ਵਿषਮਾਸ਼ਾਵਿषੈਰ੍ ਏਭਿਰ੍ ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਨ੍ਨਗੈਃ । ਯੇ ਨ ਦष੍ਟਾ ਨ ਦृष੍ਟਾਸ੍ ਤੇ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾ ਏਵ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ, ਜੋ ਆਸਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡੰਸਿਆ ਜਾਂ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਹਨ।
ਭੋਗਭੀਮੇਭਵਲਿਤਾਂ ਤृष੍ਣਾਤਰਲਵਾਗੁਰਾਮ੍ । ਲੋਭੋਗ੍ਰਕਰਵਾਲਾਢ੍ਯਾਂ ਕੋਪਕੁਨ੍ਤਕੁਲਾਙ੍ਕਿਤਾਮ੍
ਭੋਗ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਭਵੰਡਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬੇਚੈਨ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਲੋਭ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ।
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਲਰਥਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਨੁਪਾਲਿਤਾਮ੍ । ਚੇष੍ਟਾਤੁਰਙ੍ਗਮਾਕੀਰ੍ਣਾਂ ਕਾਮਕੋਲਾਹਲਾਕੁਲਾਮ੍
ਦੁਵਿਧਾ ਦੇ ਰਥ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਦੇ ਬੇਚੈਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਰੀਰਸੀਮਾਨ੍ਤਗਤਾਂ ਦੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਤਾਕਿਨੀਮ੍ । ਯੇ ਜੇਤੁਮ੍ ਉਦ੍ਯਤਾਸ੍ ਤਾਤ ਤ ਏਵੇਹ ਹਿ ਸਦ੍ਭਟਾਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਾੜੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸੱਚੇ ਬਹਾਦਰ ਹਨ।
ਸੁਸਾਧ੍ਯẖ ਕਰਟੋਦ੍ਭੇਦੋ ਮਤ੍ਤੈਰਾਵਣਦਨ੍ਤਿਨਃ । ਨੋਤ੍ਪਥਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਮੱਤ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਇੰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਪੌਰੁषਸ੍ਯ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਮਹਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਣਂ ਸਾਧੋ ਸੀਮਾਨ੍ਤੋ ਮਹਤਾਮ੍ ਇਹ
ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਚਰਿਤਰ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਤੇ ਚਮਕ ਵਿਚੋਂ, ਭਾਈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਹੈ।
ਤਾਵਦ੍ ਉਤ੍ਤਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪੁਮਾਨ੍ ਅਪਿ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਕृਪਣੈਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਸ੍ਵੈਰ੍ ਏਵ ਨਿਪੀਡ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮੰਦ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਜ੍ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਜਨ੍ਤੁਸ੍ ਤਾਵਨ੍ ਮੇਰੁਰ੍ ਇਵੋਨ੍ਨਤਃ । ਜਿਤਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਯਾਤਿ ਤृਣਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪਕृष੍ਟਤਾਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹਾਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨਕ ਤੋਂ ਵੀ ਥੱਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯੇ ਤ ਏਵ ਨਰਾ ਭੁਵਿ । ਸ਼ੇषਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਇਮਾਨ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਮਾਂਸਯਨ੍ਤ੍ਰਗਣਾਂਸ਼੍ ਚਲਾਨ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਮਾਸ ਦੇ ਜੰਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡੋਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨਸ੍ਸੇਨਾਪਤੇਸ੍ ਸੇਨਾਮ੍ ਇਮਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਞ੍ਚਕਮ੍ । ਜੇਤੁਂ ਚੇਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਮੇ ਯਤ੍ਨੋ ਜਯਾਮਿ ਤਦ੍ ਅਲਂ ਮੁਨੇ
ਜੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਯਤਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਸਨਾਪਤੀ ਬਣਾਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਮুনি, ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਤ੍ਤਮਰੋਗਾਣਾਂ ਭੋਗਾਸ਼ਾਵਰ੍ਜਨਾਦ੍ ऋਤੇ । ਨੌषਧਾਨਿ ਨ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਨ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾḫ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਿਰਫ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਦਵਾਈਆਂ, ਨਾ ਤੀਰਥ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਨੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਪਰਮਂ ਖੇਦਮ੍ ਅਭਿਧਾਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ । ਏਕ ਏਵ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਤਸ੍ਕਰੈḫ ਪਥਿਕੋ ਯਥਾ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕਲਾ ਯਾਤਰੀ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਙ੍ਕਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਨਿ ਮਦ੍ਗੁਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਗਨ੍ਧਿਸ਼ੇਵਾਲਤੁਚ੍ਛਾਨਿ ਪਲ੍ਵਲਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਪੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਗੰਦਲੇ, ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੰਦਭਾਗੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਕਾਰ ਘਾਹ ਤੇ ਬਦਬੂਦਾਰ ਜੰਗਲੀ ਪੌਦੇ ਪੈਲ ਗਏ ਹਨ।
ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਣੀਯਾਨਿ ਨੀਹਾਰਗਹਨਾਨਿ ਚ । ਜੀਵਿਤਾਨਨ੍ਤਜਾਲਾਨਿ ਜਙ੍ਗਲਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਗਾੜ੍ਹ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਣਗਣੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਙ੍ਕਜਾਨਿ ਸਰਨ੍ਧ੍ਰਾਣਿ ਸੁਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਗੁਣਾਨਿ ਚ । ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਨ੍ਤਿ ਜਡਾਙ੍ਗਾਨਿ ਮृਣਾਲਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਦਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ, ਛੇਦਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁਖਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੋ ਸਮਝਣ ਔਖੀਆਂ ਹਨ, ਗੰਢੀਆਂ ਤੇ ਕਠੋਰ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਰੂਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਰਤ੍ਨਲੁਬ੍ਧਾਨਿ ਕਲ੍ਲੋਲਵਲਿਤਾਨਿ ਚ । ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਗ੍ਰਾਹਘੋਰਾਣਿ ਕ੍ਸ਼ਾਰਾਮ੍ਬੂਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰੁੱਖੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਔਖਾ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ।
ਬਾਨ੍ਧਵੋਦ੍ਵੇਗਦਾਯੀਨਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਪਰਾਣਿ ਚ । ਕਰੁਣਾਕ੍ਰਨ੍ਦਕਾਰੀਣਿ ਮਰਣਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਦਿਲ ਦਿਲਾ ਕੇ ਰੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਅਵਿਵੇਕਿष੍ਵ੍ ਅਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਵਿਵੇਕਿषੁ । ਗਹਨਾਤਤਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਿ ਕਾਨਨਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਜੋ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੈਰੀ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਿੱਤਰ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘਣੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਘਨਾਸ੍ਫੋਟਾਨ੍ਯ੍ ਅਸਾਰਾਣਿ ਮਲਿਨਾਨਿ ਜਡਾਨਿ ਚ । ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨ੍ਯ੍ ਏਤਾਨਿ ਮਹਾਭ੍ਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮੋਟੇ ਗੁੱਝੇ ਬਾਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਢੁਕਵਾਪਣ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੰਦੀ ਤੇ ਸੁਸਤ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਬਾਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪ੍ਰਾਣਿਗृਹੀਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਰਜਸ੍ਤਮੋऽਭਿਭੂਤਾਨਿ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਅਵਟਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਫੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਤਨੈਕਾਨ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਦੋषਾਸ਼ੀਵਿषਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਰੂਕ੍ਸ਼ਕਣ੍ਟਕਲਗ੍ਨਾਨਿ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਾਗ੍ਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਤਨ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਰੁੱਖੀਆਂ ਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਖੱਡਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਮ੍ਭਰੀਣ੍ਯ੍ ਅਨਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਾਹਸੈਕਰਤਾਨਿ ਚ । ਅਨ੍ਧਕਾਰਵਿਕਾਰੀਣਿ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭ ਲਈ ਚਲਦੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਸਮਝੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਸਾਰਾਣਿ ਵਕ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਨ੍ਤਿ ਚ । ਦਹਨੈਕਾਨ੍ਤਯੋਗ੍ਯਾਨਿ ਦੁਰ੍ਦਾਰੂਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ, ਬੇਮੁੱਲ, ਤਿਰਢੀਆਂ, ਗੰਝਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਸੜਨ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ, ਤੇ ਕੱਟਣ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ।
ਘਨਮੋਹਪ੍ਰਤਰ੍ਦਾਨਿ ਦੁष੍ਕੂਪਗਹਨਾਨਿ ਚ । ਮਹਾਵਕਰਤੁਚ੍ਛਾਨਿ ਕੁਪੁਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਗਾੜੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਝਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲੀਆਂ, ਤੇ ਉਜੜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਨਨ੍ਤੇषੁ ਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਕਰਣਾਨਿ ਘਟਾਦਿषੁ । ਸਭ੍ਰਮਾਣਿ ਸਪਙ੍ਕਾਨਿ ਚਕ੍ਰਾਙ੍ਗਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਅਣਗਿਣਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮਟਕਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪਹੀਏ ਤੇ ਧੁਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਉਹ ਭਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਗੰਦਲੀਆਂ ਤੇ spokes ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਆਪਨ੍ਨਿਮਗ੍ਨਮ੍ ਇਮਮ੍ ਏਵਮ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਨਂ ਤ੍ਵਂ ਮਾਮ੍ ਉਦ੍ਧਰੋਦ੍ਧਰਣਸ਼ੀਲ ਦਯੋਦਯੇਨ । ਯੇ ਨਾਮ ਕੇਚਨ ਜਗਤ੍ਸੁ ਜਯਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਤਤ੍ਸਙ੍ਗਮਂ ਪਰਮਸ਼ੋਕਹਰਂ ਵਦਨ੍ਤਿ
ਮੈਂ ਇਸ ਗੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਜੋ ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਲੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤਚ੍ ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਵਨਂ ਵਚਃ । ਇਦਮ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਯਥਾਪृष੍ਟਂ ਸੁਸ੍ਪष੍ਟਪਦਯਾ ਗਿਰਾ
ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਛੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾਧੁ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਧੀਸ਼ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਭੂਤਯੇ । ਭਵਾਨ੍ਧਕੂਪਕੁਹਰਾਚ੍ ਚਿਰੇਣੋਤ੍ਥਾਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਸਿ
ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ! ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਜਾਗਿਆ ਹੈ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕੂਏ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।
ਪਾਵਨੀਯਂ ਤਵ ਮਤੀ ਰਾਜਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਿਣੀ । ਵਿਵੇਕੇਨਾਨਲੇਨੇਵ ਕਨਕਦ੍ਰਵਸਨ੍ਤਤਿਃ
ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਪਵਿਤਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਾਫ ਸੁਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿਘਲਦੀ ਧਾਰ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ।
ਉਪਦੇਸ਼ਗਿਰਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਹਾਰਿਹੇਲਯਾ । ਮਕੁਰੇ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਅਯਤ੍ਨੇਨੈਵ ਬਿਮ੍ਬਤੇ
ਤੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤੇ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ ਕਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਝਲਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ।