ਪੁष੍ਪਾਰ੍ਘ੍ਯਪਾਦ੍ਯਸਮ੍ਮਾਨਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦਾਨਪੂਜਯਾ । ਸਦੇਵਰ੍षਿਮੁਨੀਨ੍ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਪੂਜਯਾਮ੍ ਆਸ ਸਾਦਰਮ੍
ਫੁੱਲ, ਪਾਣੀ, ਆਦਰ, ਦਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥੋਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਸਭਾ ਸਰ੍ਵਾ ਸਰਾਜਮੁਨਿਮਣ੍ਡਲਾ । ਕੁਣ੍ਡਲਾਕੀਰ੍ਣਰਸ਼੍ਮ੍ਯੋਘਪਰਿਵੇਸ਼ਾਵृਤਾਨਨਾ
ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ, ਮੁਨੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸੀ, ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਾਂਸਸਙ੍ਘਟ੍ਟਰਣਤ੍ਕੇਯੂਰਕਙ੍ਕਣਾ । ਹਾਰਭਾਰਾਹਤਸ੍ਵਰ੍ਣਪਟ੍ਟਾਭੋਰਸ੍ਤਟਾਨ੍ਤਰਾ
ਉਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਪਏ ਕੰਗਣ ਤੇ ਬਾਂਹ-ਕੜੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਏ, ਤੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਏ ਹਾਰਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ਼ੇਖਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਮਧੁਪਸ੍ਵਨੈਃ । ਸਘੁਙ੍ਘੁਮਸ਼ਿਰੋਭਾਗਾ ਪਤਦ੍ਭਿਰ੍ ਇਵ ਮੂਰ੍ਧਜੈਃ
ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਜਾਵਟਾਂ 'ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਗੂੰਜ, ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਝੜਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਖੜਖੜ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ 'ਚ ਨਰਮ ਰੁਣਕ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਾਞ੍ਚਨਾਭਰਣੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਕਨਕੀਕृਤਦਿਙ੍ਮੁਖਾਃ । ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਥਮੁਨਿਵਾਗਰ੍ਥਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤਯਃ
ਉਨਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਤੇ ਬੋਲ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਨਭਸ਼੍ਚਰਾ ਵ੍ਯੋਮ ਭੂਚਰਾ ਭੂਮਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਚਕ੍ਰੁਰ੍ ਦਿਨਸਮਾਚਾਰਂ ਸ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇषੁ ਵੇਸ਼੍ਮਸੁ
ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੰਡਲ 'ਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-اپਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਯਾਮਿਨੀ ਸਮਦृਸ਼੍ਯਤ । ਜਨਸਙ੍ਘਾਤਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੇ ਗृਹੇ ਬਾਲਾਙ੍ਗਨਾ ਯਥਾ
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਘਰ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਭਾਸਯਿਤੁਂ ਯਯੌ ਦਿਵਸਨਾਯਕਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਲੋਕਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸਾਤ੍ਪੁਰੁषਂ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਦਿਨ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਹਰ ਥਾਂ, ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਣਾ ਹੀ ਹੈ।
ਉਦਭੂਦ੍ ਅਭਿਤਸ੍ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਤਾਰਾਨਿਕਰਧਾਰਿਣੀ । ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਿਂਸ਼ੁਕਵਨਾ ਵਸਨ੍ਤਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵੋਦਿਤਾ
ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਦੀ ਰੌਣਕ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਚੂਤਨੀਪਕਦਮ੍ਬਾਗ੍ਰਗ੍ਰਾਮਚੈਤ੍ਯਗृਹੋਦਰੇ । ਨਿਲਿਲ੍ਯਿਰੇ ਖਗਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤਾ ਵृਤ੍ਤਯੋ ਯਥਾ
ਅੰਬ, ਨੀਪ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਲੁਕ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਰਤੀਆਂ ਸਮਾ ਗਈਆਂ।
ਭਾਨੋਰ੍ ਭਾਸਾ ਭੂषਿਤੈਰ੍ ਮੇਘਲੇਸ਼ੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੁਙ੍ਕੁਮਚ੍ਛਾਯਯੇਵ । ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯੋ ऽਦ੍ਰਿਃ ਪੀਤਵਾਸਾਸ੍ ਤਮੋऽਬ੍ਧੇਸ੍ ਤਾਰਾਹਾਰਸ਼੍ਰੀਯੁਤਃ ਖਂ ਸਮੇਤਃ
ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ, ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ।
ਪੂਜਾਮ੍ ਆਦਾਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾਯਾਂ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਅਨ੍ਧਕਾਰਾਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੁਰ੍ ਵੇਤਾਲਵਲਯਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਆ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਆਈ ਸੀ, ਚਲੇ ਗਈ, ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਠ ਆਇਆ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਾਂਗ।
ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਕਣਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਹੇਲਾਵਿਧੁਤਪਲ੍ਲਵਃ । ਕੋਮਲਃ ਕੁਮੁਦਾਸ਼ਂਸੀ ਵਵਾਵ੍ ਆਸ਼ੀਤਲੋ ऽਨਿਲਃ
ਹੌਲੀ ਤੇ ਠੰਡੀ ਹਵਾ, ਜਰੂਰੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਕੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਪਰਮਾਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਦਿਸ਼ੋ ऽਪਿ ਸ੍ਫੁਟਤਾਰਕਾਃ । ਲਮ੍ਬਦੀਰ੍ਘਤਮਃਕੇਸ਼੍ਯੋ ਵਿਧਵਾ ਇਵ ਯੋषਿਤਃ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਲਟਾਂ ਲਟਕਾਈਆਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ।
ਆਯਯੌ ਭੁਵਨਂ ਤੇਜਃਕ੍ਸ਼ੀਰਪੂਰੇਣ ਪੂਰਯਨ੍ । ਰਸਾਯਨਮਯਾਕਾਰਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ੀਰਾਰ੍ਣਵੋ ਨਭਃ
ਇਕ ਚਮਕ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੁੱਧੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਭਰ ਆਈ; ਅਸਮਾਨ ਚੰਦ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੋਵੇ।
ਜਗ੍ਮੁਸ੍ ਤਿਮਿਰਸਙ੍ਘਾਤਾਃ ਪਲਾਯ੍ਯ ਕ੍ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤਜ੍ਞਾਨਗਿਰਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ ਮਹੀਪਾਨਾਮ੍ ਇਵਾਜ੍ਞਤਾਃ
ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਝੁੰਡ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਭੱਜ ਗਏ ਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ऋषਯੋ ਭੂਮਿਪਾਲਾਸ਼੍ ਚ ਮੁਨਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ ਤਥਾ । ਚੇਤਸੀਵ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਸ੍ਪਦੇषੁ ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਰਮੁਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਮਕਾਯੋਪਮਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਯਯੌ ਤਿਮਿਰਮਾਂਸਲਾ । ਆਯਯੌ ਮਿਹਿਕਾਕਾਰਾ ਤਤ੍ਰ ਤੇषਾਮ੍ ਉषਾ ਸ਼ਨੈਃ
ਰਾਤ, ਯਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹੀ, ਹਨੇਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆਈ; ਉਥੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧੁੰਦ ਵਾਲੀ ਉਸ਼ਾ ਵੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ।
ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ਉਪਾਜਗ੍ਮੁਸ੍ ਤਾਰਾ ਨਭਸਿ ਭਾਸੁਰਾਃ । ਪ੍ਰਭਾਤਪਵਨੇਨੇਵ ਹृਤਾਃ ਕੁਙ੍ਕੁਮਵृष੍ਟਯਃ
ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਵਾ ਨੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ।
ਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ਆਜਗਾਮਾਰ੍ਕਪ੍ਰਭੋਨ੍ਮੀਲਿਤਲੋਚਨਾ । ਵਿਵੇਕਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਮਹਤਾਂ ਮਨਸੀਵ ਨਵੋਦ੍ਗਤਾ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਸ਼ਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਸਭਾਂ ਪੁਨਰ੍ ਉਪਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਨਭਸ਼੍ਚਰਮਹੀਚਰਾਃ । ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਕृਤਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਨਕ੍ਰਮਾਃ
ਫਿਰ, ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਰਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕ, ਪਿਛਲੇ ਸਵੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਰੁਟੀਨਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
ਸਾ ਪੂਰ੍ਵਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਵਿਵੇਸ਼ ਵਿਪੁਲਾ ਸਭਾ । ਬਭੂਵਾਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਾਕਾਰਾ ਵਾਤਮੁਕ੍ਤੇਵ ਪਦ੍ਮਿਨੀ
ਉਹ ਵੱਡੀ ਸਭਾ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅੰਦਰ ਆਈ; ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਪਦਮਨੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦੀ-ਡੁੱਲਦੀ ਨਹੀਂ।
ਅਥ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਰਾਮੋ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ । ਉਵਾਚ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਵਦਤਾਂ ਵਰਮ੍
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁਨੀਸ਼ਰੋਮਣੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਪੁੱਛਿਆ।
ਭਗਵਨ੍ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਵਦ ਮੇ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੇਨੇਯਮ੍ ਅਖਿਲਾ ਤਨ੍ਯਤੇ ਦੋषਮਞ੍ਜਰੀ
ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਸਚੀ ਸੁਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੀ ਗੁੱਛ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਰਾਮਾਸ੍ਯ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਨਾਮਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਜਡਾਕृਤੇਃ
ਰਾਮਾ, ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਨਾਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੁੰਨ੍ਹੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਨ ਬਾਹ੍ਯੇ ਨਾਪਿ ਹृਦਯੇ ਸਦ੍ਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਮਨਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚੈਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਮ ਯਥਾ ਨਭਃ
ਮਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਨਾ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਨਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ; ਰਾਮਾ, ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਸਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਰੂਪਂ ਤੁ ਸ਼ृਣੁ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਦੁਭ੍ਰਮੋਪਮਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਰਤ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਚੰਦ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸਾਧੋ ਯਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਂ ਪ੍ਰਥਾਂ ਗਤਮ੍ । ਸਤੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤੋ ਵਾਪਿ ਤਨ੍ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਝਲਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਅਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਭਾਨਂ ਤਨ੍ ਮਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਮਨੋ ਨਾਮ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਵਸਤੂ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਂ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਲਿਲਂ ਤਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਯਥਾਨਿਲਾਤ੍
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਜਾਣ, ਇਹ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ।