ਭਾਨੋਰ੍ ਭਾਸਾ ਭੂषਿਤੈਰ੍ ਮੇਘਲੇਸ਼ੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੁਙ੍ਕੁਮਚ੍ਛਾਯਯੇਵ । ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯੋ ऽਦ੍ਰਿਃ ਪੀਤਵਾਸਾਸ੍ ਤਮੋऽਬ੍ਧੇਸ੍ ਤਾਰਾਹਾਰਸ਼੍ਰੀਯੁਤਃ ਖਂ ਸਮੇਤਃ
ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ, ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ।
ਪੂਜਾਮ੍ ਆਦਾਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾਯਾਂ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਅਨ੍ਧਕਾਰਾਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੁਰ੍ ਵੇਤਾਲਵਲਯਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਆ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਆਈ ਸੀ, ਚਲੇ ਗਈ, ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਠ ਆਇਆ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਾਂਗ।
ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਕਣਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਹੇਲਾਵਿਧੁਤਪਲ੍ਲਵਃ । ਕੋਮਲਃ ਕੁਮੁਦਾਸ਼ਂਸੀ ਵਵਾਵ੍ ਆਸ਼ੀਤਲੋ ऽਨਿਲਃ
ਹੌਲੀ ਤੇ ਠੰਡੀ ਹਵਾ, ਜਰੂਰੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਕੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਪਰਮਾਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਦਿਸ਼ੋ ऽਪਿ ਸ੍ਫੁਟਤਾਰਕਾਃ । ਲਮ੍ਬਦੀਰ੍ਘਤਮਃਕੇਸ਼੍ਯੋ ਵਿਧਵਾ ਇਵ ਯੋषਿਤਃ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਲਟਾਂ ਲਟਕਾਈਆਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ।
ਆਯਯੌ ਭੁਵਨਂ ਤੇਜਃਕ੍ਸ਼ੀਰਪੂਰੇਣ ਪੂਰਯਨ੍ । ਰਸਾਯਨਮਯਾਕਾਰਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ੀਰਾਰ੍ਣਵੋ ਨਭਃ
ਇਕ ਚਮਕ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੁੱਧੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਭਰ ਆਈ; ਅਸਮਾਨ ਚੰਦ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੋਵੇ।
ਜਗ੍ਮੁਸ੍ ਤਿਮਿਰਸਙ੍ਘਾਤਾਃ ਪਲਾਯ੍ਯ ਕ੍ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤਜ੍ਞਾਨਗਿਰਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ ਮਹੀਪਾਨਾਮ੍ ਇਵਾਜ੍ਞਤਾਃ
ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਝੁੰਡ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਭੱਜ ਗਏ ਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ऋषਯੋ ਭੂਮਿਪਾਲਾਸ਼੍ ਚ ਮੁਨਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ ਤਥਾ । ਚੇਤਸੀਵ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਸ੍ਪਦੇषੁ ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਰਮੁਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਮਕਾਯੋਪਮਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਯਯੌ ਤਿਮਿਰਮਾਂਸਲਾ । ਆਯਯੌ ਮਿਹਿਕਾਕਾਰਾ ਤਤ੍ਰ ਤੇषਾਮ੍ ਉषਾ ਸ਼ਨੈਃ
ਰਾਤ, ਯਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹੀ, ਹਨੇਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆਈ; ਉਥੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧੁੰਦ ਵਾਲੀ ਉਸ਼ਾ ਵੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ।
ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ਉਪਾਜਗ੍ਮੁਸ੍ ਤਾਰਾ ਨਭਸਿ ਭਾਸੁਰਾਃ । ਪ੍ਰਭਾਤਪਵਨੇਨੇਵ ਹृਤਾਃ ਕੁਙ੍ਕੁਮਵृष੍ਟਯਃ
ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਵਾ ਨੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ।
ਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ਆਜਗਾਮਾਰ੍ਕਪ੍ਰਭੋਨ੍ਮੀਲਿਤਲੋਚਨਾ । ਵਿਵੇਕਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਮਹਤਾਂ ਮਨਸੀਵ ਨਵੋਦ੍ਗਤਾ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਸ਼ਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਸਭਾਂ ਪੁਨਰ੍ ਉਪਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਨਭਸ਼੍ਚਰਮਹੀਚਰਾਃ । ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਕृਤਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਨਕ੍ਰਮਾਃ
ਫਿਰ, ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਰਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕ, ਪਿਛਲੇ ਸਵੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਰੁਟੀਨਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
ਸਾ ਪੂਰ੍ਵਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਵਿਵੇਸ਼ ਵਿਪੁਲਾ ਸਭਾ । ਬਭੂਵਾਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਾਕਾਰਾ ਵਾਤਮੁਕ੍ਤੇਵ ਪਦ੍ਮਿਨੀ
ਉਹ ਵੱਡੀ ਸਭਾ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅੰਦਰ ਆਈ; ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਪਦਮਨੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦੀ-ਡੁੱਲਦੀ ਨਹੀਂ।
ਅਥ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਰਾਮੋ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ । ਉਵਾਚ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਵਦਤਾਂ ਵਰਮ੍
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁਨੀਸ਼ਰੋਮਣੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਪੁੱਛਿਆ।
ਭਗਵਨ੍ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਵਦ ਮੇ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੇਨੇਯਮ੍ ਅਖਿਲਾ ਤਨ੍ਯਤੇ ਦੋषਮਞ੍ਜਰੀ
ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਸਚੀ ਸੁਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੀ ਗੁੱਛ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਰਾਮਾਸ੍ਯ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਨਾਮਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਜਡਾਕृਤੇਃ
ਰਾਮਾ, ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਨਾਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੁੰਨ੍ਹੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਨ ਬਾਹ੍ਯੇ ਨਾਪਿ ਹृਦਯੇ ਸਦ੍ਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਮਨਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚੈਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਮ ਯਥਾ ਨਭਃ
ਮਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਨਾ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਨਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ; ਰਾਮਾ, ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਸਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਰੂਪਂ ਤੁ ਸ਼ृਣੁ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਦੁਭ੍ਰਮੋਪਮਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਰਤ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਚੰਦ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸਾਧੋ ਯਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਂ ਪ੍ਰਥਾਂ ਗਤਮ੍ । ਸਤੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤੋ ਵਾਪਿ ਤਨ੍ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਝਲਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਅਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਭਾਨਂ ਤਨ੍ ਮਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਮਨੋ ਨਾਮ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਵਸਤੂ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਂ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਲਿਲਂ ਤਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਯਥਾਨਿਲਾਤ੍
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਜਾਣ, ਇਹ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਂ ਤਤ੍ਰ ਤਨ੍ ਮਨੋ ऽਙ੍ਗ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਨਸੀ ਭਿਨ੍ਨੇ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਚਨ
ਜਿੱਥੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਓਥੇ ਮਨ ਵੀ ਹੈ। ਸੋਚ ਤੇ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ।
ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾਸਤ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਅਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਭਾਸਨਮ੍ । ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈष ਪਿਤਾਮਹਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਜੋ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਾਤ੍ਮਾ ਮਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਤੁ ਸਦਾਧੀਸ੍ ਤੁ ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜੋ ਸੁਖਮ ਦੇਹ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਸਂਸृਤਿਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੋ ਮਲਂ ਤਮਃ । ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਾਨਿ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਦੁਰ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ
ਅਗਿਆਨ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਚਿੱਤ, ਮਨ, ਬੰਧਨ, ਮੈਲ, ਹਨੇਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਾਦ੍ ऋਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮਨਸੋ ਰੂਪਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਹਿ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਨੇਤਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਪੁਨਃ
ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਰੂਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਇਹ ਜੋ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਯਥਾ ਕਮਲਬੀਜੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਕਮਲਮਞ੍ਜਰੀ । ਮਹਾਚਿਤ੍ਪਰਮਾਣ੍ਵਨ੍ਤਸ੍ ਤਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੀ ਫੁੱਲ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਯਥਾਲੋਕੋ ਯਥਾ ਵਾਤਸ੍ਯ ਚੋਪਨਮ੍ । ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸੋ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਈਦृਸ਼ਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਦੀ ਚਮਕ, ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਣ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ, ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੇਖਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਦਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨਿ ਮृਗਨਦ੍ਯਾਂ ਯਥਾ ਜਲਮ੍ । ਭਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੇ ਤਥਾ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕੜੇ ਦੀ ਰੂਪਤਾ, ਮ੍ਰਿਗ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਭਿੱਤ—ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੋਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਇਵ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਜਯਾਮ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤ੍ਵਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋ ਮਲਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਖਰਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਭਟਕਾਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਆਇਨੇ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਦਾਗ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਯਦ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਅਸ੍ਯਾਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਵੇ ਭਵੇਦ੍ ਬਲਾਤ੍ । ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕੇਵਲੀਭਾਵਮ੍ ਅਤ ਏਵਾਸਤਸ੍ ਸਤਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਜਬਰਦਸਤੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।