ਯੇਨੈਵਾਸ਼ੁ ਨਿਮੇषੇਣ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚੇਤਤਿ । ਤੇਨੈਵ ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚੇਤਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਪਲ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ', ਉਸੇ ਪਲ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈਂ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ'; ਉਸੇ ਪਲ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਂ ਨਞਰ੍ਥੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯਾਰੂਢਬਾਣਵਤ੍ । ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਆਸਵਕ੍ਸ਼ੀਵਸ੍ ਤਿष੍ਠਾਵष੍ਟਬ੍ਧਤਤ੍ਪਦਃ
‘ਮੈਂ’ ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਬੁਝਾ ਕੇ, ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ।
ਸਨਞਰ੍ਥਾਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਂ ਤ੍ਵਂ ਚੇਤਨ੍ਨ੍ ਏਵਮ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਭਾਵੈਰ੍ ਅਨਾਰੂਢੋ ਭਵ ਤੀਰ੍ਣਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਜੇ ਤੂੰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹਾਲਤ ਤੈਨੂੰ ਫਸਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।
ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਾਵਜਯੇ ਸ੍ਵਯਂ ਯਸ੍ਯ ਨ ਵੀਰਤਾ । ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਪਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਪਸ਼ੋਰ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਥੈਵ ਕਾ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
षਡ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨਿਰ੍ਜਿਤḫ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੇਨੋਤ੍ਤਮਵਿਦਾ ਸ੍ਵਤਃ । ਭਾਜਨਂ ਸ ਪ੍ਰਕਰ੍षਾਣਾਂ ਨੇਤਰੋ ਨਰਗਰ੍ਦਭਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ, ਮਨੁੱਖ-ਖੋਤਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਜੀਯਮਾਨਾ ਜਿਤਾਥ ਵਾ । ਵਿषਯਸ੍ ਸ ਵਿਵੇਕਾਨਾਂ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਸਲ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥੋ ਦृषਦ੍ ਇਵਾਮ੍ਭੋਧੌ ਯੋ ਯ ਆਪਤਤਿ ਤ੍ਵਯਿ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਪਲਾਯ੍ਯਾਸ੍ਸ੍ਵ ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਨਾਤ੍
ਜੋ ਵੀ ਵਸਤੂ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਤੂੰ 'ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ।
ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਪਿ ਸੋਪਪਤ੍ਤਿਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ ਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞ ਇਵ ਮੁਹ੍ਯਸਿ
'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈਂ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈਂ, ਅਜਾਣੇ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?
ਨ ਜ੍ਞੇ ऽਹਮਰ੍ਥਤਾਸ੍ਤੀਹ ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਾਦਿਤਾ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਸਾ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਰਣੇਨ ਤੇ
ਇੱਥੇ 'ਮੈਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਦੀ ਅਸਲ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੜੇ ਦੀ ਕੋਈ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਇਹ ਭਟਕਣ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋ ਭਾਵ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਯਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲੇ । ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਚਿਦ੍ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਤਮ੍ ਅਨਾਧਾਰਤਾਂ ਨਯ
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਵੀ ਹਾਲਤ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਝਟਕਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇ।
ਲੋਭੋ ਲਜ੍ਜਾ ਮਦੋ ਮੋਹੋ ਯੇਨਾਦਾਵ੍ ਇਤਿ ਨੋ ਜਿਤਾਃ । ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ ਅਨਰ੍ਥੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਲਾਲਚ, ਸ਼ਰਮ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਭਟਕਾਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਪਵਨੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵ ਯਤ੍ ਤ੍ਵਯਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਤਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਏਤਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲੇ
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵੱਜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗੂ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ ਹੋਵੇ।
ਅਸਰ੍ਗਸਂਵਿਦਾ ਸਰ੍ਗḫ ਪਰੇ ऽਸ੍ਤੀਤਿ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਦੁਰਰ੍ਥੋ ऽਪਿ ਹਿ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਭਾਵ ਤਾਂ ਨਾ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਝ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਅਸਪਸ਼ਟ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਤੁ ਨੋਦੇਤਿ ਨਾਸ੍ਤਂ ਯਾਤਿ ਕਦਾਚਨ । ਨ ਚਾਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਕੋ ਭਾਵੋ ऽਭਾਵ ਏਵ ਵਾ
ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਂ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣਾ ਕਿਹੜਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪਰਂ ਪਰੇ ਪਰਾਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ ਸ਼ਿਵੇ । ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਤਤਂ ਨਾਹਂ ਨ ਚ ਜਗਨ੍ ਨ ਧੀਃ
ਉੱਚਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਦਰੋਂ ਅਮਨ ਤੇ ਅਮਨ, ਚੰਗਿਆਈ ਵਿਚ ਚੰਗਿਆਈ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—'ਮੈਂ', ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਅਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਿਨਿਰ੍ਵਾਣੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵੇ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਪਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣੇ ਸਨਞਰ੍ਥਂ ਨ ਵਾਪਿ ਤਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਮੁਕਤ ਵੀ ਹੈ; ਅਮਨ ਵਿਚ ਅਮਨ, ਚੰਗਿਆਈ ਵਿਚ ਚੰਗਿਆਈ ਹੀ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਕਦੇ ਅਰਥਵਾਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਘਾਤਾḫ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਵੇਦਨਾਃ । ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਹਨੇ ਕਾ ਕਦਰ੍ਥਨਾ
ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਘਾਵ ਸਹਿ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਸੂਝ ਪਾ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ ਸਹਿਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਕੁਰੋ ऽਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਰ੍ਮੂਲਤਾਂ ਨੀਤੇ ਜਗਨ੍ ਨਿਰ੍ਮੂਲਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਅਟੱਲ ਕੋਪਲ ਹੀ ਮੂਲ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਕੋਪਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਬੇਮੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾष੍ਪੇਣੇਵਾਹਮਰ੍ਥੇਨ ਨਿਸ੍ਸਾਰੇਣਾਪਿ ਸਾਰਵਾਨ੍ । ਸ਼੍ਯਾਮਲḫ ਪਰਮਾਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਰੋਣ ਵਾਲੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਅਰਥ ਫਿਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਰਵੋਤਮ ਦਰਪਣ, ਉਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸੱਲੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪਰੇ ਵਾਯੌ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮੇ ਤੁ ਤਤ੍ । ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ, ਉੱਚੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਲਹਿਰ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰੂਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਅੰਤ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪੁਰੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕਰḫ ਪਰੇ । ਰਤ੍ਨੇ ਤਦ੍ਵਿਲਯਾਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਤਦਰਾਗਮ੍ ਅਬਿਮ੍ਬਨਮ੍
'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਗਨ ਪਰਛਾਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ।
ਅਹਮਰ੍ਥḫ ਪੁਰੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਪ੍ਰਦਸ਼੍ ਚਿਤਿ । ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤੌ ਸਾ ਨਿਰਾਭਾਸਾ ਪਰਮਾ ਕੇਵਲਾਯਤੇ
'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥਾਮ੍ਬੁਦੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ਼ਰਨ੍ਨਭਃ । ਪਰਯਾਨਨ੍ਤਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਯਾਚ੍ਛਂ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਪੱਤਝੜ ਵਾਲਾ ਨੀਲਾ ਅਸਮਾਨ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥਮਲੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਤਾਮ੍ਰਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਚੇਤ੍ । ਤਦ੍ ਪਰਂ ਪਰਮਾਭਾਸਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੇਮਕਾਨ੍ਤਿਮਤ੍
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਤਾਂਬਾ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਹਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਿਰਭਿਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਭਜਤ੍ਯ੍ ਅਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਤਥਾਨਹਨ੍ਤਾਹਨ੍ਤੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਓਥੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਮੇਵ ਪਦਾਰ੍ਥਵਤ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਤ੍ ਸਦ੍ ਇਵਾਸਦ੍ਵਤ੍ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਸਲ 'ਮੈਂ' ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਂ ਤੇ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਨਾਹ ਹੋਣਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥੋ ਜਗਦ੍ਬੀਜਂ ਯਦਿ ਦਗ੍ਧਮ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਂ ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਬਨ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦੇẖ ਕਲਨੈਵ ਕਾ
ਜੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ', 'ਸੰਸਾਰ', 'ਬੰਨ੍ਹ', ਆਦਿਕ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਪਰੇ ਨਾਮਕਲਙ੍ਕਿਤਾ । ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਾ ਕੁਮ੍ਭਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਵ ਮृਦ੍ਧਾਤੁਵਿਸ੍ਮृਤਿਃ
ਅਸਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਆਤਮਾ — ਇਹ ਸਭ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਾਂ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਘੜਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਅਹਮਰ੍ਥਾਦ੍ ਇਯਂ ਬੀਜਾਤ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿषਲਤੋਤ੍ਥਿਤਾ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਫਲਾਨ੍ਯ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵਨ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਸਾਰ ਫਲ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ੇਯਂ ਰੂਪਾਲੋਕੈषਣਾਦਿਕਾ । ਅਹਮਰ੍ਥਸ੍ਯ ਮਰਿਚਬੀਜਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ
ਇਹ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ ਆਦਿਕ, ਰੂਪ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਿਰਣ-ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਪਜੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰਿਕ ਲਹਿਰ ਹੈ।