ਤ੍ਯਾਗੋ ਹਿ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਦੇਹਂ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਯੈਸ੍ ਤੁ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਤਨ੍ਮੂਲਂ ਤੈਰ੍ ਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਸਿਰਫ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਮ ਛੱਡੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮੁਕਦਾ।
ਮੂਲਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਸ੍ ਸਂਵਿਨ੍ ਮਨਸੋ ਵਾਸਨਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਾ ਚਾਦੇਹਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਤ੍ਤੁਮ੍ ऋਤੇ ਬੋਧਾਨ੍ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਮੂਲ ਬੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਰਾਮ ਕੇਵਲਮ੍ ਏषਾਨ੍ਤẖ ਕਰ੍ਮਮੂਲਕਲਾ ਪਰਾ । ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਸਂਵਿਦ੍ ਅਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਨਿਕृਨ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਅੰਦਰਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਬਾਰੀਕ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਚੇਤਨਾ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੇਨ ਸਂਵਿਦ੍ ਅਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ । ਤੇਨ ਸਂਸृਤਿਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਮੂਲਕਾषੋ ਵਿਤਨ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਨਾਲ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਚੇਤਨਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਜਂ ਯਦ੍ ਏਕਂ ਤਤ੍ਰੈਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ ਅਰ੍ਥਹੀਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਯਤ ਏਤਦ੍ ਏਵਂ ਨਿਰਾਮਯਂ ਚੇਤਨਸਾਰਮ੍ ਆਹੁਃ
ਜੋ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਝ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬੇਮਤਲਬ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵੇਦਨਂ ਵੇਦਨਸ੍ਯ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਥਮ੍ । ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਬੇਅਨੁਭਵ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਬੇਅਸਤਿਤਵ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੇਅਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਅਸਤਿਤਵ।
ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ । ਯਦਾ ਤਦੈਵ ਸੁਕਰਂ ਵੇਦਨਾਵੇਦਨਂ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਮਿਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤੌ ਵੇਦਨਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੌ ਰਜ੍ਜੁਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮੋਪਮੌ । ਅਸਤ੍ਯਾਵ੍ ਉਦਿਤੌ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਭਸਸ੍ ਸਮੌ
ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮੀ — ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਮਤਲਬ, ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈ।
ਅਬੋਧਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਯੋਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ ਬੋਧੋ ਦੁẖਖਾਯ ਚੈਤਯੋਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਦ੍ ਏਵ ਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਮਾਸਦ੍ ਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਰਾਘਵ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ-ਜਾਣਨਾ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਾਣਨਾ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰਫ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ, ਝੂਠ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ, ਰਾਘਵ।
ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਵੇਦਨਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਬੋਧੋ ਦੁẖਖਕਰḫ ਪਰਃ । ਨ੍ਯਕ੍ਕृਤ੍ਯ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਬੋਧਂ ਤਿष੍ਠ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੀਵ ਲਈ 'ਅਹਿਸਾਸ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਜਾਗਰੂਕਤਾ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਟਿਕਾ ਰਹੋ।
ਸਰ੍ਵਾਵਬੋਧਾਵਸਰੇ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਯੋਰ੍ ਇਹ । ਨਿਰ੍ਵਾਣੋਦਯ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਮ੍ ੴ ਇਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ 'ਜਾਗਰੂਕਤਾ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਉਤਪਨ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ 'ਓਮ' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਵੋ।
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਤ੍ਮ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਂ ਨਾਸ਼ਨੀਯਂ ਵਿਵੇਕਿਨਾ । ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੋਧੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ 'ਇਹ ਕਰਮ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਮੂਲਨਿਕਾषੇਣ ਸਂਸਾਰḫ ਪਰਿਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਸੁਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਟਂ ਯਾਵਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਕਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਕਰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪੋ ਬਿਲ੍ਵਮਜ੍ਜੋ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਕਰੋਤਿ ਤਦ੍ ਯਥਾ ਬਿਲ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮ੍ ਅਪਿ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਫਲ ਦੀ ਗੁੱਦੀ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਭੇਦ ਬੇਲ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਨਾਨੈਵਾਵਭਾਸਤੇ । ਨਾਨੇਵ ਨਨੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਨ ਯਥਾ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਤḫ ਪृਥਕ੍ । ਤਥਾ ਨਞਰ੍ਥਾਦਿ ਪृਥਙ੍ ਨ ਪਰਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਅਪृਥਗ੍ ਯਥਾ । ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤਥਾਵਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਞਰ੍ਥਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਵਾਦਾਰਪਣ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੌਲਤ ਤੇ ਗਰੀਬੀ, ਨਕਾਰ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ, ਸਭ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਿ ਯਥਾਲੋਕਸ਼੍ ਚ ਤੇਜਸਿ । ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਤਦ੍ਭਾਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਯ੍ ਅਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਵਾਦਾਰਪਣ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਅਚੇਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚੇਤਨਂ ਕਰ੍ਮ ਤਚ੍ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਰ੍ਮੂਲਂ ਭ੍ਰਮਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍ । ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਹੇਤੁਕਂ ਤਚ੍ ਚੇਨ੍ ਨੋਦਿਤਂ ਤਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਕਰਮ ਦੋਵੇਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਏ ਦੀ ਘੁੰਮਣ। ਜੇ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ, ਤੇ ਜੇ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚੇਤਨਂ ਕਰ੍ਮ ਤਚ੍ ਚੈਤਦ੍ ਭਾਤਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲੇ । ਅਹੇਤੁਕਂ ਯਦਾਤ੍ਮੈਤਦ੍ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਸਾਰ੍ਥਧੀਃ
ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਕਰਮ ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰẖ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਦੇਹਸ੍ ਸੋ ऽਹਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸ ਸਂਸृਤਿਃ । ਅਚੇਤਨਾਨਹਨ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਵਾਤਵਤ੍
ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵੇਦਨਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਪਲੋਪਮਃ । ਸਂਸਾਰੇ ਮੂਲਕषਣਂ ਕੁਰੁ ਕ੍ਰੋਡਮੁਖਾਗ੍ਰਵਤ੍
ਜਦ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਕੱਟੋ, ਜਿਵੇਂ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ।
ਕਰ੍ਮਬੀਜਕਲਾਕੋਸ਼ਤ੍ਯਾਗ ਏਵਂ ਕृਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਰਾਘਵਾਤਸ੍ ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਕਰਮ ਦੇ ਬੀਜ, ਅੰਕੁਰ ਅਤੇ ਝਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਰਾਘਵ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।
ਕਰ੍ਮਬੀਜਕਲਾਤ੍ਯਾਗੇ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਤਰਾਤ੍ਮਨਿ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਜੀਵਸ੍ਯ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਰ੍ ਵਿਦਿਤਵਸ੍ਤੁਭਿਃ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੀਵ ਲਈ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤੈਰ੍ ਨ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ । ਤ੍ਯਾਗਾਦਾਨੇ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ऽਤਸ੍ ਤੈਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਲੈਣ ਤੇ ਦੇਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਸ਼ੂਨ੍ਯਹृਦਯੈਰ੍ ਜ੍ਞੈਰ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਆਸ੍ਯਤੇ । ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਚ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨਾਸ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਚ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ।
ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚੇਤਸਾਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਰ੍ਧਸਂਸੁਪ੍ਤਬਾਲਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਰੁਖ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਧ-ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿਲਦੇ ਹਨ।
ਰਸੇ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੇ ਲਬ੍ਧਰਸਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਨੀਰਸਾਃ । ਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨ ਬਹਿਰ੍ ਜ੍ਞਾ ਅਜ੍ਞਾ ਨਿਪੁਣਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਾ ਅੰਦਰ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਬਾਹਰ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ।
ਕਰ੍ਮਣੋ ऽਵੇਦਨਂ ਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਸ ਚ ਸਿਦ੍ਧḫ ਪ੍ਰਬੋਧਤਃ । ਅਵਸ੍ਤੁਨੇਤਰੇਣਾਥ ਕਿਂ ਕृਤੇਨਾਕृਤੇਨ ਵਾ
ਕਰਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਤਿਆਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਦੋਨੋਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ।
ਅਵੇਦਨਮ੍ ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਅਵਾਸਨਮ੍ ਆਸਿਤਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਮ੍ ਅਨੁਲ੍ਲੇਖਂ ਸ ਕਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਕਰਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਬੈਠਾ ਰਹੇ, ਉਹੀ ਕਰਮ-ਤਿਆਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।