍ਗਮਂ ਪਰਮਸ਼ੋਕਹਰਂ ਵਦਨ੍ਤਿ
ਮੈਂ ਇਸ ਗੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਜੋ ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਲੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤਚ੍ ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਵਨਂ ਵਚਃ । ਇਦਮ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਯਥਾਪृष੍ਟਂ ਸੁਸ੍ਪष੍ਟਪਦਯਾ ਗਿਰਾ
ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਛੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾਧੁ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਧੀਸ਼ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਭੂਤਯੇ । ਭਵਾਨ੍ਧਕੂਪਕੁਹਰਾਚ੍ ਚਿਰੇਣੋਤ੍ਥਾਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਸਿ
ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ! ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਜਾਗਿਆ ਹੈ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕੂਏ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।
ਪਾਵਨੀਯਂ ਤਵ ਮਤੀ ਰਾਜਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਿਣੀ । ਵਿਵੇਕੇਨਾਨਲੇਨੇਵ ਕਨਕਦ੍ਰਵਸਨ੍ਤਤਿਃ
ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਪਵਿਤਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਾਫ ਸੁਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿਘਲਦੀ ਧਾਰ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ।
ਉਪਦੇਸ਼ਗਿਰਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਹਾਰਿਹੇਲਯਾ । ਮਕੁਰੇ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਅਯਤ੍ਨੇਨੈਵ ਬਿਮ੍ਬਤੇ
ਤੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤੇ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ ਕਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਝਲਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਵਚ੍ਮਿ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ੴ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਦਾਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ । ਅਸ੍ਮਾਭਿਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਟਂ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਹ ਸਾਰਾ 'ਓਮ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈ; ਇਹ ਅਸੀਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੱਭਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਦਤੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਵਸ੍ਤੁ ਵਸ੍ਤੁਤਯਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਸ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਤ੍ਯਜਂਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਚੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਚੱਖਣ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿ।
ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਿਤਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵਾਬੋਧਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜਨ੍ । ਨਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਚਿਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ऽਸਿ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ
ਜਦੋਂ ਅਸਲੀ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦੇ। ਤੂੰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ।
ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਿਨਸ੍ ਤਵ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ਿਵਂ ਤਚ੍ ਚ ਨ ਦੁẖਖਾਯ ਸੁਖਾਯ ਨੋ
ਤੇਰੇ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ' ਜਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ ਲਈ।
ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਗਜ੍ ਜਾਤਂ ਜਗਤੋ ऽਥ ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞਤਾ । ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਪੀਤਿ ਨੋ ਵਿਦ੍ਮ ਏਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਲਮ੍ ਏਤਯੋਃ
ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਜਾਣਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ? ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਗਈ? ਸੋਚਣ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇਥੇ ਹੀ ਮੁਕਦੀ ਹੈ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਭਾਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਨਾ ਹੀ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਝ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਵਾ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹੀ ਹੈ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦਾ
ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਦਿਸਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਥਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਾਪਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਤਦਭਾਵਾਦ੍ ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਬੀਜਮ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧਿ ਜਾਯਤੇ । ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਦਿਜਗਜ੍ਜਰਢਪਾਦਪਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਬੀਜਾਦ੍ ਅਣੁਤੋ ਜਾਯਤੇ ऽਸੌ ਜਗਦ੍ਦ੍ਰੁਮਃ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰਸਾਢ੍ਯਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਭੁਵਨਾਨਿ ਚ
‘ਮੈਂ’ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਕਾ ਜਗਤ ਰੁੱਖ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰ ਹਨ।
ਤਾਰਕਾ ਬਾਲਕਲਿਕਾ ऋਕ੍ਸ਼ੌਘẖ ਕੋਰਕੋਤ੍ਕਰਃ । ਵਾਸਰਾ ਗੁਚ੍ਛਵਿਸਰਾḫ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾḫ ਫਲਾਲਯਃ
ਤਾਰੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਨ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਇਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਯੋ ਬृਹਦ੍ਵਰ੍ਗਾ ਮਹਾਵਿਟਪਕੋਟਰਾਃ । ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਸਹ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗਿਰਯḫ ਪਤ੍ਤ੍ਰਰਾਜਯਃ
ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਖੋਹ ਹਨ। ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ, ਸਹਿਆ ਆਦਿ ਪਹਾੜ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੱਤੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਾਬ੍ਧਯੋ ऽਙ੍ਗ ਸ੍ਰੁਤਯḫ ਪਾਤਾਲਂ ਮੂਲਕੋਟਰਮ੍ । ਅਗਾਨਿ ਘੁਣਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਪੁਰਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ
ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਰਸ ਹਨ। ਪਾਤਾਲ ਇਸ ਦੀ ਜੜ ਦੀ ਖੋਹ ਹੈ। ਘਰ ਲੱਕੜ ਚੀਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਤੇ ਜੋੜ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹਨ।
ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਹੀ ਵਿਹਗਾ ਭੂਤਕੋਟਯਃ । ਉਪਲਮ੍ਭੋ ਬृਹਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਦਾਵੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਜਨਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਬੇਅੰਤ ਜੀਵ ਹਨ; ਸਮਝ ਵੱਡਾ ਤਣ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾ ਵਿਵਿਧਾਮੋਦਵृਤ੍ਤਯਃ । ਵਨਂ ਵਿਪੁਲਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਜਲਮੁਚਸ੍ ਤ੍ਵਚਃ
ਰੂਪ, ਚਾਨਣ, ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਦਾਈ ਕੰਮ; ਜੰਗਲ ਵੱਡਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਉਹ ਛਾਲ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਸ਼ਾਖਾ ऋਤਵ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ । ਸਂਵਿਦ੍ ਰਸਮਹਾਪੂਰੋ ਵਾਤਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਵਿਵਰ੍ਤਨਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਾਲੀਆਂ ਮੌਸਮ ਹਨ, ਛੋਟੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਹਨ; ਚੇਤਨਾ ਰਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਹਾਵ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਰੁਚਯੋ ਲੋਲਾ ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮੁਖਾਃ । ਰਮ੍ਯਾẖ ਕੁਸੁਮਮਞ੍ਜਰ੍ਯਸ੍ ਤਿਮਿਰਭ੍ਰਮਰਭ੍ਰਮਾਃ
ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਸਥਿਰ ਹਨ, ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੋਹਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਚੀਆਂ ਹਨ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੀ ਭਟਕਣ।
ਪਾਤਾਲਮ੍ ਆਸ਼ਾਗਣਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਦ੍ਵਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਨਹਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਹਤੇ ऽਹਮਰ੍ਥਬੀਜੇ ਪੁਨਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਤੋ ऽਪਿ ਰੋਹਃ
ਪਾਤਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠੇ ਹੀ ਸੱਚੇ ਵਾਂਗ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਕਰਤਾਪਣ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੱਚੇ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਉਗਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਧਰਾਧਾਰ ਗਿਰਿਕਨ੍ਦਰਮਨ੍ਦਿਰ । ਦਿਗਨ੍ਤਰਾਮ੍ਬਰਾਚਾਰ ਚਾਰਸਞ੍ਚਾਰਚਞ੍ਚੁਰ
ਵਿਦਿਆਧਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ; ਉਹ ਦੂਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ।