ਯੇ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਂ ਕਰ੍ਮਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਮ੍ ਅਕृਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਅਤ੍ਯਾਗਂ ਤ੍ਯਾਗਰੂਪਾਤ੍ਮ ਗਗਨਂ ਮਾਰਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਮ-ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਿਆਗ-ਰਹਿਤਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਸੁਭਾ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬੋਧਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਕਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਦਗ੍ਧਬੀਜਾ ਨਿਰਿਚ੍ਛੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਅਕ੍ਰਿਯੈਵ ਭਵੇਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਮ-ਤਿਆਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬੀਜ ਉੱਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਮ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕੰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸਫਲਂ ਰਸਭਾਵਨਾਤ੍ । ਵੇष੍ਟਿਤਤ੍ਯਕ੍ਤਦਾਮ੍ਨੀਵ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਨ੍ਯੋ ਨਿष੍ਫਲੋ ऽਙ੍ਗਜਃ
ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਠੀ ਹੋਈ ਹਰ ਹਲਚਲ ਬਿਨਾ ਫਲ ਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਰੱਸਸੀ ਬੇਕਾਰ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਬੋਧਾਜ੍ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਵਾਸਨਃ । ਗੇਹੇ ਤਿष੍ਠਤ੍ਵ੍ ਅਰਣ੍ਯੇ ਵਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਵ੍ ਅਭ੍ਯੇਤੁ ਵੋਦਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਵਾਂ ਸਵੇਰ ਆਉਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੇਹਮ੍ ਏਵੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਜਨਂ ਦੂਰਕਾਨਨਮ੍ । ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਨੀ ਵਿਜਨਾ ਸਜਨਾ ਪੁਰੀ
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਘਰ ਹੀ ਇਕੱਲਾਪਣ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੂਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਤੇ ਇਕੱਲਾਪਣ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਸ਼ਾਨ੍ਤਮਤੇਰ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਨਵਾ । ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਵਿਤਤਾ ਹृਦ੍ਯਾ ਹृਦ੍ ਏਵ ਵਨਭੂਮਿਕਾ
ਜਿਸ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਪਵਿੱਤਰ, ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤੇ ਮਨਭਾਵਨ ਜੰਗਲ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਣਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਨਿष੍ਪਦਾਰ੍ਥਾ ਮਨੋਮਯੀ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਾਰ੍ਥਾ ਜਗਦ੍ ਏਵ ਮਹਾਟਵੀ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਫਰਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਇਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਤੋ ਹृਦਯੋਦ੍ਯਜ੍ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਹृਦ੍ਯ੍ ਏਵਾਵਰ੍ਤਤੇ ਭੂਮਿਰ੍ ਅਜ੍ਞਸ੍ਯਾਖਿਲਸਾਗਰਾ
ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਵਿਚਾਰ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਜਾਣੇ ਲਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਘਨਸ੍ਯਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਦੀਨਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸਙ੍ਕਟਾ । ਸਾਰਮ੍ਭਾ ਵਿਪੁਲਾਕਾਰਾ ਹृਦ੍ਯ੍ ਏਵ ਗ੍ਰਾਮਮਣ੍ਡਲੀ
ਅਜਾਣ ਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁਆਲੇ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉਲਝਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਿਧਕਾਰ੍ਯਵਿਕਾਰਦਸ਼ਾਮਯੀ ਸਪੁਰਪਤ੍ਤਨਪਰ੍ਵਤਮਣ੍ਡਲਾ । ਮਕੁਰਕੋਸ਼ ਇਵ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਿਤਾ ਹृਦਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਮਲਾ ਮਲਿਨੇ ਮਹੀ
ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਧਰਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਪਹਾੜ, ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਹਨ੍ਤਾਦਿਜਗਚ੍ਛਾਨ੍ਤੌ ਬੋਧੇ ਸਂਵਿਤ੍ਕਲਾਤ੍ਮਨਿ । ਦੀਪਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਤਿਆਗ ਤਾਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੀਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਨ ਤ੍ਯਾਗẖ ਕਰ੍ਮਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਬੋਧਸ੍ ਤ੍ਯਾਗ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਜਗਤ੍ਪ੍ਰਤਿਭੈਕਾਤ੍ਮਾ ਯੋ ऽਨਹਨ੍ਤਾਦਿਰ੍ ਅਵ੍ਯਯਃ
ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਛੱਡਣਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤਿਆਗ ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੈ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਤਨ੍ ਮੇ ਇਤਿ ਨਿਸ੍ਸ੍ਨੇਹਦੀਪਵਤ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪਰਮਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਪ੍ਰਬੋਧਾਤ੍ਮੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ 'ਇਹ ਉਹ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ, ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਚੀ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਜਾਗਰੂਕ ਆਤਮਾ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਤਨ੍ ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਸ੍ਯ ਨੋ । ਨ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਸ੍ਯ ਨੋ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਤ੍ਯਾਗੋ ਨ ਚ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ 'ਇਹ ਉਹ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ' ਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ, ਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਾ ਤਿਆਗ, ਨਾ ਆਨੰਦ।
ਮਮੇਦਮ੍ ਅਯਮ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਵਤਿ ਯẖ ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਬੋਧਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਆਤਮਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਅਹਮਂਸ਼ੇ ਚਿਤਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣੈਕਘਨਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਇਕ-ਮਾਤਰਤਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਂਵਿਦ੍ ਅਨਹਂਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਘ੍ਨਤਃ । ਏਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਾਧ੍ਯੇਯਂ ਕਿਮ੍ ਏਵੇਯਂ ਕਦਰ੍ਥਨਾ
'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਹੈ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਉਲਝਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਪੈਣਾ?
ਅਹਂ ਨਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਚ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਸ੍ਤਿ ਸਾ । ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਾਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦਮ੍ ਅਤẖ ਕ੍ਵੈषਾ ਭ੍ਰਮਸ੍ਥਿਤਿਃ
'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਸਿਰਫ਼ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਇਹ ਭਟਕਣ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ?
ਨ ਭ੍ਰਮੋ ਭ੍ਰਮਣਂ ਨੈਵ ਨ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਭ੍ਰਮਕੋ ऽਸ੍ਤਿ ਵਾ । ਅਨਾਲੋਕਨਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਲੋਕਾਨ੍ ਨੇਦਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤੇ
ਨਾਹੀਂ ਕੋਈ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਨਾਹੀਂ ਕੋਈ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਹੀਂ ਕੋਈ ਭਟਕਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਣਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪੋਪਮਂ ਤਤਮ੍ । ੴ ਅਲਂ ਮੌਨਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵੈਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਓਮ, ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਰਹਿ; ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਵਾਣ ਹੀ ਹੈ।
ਯੇਨੈਵਾਸ਼ੁ ਨਿਮੇषੇਣ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚੇਤਤਿ । ਤੇਨੈਵ ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚੇਤਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਪਲ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ', ਉਸੇ ਪਲ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈਂ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ'; ਉਸੇ ਪਲ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਂ ਨਞਰ੍ਥੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯਾਰੂਢਬਾਣਵਤ੍ । ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਆਸਵਕ੍ਸ਼ੀਵਸ੍ ਤਿष੍ਠਾਵष੍ਟਬ੍ਧਤਤ੍ਪਦਃ
‘ਮੈਂ’ ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਬੁਝਾ ਕੇ, ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ।
ਸਨਞਰ੍ਥਾਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਂ ਤ੍ਵਂ ਚੇਤਨ੍ਨ੍ ਏਵਮ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਭਾਵੈਰ੍ ਅਨਾਰੂਢੋ ਭਵ ਤੀਰ੍ਣਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਜੇ ਤੂੰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹਾਲਤ ਤੈਨੂੰ ਫਸਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।
ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਾਵਜਯੇ ਸ੍ਵਯਂ ਯਸ੍ਯ ਨ ਵੀਰਤਾ । ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਪਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਪਸ਼ੋਰ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਥੈਵ ਕਾ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
षਡ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨਿਰ੍ਜਿਤḫ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੇਨੋਤ੍ਤਮਵਿਦਾ ਸ੍ਵਤਃ । ਭਾਜਨਂ ਸ ਪ੍ਰਕਰ੍षਾਣਾਂ ਨੇਤਰੋ ਨਰਗਰ੍ਦਭਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ, ਮਨੁੱਖ-ਖੋਤਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਜੀਯਮਾਨਾ ਜਿਤਾਥ ਵਾ । ਵਿषਯਸ੍ ਸ ਵਿਵੇਕਾਨਾਂ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਸਲ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥੋ ਦृषਦ੍ ਇਵਾਮ੍ਭੋਧੌ ਯੋ ਯ ਆਪਤਤਿ ਤ੍ਵਯਿ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਪਲਾਯ੍ਯਾਸ੍ਸ੍ਵ ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਨਾਤ੍
ਜੋ ਵੀ ਵਸਤੂ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਤੂੰ 'ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ।
ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਪਿ ਸੋਪਪਤ੍ਤਿਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ ਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞ ਇਵ ਮੁਹ੍ਯਸਿ
'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈਂ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈਂ, ਅਜਾਣੇ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?
ਨ ਜ੍ਞੇ ऽਹਮਰ੍ਥਤਾਸ੍ਤੀਹ ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਾਦਿਤਾ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਸਾ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਰਣੇਨ ਤੇ
ਇੱਥੇ 'ਮੈਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਦੀ ਅਸਲ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੜੇ ਦੀ ਕੋਈ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਇਹ ਭਟਕਣ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋ ਭਾਵ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਯਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲੇ । ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਚਿਦ੍ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਤਮ੍ ਅਨਾਧਾਰਤਾਂ ਨਯ
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਵੀ ਹਾਲਤ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਝਟਕਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇ।