ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪੁਰੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕਰḫ ਪਰੇ । ਰਤ੍ਨੇ ਤਦ੍ਵਿਲਯਾਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਤਦਰਾਗਮ੍ ਅਬਿਮ੍ਬਨਮ੍
'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਗਨ ਪਰਛਾਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ।
ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪੁਰੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਪ੍ਰਦਸ਼੍ ਚਿਤਿ । ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤੌ ਸਾ ਨਿਰਾਭਾਸਾ ਪਰਮਾ ਕੇਵਲਾਯਤੇ
'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥਾਮ੍ਬੁਦੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ਼ਰਨ੍ਨਭਃ । ਪਰਯਾਨਨ੍ਤਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਯਾਚ੍ਛਂ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਪੱਤਝੜ ਵਾਲਾ ਨੀਲਾ ਅਸਮਾਨ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥਮਲੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਤਾਮ੍ਰਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਚੇਤ੍ । ਤਦ੍ ਪਰਂ ਪਰਮਾਭਾਸਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੇਮਕਾਨ੍ਤਿਮਤ੍
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਤਾਂਬਾ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਹਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਿਰਭਿਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਭਜਤ੍ਯ੍ ਅਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਤਥਾਨਹਨ੍ਤਾਹਨ੍ਤੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਓਥੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਮੇਵ ਪਦਾਰ੍ਥਵਤ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਤ੍ ਸਦ੍ ਇਵਾਸਦ੍ਵਤ੍ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਸਲ 'ਮੈਂ' ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਂ ਤੇ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਨਾਹ ਹੋਣਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥੋ ਜਗਦ੍ਬੀਜਂ ਯਦਿ ਦਗ੍ਧਮ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਂ ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਬਨ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦੇẖ ਕਲਨੈਵ ਕਾ
ਜੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ', 'ਸੰਸਾਰ', 'ਬੰਨ੍ਹ', ਆਦਿਕ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਪਰੇ ਨਾਮਕਲਙ੍ਕਿਤਾ । ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਾ ਕੁਮ੍ਭਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਵ ਮृਦ੍ਧਾਤੁਵਿਸ੍ਮृਤਿਃ
ਅਸਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਆਤਮਾ — ਇਹ ਸਭ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਾਂ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਘੜਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਅਹਮਰ੍ਥਾਦ੍ ਇਯਂ ਬੀਜਾਤ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿषਲਤੋਤ੍ਥਿਤਾ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਫਲਾਨ੍ਯ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵਨ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਸਾਰ ਫਲ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ੇਯਂ ਰੂਪਾਲੋਕੈषਣਾਦਿਕਾ । ਅਹਮਰ੍ਥਸ੍ਯ ਮਰਿਚਬੀਜਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ
ਇਹ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ ਆਦਿਕ, ਰੂਪ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਿਰਣ-ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਪਜੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰਿਕ ਲਹਿਰ ਹੈ।
ਦ੍ਯੌẖ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ । ਇਤ੍ਯ੍ ਆਮੋਦੋ ऽਹਮਰ੍ਥੋਗ੍ਰਕੁਸੁਮਸ੍ਯ ਵਿਕਾਸਿਨਃ
ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਤਾਕਤਵਾਨ ਫੁੱਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਖਿੜਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪ੍ਰਵਿਸृਤḫ ਪ੍ਰਕਟੀਕੁਰੁਤੇ ਜਗਤ੍ । ਸਦ੍ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਨਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ ਇਵ ਵਾਸਰਃ
ਜਦ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਅਹਿਸਾਸ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੂਪ, ਚਾਨਣ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਨ ਦਿਨੇਨਾਭਾ ਪ੍ਰਕਟੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਥਾ । ਅਸਜ੍ ਜਗਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਮੀਯਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਸੰਸਾਰ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਦੁਸ੍ਤੈਲਲਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵਾਰਿਣਿ । ਪ੍ਰਸृਤੋ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਆਸ਼੍ਵ੍ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਚ੍ਚਕ੍ਰਿਕਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
'ਮੈਂ' ਦਾ ਤੇਲ ਵਰਗਾ ਇਕ ਬੂੰਦ ਜਦ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਮੇषਮਾਤ੍ਰੇਣਾਹਨ੍ਤਾ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਹੋ । ਨ ਨਿਮੇषੇਣ ਦृਗ੍ ਇਵ ਸਤ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਖੁੱਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਲ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਗਦੇ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਵਿਸृਤੇ ਸਂਸਾਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਲਯਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਲੋਚਨਸ੍ਯੇਵ ਤਾਰਕੇ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਲਹਿਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਖ ਅੰਦਰ ਦਾ ਤਾਰਾ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਂਸ਼ੇ ਨਿਰਂਸ਼ਤ੍ਵਂ ਨੀਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸਂਵਿਦਾ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਯਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਸਂਸਾਰਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਂਵਿਦ੍ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਸਾਧ੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਸਿਦ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵੈਰਂ ਮਾ ਖੇਦਂ ਗਚ੍ਛ ਮਾ ਭ੍ਰਮੀਃ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਕੀਕਤ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾ, ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਨਾ ਹੀ ਭਟਕ।
