ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਾ ਵਿषਮਗ੍ਰਾਹਾ ਧਨਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਲਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਪਰਲੋਕੋ ਮਹਾਮ੍ਭੋਧਿਰ੍ ਆਧਯੋ ਵੀਚਿਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮਿਲਕਤਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਪਰਲੋਕ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਹਨ।
ਤਾਭਿਰ੍ ਮਦਨਦੀਭਿਸ੍ ਸਾ ਹृਦਯਾਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣੀ । ਇਚ੍ਛਾਨਾਗੀ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਨ੍ ਕृਪਣਾਞ੍ ਜੀਵਜੀਵਕਾਨ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਚਾਹ ਦੀ ਸੱਪ—ਇਹ ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਊਣ ਲਈ ਜੀਦੇ ਹਨ, ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨੇਹਾ ਮਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਭਾਵਨਂ ਸ੍ਪृਹਾ । ਇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ ਨਿਵਹੋ ਨਾਮ੍ਨਾਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਸ਼ਯਕੋਸ਼ਗਃ
ਝੁਕਾਅ, ਚਾਹ, ਮਨ, ਚਿੱਤ, ਨਿਸਚੈ, ਕਲਪਨਾ, ਲਾਲਚ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਧੈਰ੍ਯਪਦ੍ਮਾਕਰੋਨ੍ਮਾਥੇ ਪ੍ਰਸृਤਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਹੇਲਯਾ । ਨਾਗੀਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਏਨਾਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਜਯੇਤ੍
ਧੀਰਜ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਤੇ ਦੁਨੀਆਵੀ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਚਾਹ ਦੀ ਸਰਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਯਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿषਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਤਾਵਦ੍ ਉਗ੍ਰਾẖ ਕੁਸਂਸਾਰਮਹਾਵਿषਵਿषੂਚਿਕਾਃ
ਜਦ ਤਕ 'ਇਹ ਰਹੇ' ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਦੁਚਿੱਤਤਾ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਫੈਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਾਵਤ੍ ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਮਿਹਿਕਾ ਯਾਵਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਣ੍ਡਲੀ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਪਗਤਾਯਾਂ ਤੁ ਭਾਤਿ ਜੀਵਸ਼੍ ਸ਼ਰਨ੍ਨਭਃ
ਜਦ ਤਕ ਚਾਹ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਤੇ ਦੁਖ ਦੀ ਧੁੰਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੀਵ ਸੱਤੰਬਰ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਾਨ੍ ਏਵ ਸਂਸਾਰ ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਯਨ੍ ਮਤਿਃ । ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਤੂਪਸ਼ਮੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜ੍ਞਾਨਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ
ਇਹ ਸੋਚ ਕਿ 'ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ' — ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਸੋਚ ਦਾ ਮੁਕਾਵਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ — ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਮੂਢਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਗ੍ਰਹਗਰ੍ਧਿਨਃ । ਕਲ੍ਲੋਲਾḫ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਦ੍ਯ ਇਵ ਘਨਾਗਮੇ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨ ਵਿਚ ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਫੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ।
ਇਚ੍ਛੋਤ੍ਤਾਨਮਤੇਰ੍ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਉਪਦੇਸ਼ੋ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਮਕੁਰੇ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਮ੍ ਇਵਾਤਲਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਕਦੇ ਆਇਨੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
ਪ੍ਰਸਾਦਕਾਰਿਣੀ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਨਿਰਿਚ੍ਛੇ ਵਿਮਲਾਕृਤੌ । ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਉਪਦੇਸ਼ਵਾਕ੍
ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸੁੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਆਇਨੇ 'ਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਦਿਤੈਵੇਚ੍ਛਾ ਚ੍ਛੇਤ੍ਤਵ੍ਯਾਨਰ੍ਥਕਾਰਿਣੀ । ਸ੍ਵਸਂਵਿਦ੍ਯਤ੍ਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿषਸ੍ਯੇਵਾਙ੍ਕੁਰਾਵਲੀ
ਜੋ ਇੱਛਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਝ-ਬੁਝ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੌਦੇ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਵਿਚ੍ਛੁਰਿਤੋ ਜੀਵੋ ਵਿਜਹਾਤਿ ਨ ਦੀਨਤਾਮ੍ । ਉਪਲੇਪਕਰੀਂ ਵਾਰਿ ਮृਚ੍ਚੂਰ੍ਣ ਇਵ ਪਙ੍ਕਤਾਮ੍
ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਜੀਵ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਗੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
ਇਚ੍ਛਾਚ੍ਛੋਟਨਚਾਤੁਰ੍ਯਂ ਤੁਰ੍ਯਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮਨੀषਿਣਃ । ਤਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਆਰ੍ਯਵਰ੍ਯੇਣ ਯਤ੍ਨੇਨੌਦਾਰ੍ਯਸਂਵਿਦਾ
ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੌਥਾ ਦਰਜਾ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਦਾਰਤਾ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਾਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਪਤ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਪਾਸ਼ਭੇਦੇਨ ਸਰ੍ਵੋਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਾ ਯਥਾ ਗਤਿਃ
ਅਗਿਆਨੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਉੱਡਣ ਦੀ ਰਹਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸਂਵੇਦਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨੋਦੇਤੀਚ੍ਛਾਭਵਾਙ੍ਕੁਰਃ । ਸ੍ਵਯਤ੍ਨਸਾਧ੍ਯੇਨਾਸੇਕਾਦ੍ ਬੀਜਕੋਸ਼ਾਦ੍ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਃ
ਇੱਛਾ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਸੂਧੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉਗਦਾ; ਇਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਸਂਵੇਦਨਂ ਨਾਮ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰਾਸਨਮ੍ । ਏਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕੇ ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਅਹੋ ਨਿਰਵਧਾਨਤਾ
ਬੇਸੂਧੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਠੰਢੀ ਬੈਠਕ ਸਮਝੋ; ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਕੀਕਤ ਕਿੰਨੀ ਵਸੀਅਤ ਹੈ।
ਨਿष੍ਕਰ੍ਮਾਸ੍ਤੁ ਸਕਰ੍ਮਾ ਵਾ ਪੁਰੁषḫ ਪੂਰ੍ਣਮਾਨਸਃ । ਅਸਂਵਿਦਨ੍ ਸੁਖਾਦ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤḫ ਪਾषਾਣਮ੍ ਇਵ ਤਿष੍ਠਤੁ
ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿਚ ਬੇਸੂਧੀ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕਾ ਰਹੇ।
ਸਾਵਧਾਨੋ ਭृਸ਼ਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਵਸ਼ਤਂ ਯਯਾ । ਤਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਆਹਾਰਬਡਿਸ਼ੇਨੇਚ੍ਛਾਮਤ੍ਸੀਂ ਨਯ ਚ੍ਛਿਦਾਮ੍
ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਕਾਂਡੇ ਨਾਲ, ਇੱਛਾ ਦੀ ਮਛੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੌ ਲਾਸ਼ਾਂ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਲਾਨਮ੍ ਉਨ੍ਮੂਲ੍ਯ ਮਤ੍ਤੈਰਾਵਣਲੀਲਯਾ । ਹੇਲਯਾ ਪਦਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯੀ ਭਵ
ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਦੀ ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਬਣ।
ਨਞਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤੋਤ੍ਤਮਮਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚਿਤਾ ਚਿਰਂ ਚੇਤਿਤਯਾ ਹृਦਨ੍ਤਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਂ ਵਿषਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਨੀਤ੍ਵਾ ਜਰਾਂ ਜਯਾਸ਼ੇषਭਵਾਮਯਾਂਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍
ਨਕਾਰ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ।
ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਤਨੁḫ ਪਤਤਿ ਦੇਹਿਨਃ । ਕਥਮ੍ ਏਤਦ੍ ਅਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਜੀਵਤਃ
ਕਰਮ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਛੱਡਣ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਜੀਵਦੇ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜੀਵਤẖ ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਯਾਗੋ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਜੀਵਤਃ । ਰੂਪਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਯਥਾਵਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼੍ਰਵਣਭੂषਣਮ੍
ਕਲਪਨਾ ਛੱਡਣੀ ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਸੁਣ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਨਮ੍ ਏਵਾਹੁẖ ਕਲ੍ਪਨਂ ਕਲ੍ਪਕੋਵਿਦਾਃ । ਨਞਰ੍ਥਭਾਵਨਂ ਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤ੍ਯਾਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਵ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਾ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਛੱਡਣੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਦਾਰ੍ਥਰਸਮ੍ ਏਵਾਹੁẖ ਕਲ੍ਪਨਂ ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਦਃ । ਨਞਰ੍ਥਭਾਵਨਂ ਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤ੍ਯਾਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਾ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਛੱਡਣੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਸਂਵੇਗਮ੍ ਆਹੁਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ । ਨਞਰ੍ਥਭਾਵਨਂ ਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤ੍ਯਾਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਇਹ ਹੋਵੇ' ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਇੱਛਾ ਹੀ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਾ ਹੀ ਸੰਕਲਪ ਛੱਡਣੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਮਰਣਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਸ੍ਮਰਣਂ ਵਿਦੁਃ । ਤਚ੍ ਚ ਪ੍ਰਾਗਨੁਭੂਤਂ ਚ ਨਾਨੁਭੂਤਂ ਚ ਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਸਮਝੋ; ਯਾਦ ਨਾ ਆਉਣੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਮਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਦ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ।
ਅਨੁਭੂਤਾਂ ਨਾਨੁਭੂਤਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਂ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਗੂਢਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਮਹਾਮੁਨਿਃ
ਜੋ ਯਾਦਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਸੰਤ ਚੁਪਚਾਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਿष੍ਠਾਯਾਤੇषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ । ਅਰ੍ਧਸੁਪ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ੁਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਭ੍ਯਸ੍ਤੋਪਪਤ੍ਤਿषੁ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਨਾ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅਧ-ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਆਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਚਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਯਥਾ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਵ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵ੍ ਅਨਘ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ਾਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ, ਕਿਸੇ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋਣ ਦਿੰ।
ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸ੍ਕਾਰਮ੍ ਆਗਤਃ । ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਵ ਸ੍ਵੇषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ
ਤੇਰਾ ਮਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਦਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਹੀ ਵਹਿਣ ਦਿੰ।