ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਦृष੍ਟਂ ਤਥਾ ਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਘ੍ਰਾਤਂ ਪੁਨḫ ਪੁਨਃ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਨ ਤृਪ੍ਤਾਸ੍ ਸ੍ਮੋ ਧਿਗ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਂ
ਸੁਣਿਆ, ਵੇਖਿਆ, ਛੂਹਿਆ, ਚੱਖਿਆ ਤੇ ਸੂੰਘਿਆ — ਵਾਰ ਵਾਰ — ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਵੇ।
ਏਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਾਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਸਾਰੇ ਵ੍ਯਸ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹੇ । ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਵਿਰਸੇ ਭੂਯẖ ਕਿਂ ਭਜਾਮਿ ਵਦਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਸਿਰਫ ਇਨੀ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਬੇਸਵਾਦ — ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਲੱਭਾਂ? ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦੁਰ੍ਭੋਗਪਟਲੀਮ੍ ਇਮਾਮ੍ । ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ ਉਪਜਾਯਤੇ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤੱਕ, ਇਹ ਨਿਰਸਾਦ ਮੌਜਾਂ ਖਾ ਕੇ ਵੀ, ਕਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਚਿਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਧੂਗਣਮ੍ । ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਰਿਗਣਾਨ੍ ਉਚ੍ਚੈẖ ਕਿਮ੍ ਅਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ, ਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਾਣ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾ ਕੇ ਵੀ, ਆਖਰ ਨਵਾਂ ਕੀ ਮਿਲਿਆ?
ਯੇषਾਂ ਦਿਨਾਸ਼ਨਂ ਨਾਸੀਦ੍ ਯੈਰ੍ ਭੁਕ੍ਤਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਤੇ ऽਪਿ ਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਚਿਰੇਣੈਵ ਸਮਂ ਭਸ੍ਮਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਾਣਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਜ ਮਾਣੀ, ਉਹ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਨ ਯੇਨ ਨੋ ਭੂਯḫ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਆਤਿष੍ਠੇਤ੍ ਕष੍ਟਯਾਪਿ ਹਿ ਚੇष੍ਟਯਾ
ਜਦੋਂ ਜੋ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਲੈਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਔਖੀ ਮਿਹਨਤ ਹੋਵੇ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯੇਨ ਕਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ ਚਿਰਂ ਭੁਕ੍ਤਾ ਭੋਗਾਸ੍ ਤਸ੍ਯੇਹ ਜਨ੍ਤੁਭਿਃ । ਦृष੍ਟੋ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤਰੁਰ੍ ਵ੍ਯੋਮਪ੍ਲਵਸ਼੍ ਚ ਵਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਾਦੀਆਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭੋਗੀਆਂ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਰੁੱਖ ਹੀ ਦਿਖਿਆ, ਨਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼।
ਚਿਰਮ੍ ਏਤਾਸੁ ਦੂਰਾਸੁ ਵਿषਯਾਰਣ੍ਯਰਾਜਿषੁ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਵਿਪ੍ਰਲਬ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਧੂਰ੍ਤਬਾਲੈਰ੍ ਇਵਾਰ੍ਭਕਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੂਰਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਾਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਨਾਦਾਨ ਬੱਚਾ।
ਅਦ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਮਯਾ ਸ੍ਵਵਿषਯਾਰਯਃ । ਕष੍ਟਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਾਮਾਨੋ ਵਞ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਨ ਮਾਂ ਪੁਨਃ
ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਖਤ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਠੱਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਸਂਸਾਰੇ ਜਙ੍ਗਲੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਮੁਗ੍ਧਂ ਨਰਮृਗਂ ਸ਼ਠਾਃ । ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲੁਬ੍ਧਕਾਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਚਲਾਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ-ਜੀਵ ਨੂੰ ਲੁਭਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿषਮਾਸ਼ਾਵਿषੈਰ੍ ਏਭਿਰ੍ ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਨ੍ਨਗੈਃ । ਯੇ ਨ ਦष੍ਟਾ ਨ ਦृष੍ਟਾਸ੍ ਤੇ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾ ਏਵ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ, ਜੋ ਆਸਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡੰਸਿਆ ਜਾਂ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਹਨ।
ਭੋਗਭੀਮੇਭਵਲਿਤਾਂ ਤृष੍ਣਾਤਰਲਵਾਗੁਰਾਮ੍ । ਲੋਭੋਗ੍ਰਕਰਵਾਲਾਢ੍ਯਾਂ ਕੋਪਕੁਨ੍ਤਕੁਲਾਙ੍ਕਿਤਾਮ੍
ਭੋਗ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਭਵੰਡਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬੇਚੈਨ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਲੋਭ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ।
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਲਰਥਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਨੁਪਾਲਿਤਾਮ੍ । ਚੇष੍ਟਾਤੁਰਙ੍ਗਮਾਕੀਰ੍ਣਾਂ ਕਾਮਕੋਲਾਹਲਾਕੁਲਾਮ੍
ਦੁਵਿਧਾ ਦੇ ਰਥ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਦੇ ਬੇਚੈਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਰੀਰਸੀਮਾਨ੍ਤਗਤਾਂ ਦੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਤਾਕਿਨੀਮ੍ । ਯੇ ਜੇਤੁਮ੍ ਉਦ੍ਯਤਾਸ੍ ਤਾਤ ਤ ਏਵੇਹ ਹਿ ਸਦ੍ਭਟਾਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਾੜੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸੱਚੇ ਬਹਾਦਰ ਹਨ।
ਸੁਸਾਧ੍ਯẖ ਕਰਟੋਦ੍ਭੇਦੋ ਮਤ੍ਤੈਰਾਵਣਦਨ੍ਤਿਨਃ । ਨੋਤ੍ਪਥਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਮੱਤ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਇੰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਪੌਰੁषਸ੍ਯ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਮਹਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਣਂ ਸਾਧੋ ਸੀਮਾਨ੍ਤੋ ਮਹਤਾਮ੍ ਇਹ
ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਚਰਿਤਰ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਤੇ ਚਮਕ ਵਿਚੋਂ, ਭਾਈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਹੈ।
ਤਾਵਦ੍ ਉਤ੍ਤਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪੁਮਾਨ੍ ਅਪਿ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਕृਪਣੈਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਸ੍ਵੈਰ੍ ਏਵ ਨਿਪੀਡ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮੰਦ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਜ੍ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਜਨ੍ਤੁਸ੍ ਤਾਵਨ੍ ਮੇਰੁਰ੍ ਇਵੋਨ੍ਨਤਃ । ਜਿਤਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਯਾਤਿ ਤृਣਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪਕृष੍ਟਤਾਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹਾਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨਕ ਤੋਂ ਵੀ ਥੱਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯੇ ਤ ਏਵ ਨਰਾ ਭੁਵਿ । ਸ਼ੇषਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਇਮਾਨ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਮਾਂਸਯਨ੍ਤ੍ਰਗਣਾਂਸ਼੍ ਚਲਾਨ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਮਾਸ ਦੇ ਜੰਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡੋਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨਸ੍ਸੇਨਾਪਤੇਸ੍ ਸੇਨਾਮ੍ ਇਮਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਞ੍ਚਕਮ੍ । ਜੇਤੁਂ ਚੇਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਮੇ ਯਤ੍ਨੋ ਜਯਾਮਿ ਤਦ੍ ਅਲਂ ਮੁਨੇ
ਜੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਯਤਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਸਨਾਪਤੀ ਬਣਾਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਮুনি, ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਤ੍ਤਮਰੋਗਾਣਾਂ ਭੋਗਾਸ਼ਾਵਰ੍ਜਨਾਦ੍ ऋਤੇ । ਨੌषਧਾਨਿ ਨ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਨ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾḫ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਿਰਫ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਦਵਾਈਆਂ, ਨਾ ਤੀਰਥ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਨੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਪਰਮਂ ਖੇਦਮ੍ ਅਭਿਧਾਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ । ਏਕ ਏਵ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਤਸ੍ਕਰੈḫ ਪਥਿਕੋ ਯਥਾ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕਲਾ ਯਾਤਰੀ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਙ੍ਕਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਨਿ ਮਦ੍ਗੁਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਗਨ੍ਧਿਸ਼ੇਵਾਲਤੁਚ੍ਛਾਨਿ ਪਲ੍ਵਲਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਪੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਗੰਦਲੇ, ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੰਦਭਾਗੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਕਾਰ ਘਾਹ ਤੇ ਬਦਬੂਦਾਰ ਜੰਗਲੀ ਪੌਦੇ ਪੈਲ ਗਏ ਹਨ।
ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਣੀਯਾਨਿ ਨੀਹਾਰਗਹਨਾਨਿ ਚ । ਜੀਵਿਤਾਨਨ੍ਤਜਾਲਾਨਿ ਜਙ੍ਗਲਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਗਾੜ੍ਹ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਣਗਣੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਙ੍ਕਜਾਨਿ ਸਰਨ੍ਧ੍ਰਾਣਿ ਸੁਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਗੁਣਾਨਿ ਚ । ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਨ੍ਤਿ ਜਡਾਙ੍ਗਾਨਿ ਮृਣਾਲਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਦਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ, ਛੇਦਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁਖਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੋ ਸਮਝਣ ਔਖੀਆਂ ਹਨ, ਗੰਢੀਆਂ ਤੇ ਕਠੋਰ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਰੂਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਰਤ੍ਨਲੁਬ੍ਧਾਨਿ ਕਲ੍ਲੋਲਵਲਿਤਾਨਿ ਚ । ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਗ੍ਰਾਹਘੋਰਾਣਿ ਕ੍ਸ਼ਾਰਾਮ੍ਬੂਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰੁੱਖੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਔਖਾ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ।
ਬਾਨ੍ਧਵੋਦ੍ਵੇਗਦਾਯੀਨਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਪਰਾਣਿ ਚ । ਕਰੁਣਾਕ੍ਰਨ੍ਦਕਾਰੀਣਿ ਮਰਣਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਦਿਲ ਦਿਲਾ ਕੇ ਰੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਅਵਿਵੇਕਿष੍ਵ੍ ਅਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਵਿਵੇਕਿषੁ । ਗਹਨਾਤਤਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਿ ਕਾਨਨਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਜੋ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੈਰੀ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਿੱਤਰ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘਣੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਘਨਾਸ੍ਫੋਟਾਨ੍ਯ੍ ਅਸਾਰਾਣਿ ਮਲਿਨਾਨਿ ਜਡਾਨਿ ਚ । ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨ੍ਯ੍ ਏਤਾਨਿ ਮਹਾਭ੍ਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮੋਟੇ ਗੁੱਝੇ ਬਾਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਢੁਕਵਾਪਣ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੰਦੀ ਤੇ ਸੁਸਤ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਬਾਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪ੍ਰਾਣਿਗृਹੀਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਰਜਸ੍ਤਮੋऽਭਿਭੂਤਾਨਿ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਅਵਟਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਫੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ।