ਸ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਭਾਸਂਸ੍ਥẖ ਕਥਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਤਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨਰਮृਤ੍ਯੁਕਥਾਮਧ੍ਯੇ ਗੁਰੁਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਾਕ੍ਪਤਿਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਧੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭਸ੍ਮੀਭੂਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਮਨਂ ਕੁਤਃ । ਪਰਲੋਕੋਪਲਮ੍ਭਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਵਿਨਾ ਕੁਤਃ
ਜੋ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਦੇਹੋ ਜੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਅਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤੇḫ ਪਯਸੀਵ ਤਰਙ੍ਗਕਃ
ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਹਦੀ ਅਸਲियत ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਹੋਵੇ।
ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਦਹ੍ਯਤੇ ऽਸੌ ਜਾਯਤੇ ਨ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਦੁẖਖਂ ਚਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤਿ
ਸਰੀਰ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਗ੍ਭਾਵੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏष ਜੀਵਸ੍ ਤਤ੍ ਫਲਮ੍ ਅਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਨਾਸਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਨ ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਯੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਝੂਠਾ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਸੱਚਾ ਹੋਣਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਯਯਾ ਕਯਾਚਿਦ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਰਾਜਨ੍ ਭਾਵਨਭਾਵਨੇ । ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਕ੍ਵ ਜੀਵਤ੍ਵਂ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ੌ ਕ੍ਵ ਚ
ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਤਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਸਦੇਹੋ ऽਹਂ ਹਿ ਜੀਵਾਮਿ ਚਿਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਲਭ੍ਯ ਹ । ਚੇਤਤ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਮृਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵਾਵਪੁਃ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੀਵ ਸਵਪਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦਿਨਾ ਭੂਯੋ ਭਾਵਿਤੇਨਾਸ਼ੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਤਤẖ ਕਰ੍ਮਭੋਕ੍ਤਾਸ੍ਮੀਤਿ ਚ ਚੇਤਤਿ
ਪਿੰਡਦਾਨ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਫੌਰਨ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਇਯਂ ਮृਤਿਰ੍ ਅਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਇਦਂ ਮਰਣਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਇਦਂ ਜੀਵਿਤਮ੍ ਏਤਾ ਮੇ ਯੋਨਯਸ੍ ਸੁਖਦੁẖਖਦਾਃ
ਇਹ ਮੌਤ ਹੈ, ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਮਰਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਜੀਵਨ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤਤਿ ਪੁਮਾਞ੍ ਜਲਦ੍ਰਵਵਿਵृਤ੍ਤਿਵਤ੍ । ਅਭਾਵਿਤਂ ਭਾਵਿਤਂ ਚ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਜਂ ਚ ਤਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਥਿਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਚੰਭੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਿਤਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ऽਥ ਮਰਣਪ੍ਰਤਿਭਾਸਨਮ੍ । ਅਨ੍ਯਤਾਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਸ਼੍ ਚ ਜੀਵਸ੍ਯੈਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੀਵਨ ਦੀ ਝਲਕ, ਫਿਰ ਮੌਤ ਦੀ ਝਲਕ, ਤੇ ਹੋਰ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦੇਹḫ ਪਰਮਾਰ੍ਥੇਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਭੂਤਤਾ । ਅਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਸਦ੍ ਇਵ ਭ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਸਰੀਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣਾ ਹੈ।
ਵੇਦਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਂਸਾਰਮ੍ ਅਵੇਦਨਮ੍ ਅਸਂਸृਤਿਮ੍ । ਜੀਵੋ ਯਾਦृਕ੍ਸਂਸृਤਿਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਦृਗ੍ ਏਵ ਚ ਚੇਤਤਿ
ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਕਮੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਜੀਵ ਦਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕੈਵੇਯਂ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਮਨੀषਿਭਿਃ । ਅਨੁਭੂਯਤ ਏਵੈਤਤ੍ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਵਤਿ ਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਇਹੀ ਤਰਕ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਭਟਕਣਾ ਹੈ?
ਜੀਵੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਤਿਲੇ ਤੈਲਮ੍ ਇਵਾਬਿਲਮ੍ । ਨ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ਤਰੇ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਾਵ੍ ਇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਹੋਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਸੁਵਰ੍ਣੇ ऽਸ੍ਤਿ ਕਟਕਤ੍ਵੇ ਨ ਹੇਮਤਾ । ਅਵਿਚਾਰਣਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਨੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੜੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਗਲਤ ਫ਼ਹਿਮੀ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੇ ਇਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਧਿਕਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਕੈਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਹੇਮਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਅਤੋ ਨ ਹੇਮ ਨੋ ਜੀਵẖ ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਚ ਨਾਙ੍ਗ ਸਤ੍
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੋਨਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਸੋਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਜੀਵ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੜੇ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਸਤ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਰਾਜਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਨੋ ਬਾਹ੍ਯਸਾਧਨਾਦ੍ਯ੍ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਬਾਹਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਸੀਲੇ ਦੀ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਜੀਵਾਦਿ ਤਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ ਚਾਨੁਭੂਤਯਃ । ਵੇਦਨਾਵੇਦਨਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਤਦ੍ ਯਚ੍ ਛਿष੍ਟਂ ਤਦ੍ ਅਵਾਗ੍ਗਤਿ
ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਜੀਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮ ਏਵੋਦਿਤੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਭ੍ਰਮੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਸ਼ੇषਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਾਗ੍ਯੋਗ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਵਾ
ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਝੂਠੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠਾ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਝੂਠੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਅਯਂ ਮृਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਜੀਵੋ ਭਾਵਿਤਭਾਵਨਃ । ਅਜਾਤੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਹ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ'; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਨਮਾ ਮਰਦਾ ਜਾਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਰਾਸ਼ੀਨ੍ ਸ੍ਵਮਨਨਾਤ੍ਮਕਾਨ੍ । ਜੀਵਕੋ ऽਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਜਲਂ ਦ੍ਰਵਰਯਾਨ੍ ਇਵ
ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਅਨੁਭਵਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਣਾਤੀਤਚਿਦ੍ਰੂਪਰੂਪਤ੍ਵਾਜ੍ ਜੀਵਕੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ । ਤੇਨਾਨੁਭਾਵ੍ਯਾਨੁਭਵੌ ਨ ਸਨ੍ਤੌ ਨਾਨੁਭਾਵਕਃ
ਜੀਵ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਅਜਿਹੇ ਅਣਮਾਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਯਾਭਂ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਿਭਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸਭੂਮ੍ਯਮ੍ਬਰਸ਼ੈਲਾਰ੍ਕਂ ਵਪੁḫ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ
ਜੀਵ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਰਤੀ, ਅਸਮਾਨ, ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦਾ।
ਜੀਵḫ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚੇਦ੍ ਏਤਤ੍ ਤਦ੍ ਅਨਰ੍ਥਵਿਜृਮ੍ਭਣਾ । ਨ ਚੇਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਾਤ੍ਮੈਵ ਤਤ੍ ਪਰੋਪਸ਼ਮਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਃ
ਜੇ ਜੀਵ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਦੀ ਵਧਾਈ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਸੁਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਨਿਰਸ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਿਚਾਰਚਾਪਲਂ ਵਿਲੀਨਨਾਨਾਕੁਲਕਾਰ੍ਯਗੌਰਵਮ੍ । ਅਸਮ੍ਭਵਤ੍ਸਾਨੁਭਵੋਦ੍ਭਵਭ੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਸ਼ੇषਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਭਟਕਣ ਨਹੀਂ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਭਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਸਲ-ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਟਕਣ ਨਹੀਂ।
ਸਤਾਸਤਾ ਵਾ ਜੀਵੇਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਵਾ ਗੁਰੋ । ਤਥਾ ਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਵਾਪਿ ਦੇਹੇਨੈਵਾਥ ਵਾਪਿ ਚ
ਚਾਹੇ ਜੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ —
ਭਾਵਿਤਂ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦੇḫ ਫਲਂ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਦਾਕਰ੍ਤੁਰ੍ ਨ ਦੋषੇਣ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਜੇਕਰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਅਕਰ੍ਤੁḫ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦੇẖ ਕ੍ਰਿਯਾਪੀਠਸ੍ਯ ਸਨ੍ਮਤੇ । ਵਿਰੋਧਭਾਵਨਂ ਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਦਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਜੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਸੋ — ਮਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਪਰਸ੍ਪਰਾਨਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਹਿਤਮ੍ । ਭਵੇਤ੍ ਤੇਨੇਹ ਸਂਯੋਗੋ ਜਾਯਤੇ ਮਹਤੈਨਸਾ
ਇਕ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।