ਅਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਂ ਸਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨੈਕਘਨਂ ਪਰਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਿਸ਼ਦਂ ਜ੍ਞḫ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਗੈਰ-ਦੁਆਰਤਾ ਦੀ ਇਕਤਾ, ਸਮ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼, ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭੇਦਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪੁਰਾਤ੍ਤਾਨਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਵਯਭਾਵਨਮ੍ । ਸ੍ਥਿਰੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਮਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਸੁषੁਪ੍ਤਵਤ੍
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਗੈਰ-ਦੁਆਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਢੀਠ ਕਰਕੇ, ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਸਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਖੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਘਨਵਿਜ੍ਞਾਨਭਾਸੁਰਾਵਰਣਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਰਦਾ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਡੁੱਬਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਉੱਗਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਟਿਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਗਲਿਤਦ੍ਵੈਤਨਿਰ੍ਭਾਸਮ੍ ਉਦਿਤੋ ऽਨ੍ਤḫ ਪ੍ਰਬੋਧਵਾਨ੍ । ਸੁषੁਪ੍ਤਘਨਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚਮੀਂ ਭੂਮਿਕਾਮ੍ ਇਤਃ
ਜਦੋਂ ਦਵੈਤਤਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੰਜਵੀਂ ਪੜਾਅ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਚੇਤਮਾਨਸ੍ਯ ਨ ਕਦਾਚਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ਭ੍ਰਮਰੀ ਸਂਸृਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਵਿषੂਚਿਕਾ
ਮਨ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਦਿਲ ਦੇ ਕੌਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਭਟਕਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਹੈ।
ਅਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਮ੍ ਆਵਰ੍ਤਾਦਿ ਯਥਾ ਪਯਃ । ਸਂਵੇਤ੍ਤਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਘੁੰਮਣ, ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵੀ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਚੇਤਮਾਨਸ੍ਯ ਨ ਕਦਾਚਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਤਿਲਤੈਲਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਂਸਾਰੋਗ੍ਰਵਿषੂਚਿਕਾ
ਮਨ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਤੇਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਮੁਕੁਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਂ ਸਂਸਾਰਸੌਰਭਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਸਵਿਕਾਸਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕੋਪਲੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿਲ ਕੇ ਬਾਹਰੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਯਥਾ ਪਦ੍ਮਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇ ਕਦਾਚਨ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਦृਸ਼੍ਯੇ ਨ ਤਥਾ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇ ਕਦਾਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਲਕੜੀ ਵੀ ਕਦੇ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਮਯਾਤ੍ਮਨੀ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਵੈਰਂ ਕृਤਵਨ੍ ਨਾਮ ਨਾਮਨੀ
'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਬਣ ਕੇ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰੱਖ ਲਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਸਨ੍ ਨ ਚਾਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਬਹਿਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚ । ਮਾਯੈषਾ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਾ ਸ੍ਵਾਲੋਚਨਪਲਾਯਿਨੀ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਅੰਦਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਹਰ; ਇਹ ਹੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਸਨ੍ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਭਾਸਤੇ ਤਤ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਕਥਂ ਵਿਲਾਪ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਏਵਾਹਨ੍ਤਾਦਿਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਜੋ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਏਵਾਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਮ੍
ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਐਕ੍ਯਦ੍ਵੈਤਾਤੀਤਵਪੁਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਸਮਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵḫ ਪਞ੍ਚਮੀਂ ਭੂਮਿਕਾਮ੍ ਇਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਪੱਕੀ ਨਿਸਚੈ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਕਤਾ ਤੇ ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਪੰਜਵੀਂ ਭੂਮਿ 'ਤੇ, ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਤਯਾ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਬਹਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਿਪਰੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਪਰਿਸ਼ਾਨ੍ਤਤਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਰ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਹਰਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੱਤੇ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਨੋ ਬਹਿਃ । ਰਮਤੇ ऽਥ ਭ੍ਰਮਤਿ ਵਾ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪੋ ਗਲਨ੍ਮਨਾਃ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਬਾਹਰ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਭਟਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗਲ ਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਵਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਵਿਭ੍ਰਮਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਭਾਵਯਨ੍ ਭਾਵਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯੀ । ਚਿਤਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰਸਂਵਿਦਨ੍ਨ੍ ਇਦਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਤੇ ਚਿਤ੍ਰਨਰੋਪਮੋ ਬੁਧਃ
ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਵਾਂਗ, ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਪੁਰਖ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਮ੍ ਏਤਸ੍ਯਾਂ ਭੂਮਿਕਾਯਾਂ ਵਿਵਾਸਨਃ । षष੍ਠੀਂ ਤੁਰ੍ਯਾਭਿਧਾਮ੍ ਅਨ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪਤਤਿ ਭੂਮਿਕਾਮ੍
ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੇਵੀਂ ਪੜਾਅ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਚੌਥਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਦ੍ਰੂਪੋ ਨਾਹਂ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਹਙ੍ਕृਤਿਃ । ਕੇਵਲਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਮਨਨਂ ਤਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਗਤਵਾਸਨਃ
ਉਥੇ ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਰੂਪ, ਨਾ 'ਮੈਂ' ਹੈ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਏ।
ਨਿਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਦ੍ਰੂਪੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਭਾਵਨਃ । ਸਕृਦ੍ਵਿਭਾਤਾ ਵਿਮਲਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਨਿਰ੍ਗਤਃ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੰਠਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਦਵੈਤ ਤੇ ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਗਤਰਸੋ ਨਿਰ੍ਭੇਦੋ ऽਮ੍ਬਰਸੁਨ੍ਦਰਃ । ਅਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ऽਪਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਦੀਪ ਇਵ ਸ੍ਥਿਰਃ
ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਰਸ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਦੀਪ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਾਸਨਤ੍ਵਾਦ੍ ਵੈਰਸ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਂਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਯਚ੍ ਚ ਤਤ੍ਰਾਕਰ੍ਤੈਵ ਕਾष੍ਠਵਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਉਹ ਵਿਅੰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਪਦਂ ਗਤਃ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਦਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ ਨ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ
ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਗਨ੍ਤਾਪਿ ਚ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ऽਪਿ ਚ ਨੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਵਕ੍ਤਾਪਿ ਚ ਨ ਵਕ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਭੋਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ; ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।
ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृष੍ਟਸ੍ਯ ਪੁਂਸẖ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਭੋਕ੍ਤृਤੇ । ਯਾਦृਸ਼੍ਯੌ ਤਤ੍ਸ੍ਥਿਤੀ ਵਿਦ੍ਧਿ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਰਤਾਪਣ ਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਮੌਨੀ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਵਾਸਨਃ । ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਸਮਾਨਤਾ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਂ ਚਾਦ੍ਰਿਮ੍ ਅਣੁਂ ਤਨੁਮ੍ । ਸ਼੍ਵਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਖਮ੍ ਇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਮਨ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਸਰਵੋਚ, ਪਹਾੜ, ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਜਣੂ, ਸਰੀਰ, ਕੁੱਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੂਰਜ—ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਭਾਸਂ ਪਰਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ । ਕ੍ਵਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤੁ ਕ੍ਵ ਵੋਦੇਤੁ ਕੀਦृਗ੍ਵਪੁਰ੍ ਅਸਾਵ੍ ਇਹ
ਜੋ ਪੂਰਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਰਵੋਚ, ਇਕੋ, ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ—ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪ੍ਰਾਸਾਦਮ੍ ਆਰੂਢਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ਼ੋਚ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ੋਚਤੇ ਜਨਾਨ੍ । ਭੂਮਿष੍ਠਾਨ੍ ਇਵ ਸ਼ੈਲਸ੍ਥਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ऽਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਹਲ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੇਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਰ੍ਥਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਉਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਲਈ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।