ਸ੍ਵਯਤ੍ਨਮਾਤ੍ਰਸਂਸਾਧ੍ਯਾਦ੍ ਅਸਹਾਯਾਦਿਸਾਧਨਾਤ੍ । ਅਨਹਂਵੇਦਨਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ ਛ੍ਰੇਯḫ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ऽਨਘ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਪ੍ਰਵਿਸृਤਵਿਭਵੋ ਭੂषਿਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼੍ਵੋ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸ਼ੈਲਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜਲਧਿਮਰੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਰੂਪੋ ऽਮਲਾਤ੍ਮਾ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੋਕẖ ਕਰਣਮਲਕਲਾਵਰ੍ਜਿਤੋ ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋ ਨਿਸ੍ਸਞ੍ਚਾਰਸ਼੍ ਚਰਾਤ੍ਮਾ ਸਕਲਮ੍ ਅਸਕਲਂ ਚੇਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸਾਰਃ
‘ਮੈਂ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕ ਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ, ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਹਵਾ ਤੇ ਖ਼ਲਾਅ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਤਮਾ ਸੁਚੱਜਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਾਰੇ ਵਿਅਪਕ ਤੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜੀਵਤ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਇਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਮ੍ ਅਵਜਿਤ੍ਯਾਦਾਵ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਚੇਤਸਾਮ੍ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਵੇਕੇ ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਂ ਯੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਜਿਤਂ ਦਗ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਨਾ । ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਪਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਸਿਕਤਾਤੈਲਦੁਰ੍ਲਭਾ
ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਕੁਦਰਤ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਸ ਲਈ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਣਾ ਰੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ऽਲ੍ਪੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਪਦੇਸ਼ੋ ਹਿ ਨਿਰ੍ਮਲਾਦਰ੍ਸ਼ਤੈਲਵਤ੍ । ਲਗਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਾਨਚਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਨਾਦਰ੍ਸ਼ ਇਵ ਮੌਕ੍ਤਿਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਆਇਨੇ 'ਤੇ ਤੇਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਆਇਨੇ 'ਤੇ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮ੍ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਮਮ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੁਸੁਣ੍ਡੇਨ ਕਥਿਤਂ ਮੇਰੁਮੂਰ੍ਧਨਿ
ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਭੁਸੁੰਡ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।
ਪੁਰਾ ਭੁਸੁਣ੍ਡẖ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪृष੍ਟ ਆਸੀਤ੍ ਕਥਾਨ੍ਤਰੇ । ਮਯਾ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਮੇਰੋਸ਼੍ ਸ਼ਿਖਰਕੋਟਰੇ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਭੁਸੁੰਡ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।
ਮੁਗ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਮ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਜ੍ਞਂ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਚਿਰਜੀਵਿਤਮ੍ । ਸ੍ਮਰਸੀਤਿ ਮਯਾ ਪृष੍ਟੇਨੋਕ੍ਤਂ ਤੇਨੇਦਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਮੇ
ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਕੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?' ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਪਿਆਰੇ, ਇੰਝ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਆਸੀਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰḫ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ ਸੁਖੋਚਿਤਃ । ਲੋਕਾਲੋਕੋਤ੍ਤਰੇ ਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਸ਼ੁष੍ਕ ਆਰ੍ਯੋ ऽਵਿਚਾਰਵਾਨ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਤੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਾਲੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਤਪਸਾ ਬਹੁਰੂਪੇਣ ਯਮੇਨ ਨਿਯਮੇਨ ਚ । ਅਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯੁਰ੍ ਵ੍ਯਤਿष੍ਠਤ੍ ਸ ਪੁਰਾ ਕਲ੍ਪਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਤਪस्या, ਸਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਚਾਰ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਤਤਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਵਿਵੇਕਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਤੂਦਭੂਤ੍ । ਵਿਡੂਰਸ੍ਯੇਵ ਵੈਡੂਰ੍ਯਮ੍ ਔਚਿਤ੍ਯਾਜ੍ ਜਲਦੋਦਯਾਤ੍
ਚੌਥੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਜਾਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਉਣ ਤੇ ਪਥਰ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ਮृਤਿḫ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਜਰਾ ਚੇਤਿ ਵਿਚਾਰਯਨ੍ । ਲਜ੍ਜੇ ऽਹਂ ਤਤ੍ ਕਿਮ੍ ਏਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਮृਸ਼੍ਯ ਸਃ
ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੌਤ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਲੱਜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਉਂ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ?'