ਸਰ੍ਵਾਵਬੋਧਾਵਸਰੇ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਯੋਰ੍ ਇਹ । ਨਿਰ੍ਵਾਣੋਦਯ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਮ੍ ੴ ਇਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ 'ਜਾਗਰੂਕਤਾ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਉਤਪਨ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ 'ਓਮ' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਵੋ।
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਤ੍ਮ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਂ ਨਾਸ਼ਨੀਯਂ ਵਿਵੇਕਿਨਾ । ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੋਧੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ 'ਇਹ ਕਰਮ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਮੂਲਨਿਕਾषੇਣ ਸਂਸਾਰḫ ਪਰਿਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਸੁਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਟਂ ਯਾਵਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਕਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਕਰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪੋ ਬਿਲ੍ਵਮਜ੍ਜੋ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਕਰੋਤਿ ਤਦ੍ ਯਥਾ ਬਿਲ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮ੍ ਅਪਿ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਫਲ ਦੀ ਗੁੱਦੀ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਭੇਦ ਬੇਲ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਨਾਨੈਵਾਵਭਾਸਤੇ । ਨਾਨੇਵ ਨਨੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਨ ਯਥਾ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਤḫ ਪृਥਕ੍ । ਤਥਾ ਨਞਰ੍ਥਾਦਿ ਪृਥਙ੍ ਨ ਪਰਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਅਪृਥਗ੍ ਯਥਾ । ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤਥਾਵਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਞਰ੍ਥਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਵਾਦਾਰਪਣ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੌਲਤ ਤੇ ਗਰੀਬੀ, ਨਕਾਰ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ, ਸਭ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਿ ਯਥਾਲੋਕਸ਼੍ ਚ ਤੇਜਸਿ । ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਤਦ੍ਭਾਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਯ੍ ਅਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਵਾਦਾਰਪਣ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਅਚੇਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚੇਤਨਂ ਕਰ੍ਮ ਤਚ੍ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਰ੍ਮੂਲਂ ਭ੍ਰਮਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍ । ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਹੇਤੁਕਂ ਤਚ੍ ਚੇਨ੍ ਨੋਦਿਤਂ ਤਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਕਰਮ ਦੋਵੇਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਏ ਦੀ ਘੁੰਮਣ। ਜੇ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ, ਤੇ ਜੇ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚੇਤਨਂ ਕਰ੍ਮ ਤਚ੍ ਚੈਤਦ੍ ਭਾਤਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲੇ । ਅਹੇਤੁਕਂ ਯਦਾਤ੍ਮੈਤਦ੍ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਸਾਰ੍ਥਧੀਃ
ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਕਰਮ ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰẖ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਦੇਹਸ੍ ਸੋ ऽਹਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸ ਸਂਸृਤਿਃ । ਅਚੇਤਨਾਨਹਨ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਵਾਤਵਤ੍
ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵੇਦਨਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਪਲੋਪਮਃ । ਸਂਸਾਰੇ ਮੂਲਕषਣਂ ਕੁਰੁ ਕ੍ਰੋਡਮੁਖਾਗ੍ਰਵਤ੍
ਜਦ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਕੱਟੋ, ਜਿਵੇਂ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ।
ਕਰ੍ਮਬੀਜਕਲਾਕੋਸ਼ਤ੍ਯਾਗ ਏਵਂ ਕृਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਰਾਘਵਾਤਸ੍ ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਕਰਮ ਦੇ ਬੀਜ, ਅੰਕੁਰ ਅਤੇ ਝਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਰਾਘਵ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।
ਕਰ੍ਮਬੀਜਕਲਾਤ੍ਯਾਗੇ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਤਰਾਤ੍ਮਨਿ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਜੀਵਸ੍ਯ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਰ੍ ਵਿਦਿਤਵਸ੍ਤੁਭਿਃ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੀਵ ਲਈ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤੈਰ੍ ਨ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ । ਤ੍ਯਾਗਾਦਾਨੇ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ऽਤਸ੍ ਤੈਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਲੈਣ ਤੇ ਦੇਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਸ਼ੂਨ੍ਯਹृਦਯੈਰ੍ ਜ੍ਞੈਰ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਆਸ੍ਯਤੇ । ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਚ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨਾਸ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਚ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ।
ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚੇਤਸਾਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਰ੍ਧਸਂਸੁਪ੍ਤਬਾਲਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਰੁਖ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਧ-ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿਲਦੇ ਹਨ।
ਰਸੇ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੇ ਲਬ੍ਧਰਸਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਨੀਰਸਾਃ । ਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨ ਬਹਿਰ੍ ਜ੍ਞਾ ਅਜ੍ਞਾ ਨਿਪੁਣਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਾ ਅੰਦਰ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਬਾਹਰ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ।
ਕਰ੍ਮਣੋ ऽਵੇਦਨਂ ਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਸ ਚ ਸਿਦ੍ਧḫ ਪ੍ਰਬੋਧਤਃ । ਅਵਸ੍ਤੁਨੇਤਰੇਣਾਥ ਕਿਂ ਕृਤੇਨਾਕृਤੇਨ ਵਾ
ਕਰਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਤਿਆਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਦੋਨੋਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ।
ਅਵੇਦਨਮ੍ ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਅਵਾਸਨਮ੍ ਆਸਿਤਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਮ੍ ਅਨੁਲ੍ਲੇਖਂ ਸ ਕਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਕਰਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਬੈਠਾ ਰਹੇ, ਉਹੀ ਕਰਮ-ਤਿਆਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪੁਨਸ੍ਸ੍ਮਰਣਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚਿਰਵਿਸ੍ਮृਤਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋਦਰਸਮਂ ਸ ਕਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਕੰਮ ਥੰਮ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਹੀ ਕੰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਾਗਂ ਤ੍ਯਾਗਮ੍ ਇਤਿ ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਵ੍ਯਰ੍ਥਬੋਧਿਨਃ । ਤੇषਾਮ੍ ਅਵਟਲਗ੍ਨਾਨਾਂ ਵਿਧਿਸ੍ ਤ੍ਰਾਣਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜੋ ਲੋਕ ਅਸਲ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਨਾ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਹੀ ਤਿਆਗ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਉਹ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗਮ੍ ਅਕृਤ੍ਵੈਵਮ੍ ਅਰ੍ਧਂ ਯੇ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਸਾ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਾਨ੍ ਪਸ਼ੂਨ੍ ਅਜ੍ਞਾਨ੍ ਕਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ
ਜੋ ਲੋਕ ਕੰਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਧੂਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਨਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਭੂਤਨੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮੂਲਕਰ੍ਮਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੇਨੈਵ ਯੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਨੈਵ ਤੇषਾਂ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੇਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜੜ ਤੋਂ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਸਮੂਲਮ੍ ਅਲਮ੍ ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਕਰ੍ਮਬੀਜਕਲਾਮ੍ ਇਤਿ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਕਸਮਾਧਾਨਾਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਸੁਖਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਪੂਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਈषਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਾ ਅਤਨ੍ਮਯਾਃ । ਘੂਰ੍ਣਮਾਨਾ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ੀਵਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸਞ੍ਚਾਰਿਤਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਆਦਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਡੋਰ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਪਤਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯਾ ਵ੍ਯਸਨੋਪਹਤਾ ਇਵ । ਅਰ੍ਧਸੁਪ੍ਤਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਭਾẖ ਕਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਗਤਿਂ ਗਤਾਃ
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅੱਧੇ ਸੁੱਤੇ ਤੇ ਅੱਧੇ ਜਾਗਦੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸਮੂਲਂ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਅਮੂਲਕਾषਸ੍ ਤ੍ਯਾਗੋ ਯਸ੍ ਸ ਸ਼ਾਖਾਲਵਨੋਪਮਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਜੜ ਸਮੇਤ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਤਿਆਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡਣਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਟਾਹਣੀਆਂ ਕੱਟਣ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਅਕृष੍ਟਮੂਲਸ਼੍ ਸ਼ਾਖਾਗ੍ਰਵਿਲੂਨẖ ਕਰ੍ਮਪਾਦਪਃ । ਪੁਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਖਾਸਹਸ੍ਰੇਣ ਦੁẖਖਾਯ ਪਰਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸਿਰਫ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਢੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੁੱਖ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਵੇਦਨਾਤ੍ਮਨਾਨੇਨ ਕਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗੋ ऽਙ੍ਗ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਨੇਤਰੇਣਾਤ ਏਤਦ੍ ਏਵਾਹਰਨ੍ ਭਵ
ਪਿਆਰੇ, ਸੱਚਾ ਕਰਮ-ਤਿਆਗ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹੀ ਰਾਹ ਪਕੜ।