ਲੋਭੋ ਲਜ੍ਜਾ ਮਦੋ ਮੋਹੋ ਯੇਨਾਦਾਵ੍ ਇਤਿ ਨੋ ਜਿਤਾਃ । ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ ਅਨਰ੍ਥੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਲਾਲਚ, ਸ਼ਰਮ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਭਟਕਾਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਪਵਨੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵ ਯਤ੍ ਤ੍ਵਯਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਤਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਏਤਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲੇ
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵੱਜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗੂ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ ਹੋਵੇ।
ਅਸਰ੍ਗਸਂਵਿਦਾ ਸਰ੍ਗḫ ਪਰੇ ऽਸ੍ਤੀਤਿ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਦੁਰਰ੍ਥੋ ऽਪਿ ਹਿ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਭਾਵ ਤਾਂ ਨਾ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਝ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਅਸਪਸ਼ਟ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਤੁ ਨੋਦੇਤਿ ਨਾਸ੍ਤਂ ਯਾਤਿ ਕਦਾਚਨ । ਨ ਚਾਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਕੋ ਭਾਵੋ ऽਭਾਵ ਏਵ ਵਾ
ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਂ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣਾ ਕਿਹੜਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪਰਂ ਪਰੇ ਪਰਾਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ ਸ਼ਿਵੇ । ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਤਤਂ ਨਾਹਂ ਨ ਚ ਜਗਨ੍ ਨ ਧੀਃ
ਉੱਚਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਦਰੋਂ ਅਮਨ ਤੇ ਅਮਨ, ਚੰਗਿਆਈ ਵਿਚ ਚੰਗਿਆਈ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—'ਮੈਂ', ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਅਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਿਨਿਰ੍ਵਾਣੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵੇ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਪਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣੇ ਸਨਞਰ੍ਥਂ ਨ ਵਾਪਿ ਤਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਮੁਕਤ ਵੀ ਹੈ; ਅਮਨ ਵਿਚ ਅਮਨ, ਚੰਗਿਆਈ ਵਿਚ ਚੰਗਿਆਈ ਹੀ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਕਦੇ ਅਰਥਵਾਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਘਾਤਾḫ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਵੇਦਨਾਃ । ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਹਨੇ ਕਾ ਕਦਰ੍ਥਨਾ
ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਘਾਵ ਸਹਿ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਸੂਝ ਪਾ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ ਸਹਿਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਕੁਰੋ ऽਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਰ੍ਮੂਲਤਾਂ ਨੀਤੇ ਜਗਨ੍ ਨਿਰ੍ਮੂਲਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਅਟੱਲ ਕੋਪਲ ਹੀ ਮੂਲ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਕੋਪਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਬੇਮੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾष੍ਪੇਣੇਵਾਹਮਰ੍ਥੇਨ ਨਿਸ੍ਸਾਰੇਣਾਪਿ ਸਾਰਵਾਨ੍ । ਸ਼੍ਯਾਮਲḫ ਪਰਮਾਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਰੋਣ ਵਾਲੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਅਰਥ ਫਿਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਰਵੋਤਮ ਦਰਪਣ, ਉਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸੱਲੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪਰੇ ਵਾਯੌ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮੇ ਤੁ ਤਤ੍ । ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ, ਉੱਚੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਲਹਿਰ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰੂਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਅੰਤ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪੁਰੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕਰḫ ਪਰੇ । ਰਤ੍ਨੇ ਤਦ੍ਵਿਲਯਾਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਤਦਰਾਗਮ੍ ਅਬਿਮ੍ਬਨਮ੍
'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਗਨ ਪਰਛਾਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ।
ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪੁਰੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਪ੍ਰਦਸ਼੍ ਚਿਤਿ । ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤੌ ਸਾ ਨਿਰਾਭਾਸਾ ਪਰਮਾ ਕੇਵਲਾਯਤੇ
'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥਾਮ੍ਬੁਦੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ਼ਰਨ੍ਨਭਃ । ਪਰਯਾਨਨ੍ਤਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਯਾਚ੍ਛਂ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਪੱਤਝੜ ਵਾਲਾ ਨੀਲਾ ਅਸਮਾਨ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥਮਲੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਤਾਮ੍ਰਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਚੇਤ੍ । ਤਦ੍ ਪਰਂ ਪਰਮਾਭਾਸਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੇਮਕਾਨ੍ਤਿਮਤ੍
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਤਾਂਬਾ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਹਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਿਰਭਿਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਭਜਤ੍ਯ੍ ਅਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਤਥਾਨਹਨ੍ਤਾਹਨ੍ਤੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਓਥੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਮੇਵ ਪਦਾਰ੍ਥਵਤ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਤ੍ ਸਦ੍ ਇਵਾਸਦ੍ਵਤ੍ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਸਲ 'ਮੈਂ' ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਂ ਤੇ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਨਾਹ ਹੋਣਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥੋ ਜਗਦ੍ਬੀਜਂ ਯਦਿ ਦਗ੍ਧਮ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਂ ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਬਨ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦੇẖ ਕਲਨੈਵ ਕਾ
ਜੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ', 'ਸੰਸਾਰ', 'ਬੰਨ੍ਹ', ਆਦਿਕ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਪਰੇ ਨਾਮਕਲਙ੍ਕਿਤਾ । ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਾ ਕੁਮ੍ਭਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਵ ਮृਦ੍ਧਾਤੁਵਿਸ੍ਮृਤਿਃ
ਅਸਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਆਤਮਾ — ਇਹ ਸਭ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਾਂ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਘੜਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਅਹਮਰ੍ਥਾਦ੍ ਇਯਂ ਬੀਜਾਤ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿषਲਤੋਤ੍ਥਿਤਾ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਫਲਾਨ੍ਯ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵਨ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਸਾਰ ਫਲ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ੇਯਂ ਰੂਪਾਲੋਕੈषਣਾਦਿਕਾ । ਅਹਮਰ੍ਥਸ੍ਯ ਮਰਿਚਬੀਜਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ
ਇਹ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ ਆਦਿਕ, ਰੂਪ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਿਰਣ-ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਪਜੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰਿਕ ਲਹਿਰ ਹੈ।
ਦ੍ਯੌẖ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ । ਇਤ੍ਯ੍ ਆਮੋਦੋ ऽਹਮਰ੍ਥੋਗ੍ਰਕੁਸੁਮਸ੍ਯ ਵਿਕਾਸਿਨਃ
ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਤਾਕਤਵਾਨ ਫੁੱਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਖਿੜਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪ੍ਰਵਿਸृਤḫ ਪ੍ਰਕਟੀਕੁਰੁਤੇ ਜਗਤ੍ । ਸਦ੍ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਨਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ ਇਵ ਵਾਸਰਃ
ਜਦ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਅਹਿਸਾਸ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੂਪ, ਚਾਨਣ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਨ ਦਿਨੇਨਾਭਾ ਪ੍ਰਕਟੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਥਾ । ਅਸਜ੍ ਜਗਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਮੀਯਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਸੰਸਾਰ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਦੁਸ੍ਤੈਲਲਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵਾਰਿਣਿ । ਪ੍ਰਸृਤੋ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਆਸ਼੍ਵ੍ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਚ੍ਚਕ੍ਰਿਕਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
'ਮੈਂ' ਦਾ ਤੇਲ ਵਰਗਾ ਇਕ ਬੂੰਦ ਜਦ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਮੇषਮਾਤ੍ਰੇਣਾਹਨ੍ਤਾ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਹੋ । ਨ ਨਿਮੇषੇਣ ਦृਗ੍ ਇਵ ਸਤ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਖੁੱਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਲ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਗਦੇ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਵਿਸृਤੇ ਸਂਸਾਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਲਯਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਲੋਚਨਸ੍ਯੇਵ ਤਾਰਕੇ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਲਹਿਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਖ ਅੰਦਰ ਦਾ ਤਾਰਾ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਂਸ਼ੇ ਨਿਰਂਸ਼ਤ੍ਵਂ ਨੀਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸਂਵਿਦਾ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਯਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਸਂਸਾਰਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਂਵਿਦ੍ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਸਾਧ੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਸਿਦ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵੈਰਂ ਮਾ ਖੇਦਂ ਗਚ੍ਛ ਮਾ ਭ੍ਰਮੀਃ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਕੀਕਤ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾ, ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਨਾ ਹੀ ਭਟਕ।
ਸ੍ਵਯਤ੍ਨਮਾਤ੍ਰਸਂਸਾਧ੍ਯਾਦ੍ ਅਸਹਾਯਾਦਿਸਾਧਨਾਤ੍ । ਅਨਹਂਵੇਦਨਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ ਛ੍ਰੇਯḫ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ऽਨਘ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਹਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਪ੍ਰਵਿਸृਤਵਿਭਵੋ ਭੂषਿਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼੍ਵੋ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸ਼ੈਲਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜਲਧਿਮਰੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਰੂਪੋ ऽਮਲਾਤ੍ਮਾ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੋਕẖ ਕਰਣਮਲਕਲਾਵਰ੍ਜਿਤੋ ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋ ਨਿਸ੍ਸਞ੍ਚਾਰਸ਼੍ ਚਰਾਤ੍ਮਾ ਸਕਲਮ੍ ਅਸਕਲਂ ਚੇਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸਾਰਃ
‘ਮੈਂ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕ ਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ, ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਹਵਾ ਤੇ ਖ਼ਲਾਅ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਤਮਾ ਸੁਚੱਜਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਾਰੇ ਵਿਅਪਕ ਤੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜੀਵਤ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਇਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।