ਅਵੇਦਨਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਯੋਗਂ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਤਿष੍ਠ ਯਥਾਸਿ ਭੋਃ
ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿਟੀ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਹਸਾਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਐ ਭਲੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਸਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤੇ । ਤਤੇ ऽਨਨ੍ਤੇ ਪਦੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਕਿਂ ਕੇਨ ਕਿਲ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕਸਾਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਮੰਗਲਮਈ, ਬਹੁਤ ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਦਵੈਤ-ਅਦਵੈਤ ਤੋਂ ਪਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੰਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦ ਵਿਚ—ਅਸਲ ਵਿਚ, ਉਥੇ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਕੌਣ ਹੈ?
ਮੋਦੇਤੁ ਤ੍ਵਯਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਮਰੁਭੂਮਾਵ੍ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਃ । ਇਚ੍ਛਾ ਮੋਦੇਤੁ ਭਵਤੋ ਲਤਿਕੇਵੋਪਲੋਦਰੇ
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਰਾਦਾ ਉਗੇ ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਕੁਰ ਉਗਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਉਗੇ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਬੇਲ ਉਗਦੀ ਹੈ।
ਅਵੇਦਨਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਤੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਜੀਵਤਃ । ਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੇਨਾਪਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਜੋ ਬੇਹਿਸ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜੀਵਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਜੀਵਤ, ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਭ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨਾ ਕੀਤੇ ਨਾਲ।
ਨ ਕਰ੍ਮਾਕਰ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਭੇਦਰੂਪਿਣਿ । ਨ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਕਰ੍ਤਰ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਜੋ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਅਕਰਮ। ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਕਰਤਾ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਪਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਹਂ ਮਮੇਤਿ ਸਂਵਿਦਨ੍ ਨ ਦੁẖਖਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਸੇ । ਅਸਂਵਿਦਨ੍ ਵਿਮੁਚ੍ਯਸੇ ਯਦ੍ ਈਪ੍ਸਿਤਂ ਤਦ੍ ਆਹਰ
ਜਦ ਤੱਕ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਜੋ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰ।
ਅਹਂ ਮਮੇਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਚ੍ ਛਿਵਂ ਪਰਮ੍ । ਪਰਾਤ੍ ਪਰਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਸ਼ਬ੍ਦਮ੍ ਅਰ੍ਥਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਜਿੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਿਵਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਖਲੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਤਦ੍ ਧੇਮ੍ਨੋ ऽਙ੍ਗਦਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਭਾਤਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ । ਅਰ੍ਥਕ੍ਸ਼ਯਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਅਵੇਦਨਮ੍ ਏਵ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਥਾਵਸ਼ਿष੍ਟਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਅਰਥ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਹਿਸੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਅਸਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਰਥ ਹੈ।
ਅਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਂ ਵਿਮਨਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਥਾ ਪੁਸ੍ਤਮਯਂ ਸੈਨ੍ਯਂ ਤਥਾ ਸ਼ਿਵਮਯਂ ਜਗਤ੍
ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਇਕਤਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੰਤਨ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਲੇ ਦੀ ਫੌਜ ਹੋਵੇ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੰਗੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਨੋऽਹਙ੍ਕਾਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿ ਚੈਵਮ੍ ਏਵ ਚ ਤਨ੍ਮਯਮ੍ । ਕਾਲਾਕਾਰਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਸਨ੍ਦਰ੍ਭਸਂਯੁਤਮ੍
ਮਨ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਵੀ ਉਸੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ; ਸਮੇਂ, ਰੂਪ, ਕਰਤਬ, ਆਵਾਜ਼, ਤਾਕਤ, ਬਣਤਰ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਨਾਲ।
ਸ਼ਿਵਪਙ੍ਕਮਯਾ ਏਵ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨẖਕ੍ਰਮਾਃ । ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਤẖ ਕਿਂ ਕੇਨ ਚੇਤ੍ਯਤੇ
ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ; ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਵੇ?
ਮਾਨਮੇਯਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਦਿਗਾਦਿ ਚ । ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਵਰ੍ਤਾਦਿ ਸ਼ਿਵਪਙ੍ਕਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਮਾਪ, ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਮਾਪਣ ਦੇ ਢੰਗ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਹੋਣ-ਅਣਹੋਣ ਦੇ ਬਦਲਾਅ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਅਹਂ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਤਸ੍ ਸਾਰਾਨ੍ ਨੇਤਰਤ੍ ਪਰਮਾਮ੍ਬਰਾਤ੍ । ਅਸਂਸਕ੍ਤਮਤਿਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਜ੍ਞਸ਼੍ ਸ਼ਿਲੋਦਰਮੌਨਵਤ੍
ਇਹ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਬੇਲਗ ਰਹੋ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੁਪ ਵਾਂਗ।
ਅਹਂ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਭਾਵਯਤḫ ਪ੍ਰਭੋ । ਅਸਙ੍ਗਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਤ੍ਯਾਗਾਦ੍ ਅਨੁष੍ਠਾਨਾਚ੍ ਚ ਕਿਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਸੋਚ ਝੂਠੀ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਬੇਲਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਚੰਗਾ ਹੈ?
ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਯਦ੍ ਅਹਂ ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਕਥਯਾਸ਼ੁ ਮਮਾਨਘ । ਯਦਿ ਜਾਨਾਸਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਮ ਤਾਵਤ੍ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਜੋ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਤੂੰ ਵੀ ਹੈਂ; ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸ। ਜੇ ਤੂੰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਵਿਸ੍ਤਾਰẖ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਕੀਦृਙ੍ ਮੂਲਂ ਤਸ੍ਯ ਚ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨਾਸ਼ਨੀਯਂ ਚ ਨਿਪੁਣਂ ਕਥਂ ਕਥਯ ਨਾਸ਼੍ਯਤੇ
ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਹਦ ਕੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੁਝ-ਬੁਝ ਨਾਲ ਮਿਟ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਦੱਸ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਯਨ੍ ਨਾਸ਼ਨੀਯਂ ਨਿਪੁਣਂ ਤਨ੍ ਨੂਨਂ ਪ੍ਰਵਿਨਾਸ਼੍ਯਤੇ । ਮੂਲਕਾषੇਣ ਭਗਵਨ੍ ਨ ਸ਼ਾਖਾਦਿਵਿਕਰ੍ਤਨੈਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਚਮੁਚ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਉਖਾੜਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਪੂਰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਨਾਸ਼ਨੀਯਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮ ਖਲੁ ਧੀਮਤਾ । ਮੂਲਕਾषਵਿਨਾਸ਼ੇਨ ਤਚ੍ ਚ ਨष੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਅਕਲਮੰਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮੂਲਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ । ਯਨ੍ ਨਿਕਾषੇਣ ਨਿਰ੍ਮੂਲੋ ਨ ਸ ਭੂਯḫ ਪ੍ਰਰੋਹਤਿ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਲ੍ਹ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ।
ਦੇਹਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ਅਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਰ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । ਰੂਢਸ੍ ਸਂਸਾਰਵਿਪਿਨੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਲਤਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜ੍ਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਬੀਜਤਰੋਰ੍ ਅਸ੍ਯ ਸੁਖਦੁẖਖਫਲਾਵਲੇਃ । ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਕਾਲਸ੍ਯ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬੀਜਾਂ ਕਰਮ ਹਨ, ਫਲ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹਨ; ਜਾਗਣਾ ਇਸ ਦਾ ਵਸੰਤ ਹੈ, ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਇਸ ਦੀ ਸਰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਵਨਾਚਾਰਕਲਿਕਾਗੁਚ੍ਛਕੋਤ੍ਕਰਕਾਰਿਣਃ । ਕ੍ਸ਼ਣਤਾਰੁਣ੍ਯਕਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਜਰਾਕੁਸੁਮਹਾਸਿਨਃ
ਇਸ ਦੇ ਕਲੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਲਣ ਹਨ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਛਣਕ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇਸ ਦੀ ਖਿੜਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਇਸ ਦੀ ਮੁਰਝਾਹਟ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕਲ੍ਲੋਲਮਰ੍ਕਟਧ੍ਵਂਸਿਤਾਕृਤੇਃ । ਨਿਦ੍ਰਾਹੇਮਨ੍ਤਜਠਰਲੀਨਸ੍ਵਪ੍ਨਦਲੋਦ੍ਗਤੇਃ
ਹਰ ਪਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਬੇਚੈਨੀ ਦੇ ਬਾਂਦਰ ਵਲੋਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਲੀਆਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕਸ਼ਰਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਸ਼ੀਰ੍ਣੇਹਾਪਰ੍ਣਸਨ੍ਤਤੇਃ । ਜਗਜ੍ਜਙ੍ਗਲਜਾਤਸ੍ਯ ਕਲਤ੍ਰੋਪਤृਣਾਵਲੇਃ
ਆਪਣੇ ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਢਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ ਘਾਹ ਹੈ।
ਪੇਲਵਾਵਯਵਾ ਹਸ੍ਤਪਾਦਗੁਲ੍ਫਾਦਯੋ ऽਰੁਣਾਃ । ਪਤ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਨੁਵृਨ੍ਤਾਨਿ ਸੁਰੇਖਾਨਿ ਚਲਾਨਿ ਚ
ਨਰਮ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਟਖਣੇ ਆਦਿ ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਤਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਰੁਣਾḫ ਪਵਨਾਲੋਲਾ ਮृਦ੍ਵ੍ਯੋ ਮਸृਣਮੂਰ੍ਤਯਃ । ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸ੍ਥਿਦਿਗ੍ਧਾਸ੍ ਸਰਸਾ ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋ ਬਾਲਪਲ੍ਲਵਾਃ
ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਮਦੀਆਂ, ਨਰਮ ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਉੰਗਲਾਂ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ, ਨਵੇਂ ਕਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਮृਦ੍ਵ੍ਯੋ ਮਸृਣਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਗ੍ਰਾ ਵृਨ੍ਤਰੂਢਾḫ ਪੁਨḫ ਪੁਨਃ । ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਦੁਕਰਾਕਾਰਾẖ ਕਲਿਕਾ ਨਖਸ਼ੁਕ੍ਤਯਃ
ਨਰਮ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਕੋਨੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੰਡੇ ਤੋਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਲੀਆਂ ਤੇ ਨਖ਼, ਦੂਜੇ ਚੰਦ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਣḫ ਪਰਿਫੁਲ੍ਲਸ੍ਯ ਦੇਹਰੂਪਤਯੇਤਿ ਹਿ । ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮੂਲਾਨਿ ਦृਢਾਨਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਨ੍ਤਿ ਚ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਮੂਲ ਹਨ।
ਸਿਰਾਸ੍ਥਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਦ੍ਧਾਨਿ ਪਙ੍ਕਮਗ੍ਨਾਤ੍ਮਕਾਨਿ ਚ । ਵਾਸਨਾਰਸਪੀਨਾਨਿ ਨਿਜਰਕ੍ਤਰਸਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਰਗਾਂ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੀਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਲਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਹੂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗੁਲ੍ਫਵਨ੍ਤਿ ਦृਢਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸੁਤ੍ਵਞ੍ਚਿ ਮਸृਣਾਨਿ ਚ । ਤੇषਾਮ੍ ਅਪਿ ਚ ਮੂਲਾਨਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਹਿ
ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝੋ।