ਸਭਾਂ ਪੁਨਰ੍ ਉਪਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਨਭਸ਼੍ਚਰਮਹੀਚਰਾਃ । ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਕृਤਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਨਕ੍ਰਮਾਃ
ਫਿਰ, ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਰਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕ, ਪਿਛਲੇ ਸਵੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਰੁਟੀਨਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
ਸਾ ਪੂਰ੍ਵਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਵਿਵੇਸ਼ ਵਿਪੁਲਾ ਸਭਾ । ਬਭੂਵਾਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਾਕਾਰਾ ਵਾਤਮੁਕ੍ਤੇਵ ਪਦ੍ਮਿਨੀ
ਉਹ ਵੱਡੀ ਸਭਾ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅੰਦਰ ਆਈ; ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਪਦਮਨੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦੀ-ਡੁੱਲਦੀ ਨਹੀਂ।
ਅਥ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਰਾਮੋ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ । ਉਵਾਚ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਵਦਤਾਂ ਵਰਮ੍
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁਨੀਸ਼ਰੋਮਣੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਪੁੱਛਿਆ।
ਭਗਵਨ੍ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਵਦ ਮੇ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੇਨੇਯਮ੍ ਅਖਿਲਾ ਤਨ੍ਯਤੇ ਦੋषਮਞ੍ਜਰੀ
ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਸਚੀ ਸੁਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੀ ਗੁੱਛ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਰਾਮਾਸ੍ਯ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਨਾਮਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਜਡਾਕृਤੇਃ
ਰਾਮਾ, ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਨਾਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੁੰਨ੍ਹੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਨ ਬਾਹ੍ਯੇ ਨਾਪਿ ਹृਦਯੇ ਸਦ੍ਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਮਨਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚੈਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਮ ਯਥਾ ਨਭਃ
ਮਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਨਾ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਨਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ; ਰਾਮਾ, ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਸਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਰੂਪਂ ਤੁ ਸ਼ृਣੁ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਦੁਭ੍ਰਮੋਪਮਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਰਤ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਚੰਦ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸਾਧੋ ਯਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਂ ਪ੍ਰਥਾਂ ਗਤਮ੍ । ਸਤੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤੋ ਵਾਪਿ ਤਨ੍ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਝਲਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਅਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਭਾਨਂ ਤਨ੍ ਮਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਮਨੋ ਨਾਮ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਵਸਤੂ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਂ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਲਿਲਂ ਤਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਯਥਾਨਿਲਾਤ੍
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਜਾਣ, ਇਹ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਂ ਤਤ੍ਰ ਤਨ੍ ਮਨੋ ऽਙ੍ਗ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਨਸੀ ਭਿਨ੍ਨੇ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਚਨ
ਜਿੱਥੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਓਥੇ ਮਨ ਵੀ ਹੈ। ਸੋਚ ਤੇ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ।
ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾਸਤ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਅਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਭਾਸਨਮ੍ । ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈष ਪਿਤਾਮਹਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਜੋ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਾਤ੍ਮਾ ਮਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਤੁ ਸਦਾਧੀਸ੍ ਤੁ ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜੋ ਸੁਖਮ ਦੇਹ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਸਂਸृਤਿਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੋ ਮਲਂ ਤਮਃ । ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਾਨਿ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਦੁਰ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ
ਅਗਿਆਨ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਚਿੱਤ, ਮਨ, ਬੰਧਨ, ਮੈਲ, ਹਨੇਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਾਦ੍ ऋਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮਨਸੋ ਰੂਪਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਹਿ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਨੇਤਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਪੁਨਃ
ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਰੂਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਇਹ ਜੋ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਯਥਾ ਕਮਲਬੀਜੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਕਮਲਮਞ੍ਜਰੀ । ਮਹਾਚਿਤ੍ਪਰਮਾਣ੍ਵਨ੍ਤਸ੍ ਤਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੀ ਫੁੱਲ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਯਥਾਲੋਕੋ ਯਥਾ ਵਾਤਸ੍ਯ ਚੋਪਨਮ੍ । ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸੋ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਈਦृਸ਼ਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਦੀ ਚਮਕ, ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਣ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ, ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੇਖਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਦਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨਿ ਮृਗਨਦ੍ਯਾਂ ਯਥਾ ਜਲਮ੍ । ਭਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੇ ਤਥਾ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕੜੇ ਦੀ ਰੂਪਤਾ, ਮ੍ਰਿਗ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਭਿੱਤ—ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੋਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਇਵ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਜਯਾਮ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤ੍ਵਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋ ਮਲਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਖਰਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਭਟਕਾਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਆਇਨੇ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਦਾਗ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਯਦ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਅਸ੍ਯਾਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਵੇ ਭਵੇਦ੍ ਬਲਾਤ੍ । ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕੇਵਲੀਭਾਵਮ੍ ਅਤ ਏਵਾਸਤਸ੍ ਸਤਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਜਬਰਦਸਤੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਗਤੇ ਭਾਵੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਵਾਸਨਾ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤੇ ਵਾਤੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤਾ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਾਲਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਿਲ-ਚਲ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਗ੍ਭੂਮ੍ਯਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣਿ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼੍ਯੇ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯਾਮਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਸ਼ਾ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ—ਤਾਂ ਚਾਨਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਚੇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਾਗਤੇ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੇਵਲੀਭਾਵਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ੋ ਵਿਮਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ—ਅਸਤਤਵ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਚੀ ਸੁਰਤ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਾਖਿਲਸ਼ੈਲਾਦਿਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇ ਹਿ ਯਾਦृਸ਼ੀ । ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦਰ੍ਪਣੇ ਦਰ੍ਪਣਤਾ ਕੇਵਲਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਜਿਵੇਂ ਬੇਅੰਤ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵਿਚ, ਆਇਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਇਨਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ । ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਕੇਵਲਤਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦ੍ਰष੍ਟਰ੍ਯ੍ ਅਵੀਕ੍ਸ਼ਕੇ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ' ਤੇ 'ਸੰਸਾਰ' ਆਦਿ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕਤਾ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਚ੍ ਚੇਨ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਦਂ ਵਾ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ । ਅਸਤ੍ਤਾਂ ਚ ਨ ਵਿਦ੍ਮੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਦੋषਪ੍ਰਦਾਯਿਨਿ
ਜੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ, ਜੋ ਗਲਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਣਹੋਣੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਥਮ੍ ਇਯਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਵਿषੂਚਿਕਾ । ਨਾਨੋਦ੍ਭਵਭ੍ਰਮਕਰੀ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਤਿਦਾਯਿਨੀ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਭਟਕਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਲੜੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ?
ਅਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਪਿਸ਼ਾਚਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ृਣੁ । ਰਾਮਾਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਯਂ ਯੇਨ ਮृਤਿਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ ਨਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਸ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਦੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਮੰਤਰ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗੀ।
ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਕਦਾਚਨ ਰਾਘਵ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨष੍ਟਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਬੀਜਭੂਤਂ ਭਵੇਦ੍ ਧृਦਿ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਪੱਕਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਟ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਅੰਦਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤਿਬੀਜਾ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਪੁਨਰ੍ ਉਦ੍ਭੂਯ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ । ਲੋਕਸ਼ੈਲਾਮ੍ਬਰਾਕਾਰਂ ਦੋषਂ ਵਿਤਨੁਤੇ ऽਤਨੁਮ੍
ਸਮਝ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਯਾਦ ਦਾ ਬੀਜ ਮੁੜ ਉੱਗ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਲਤੀ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।