ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਗਤਿਰ੍ ਯੇਨ ਭਾਵਿਤਾ ਵਾ ਨ ਭਾਵਿਤਾ । ਭਾਵਿਤਾ ਚਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤਾਸੌ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇ ਮਨ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਯਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਾਲ ਰੂਪ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਯਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਭੂਮੌ ਪਤਿਤਂ ਬੀਜਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਤਦ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਹਿ ਕਾਲੇਨ ਫਲਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਕਲਂ ਫਲਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਬੀਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਦਾਨਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਲੋਕੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮृਤਸ੍ ਸਨ੍ ਪੁਰੁषḫ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਥਾਭਾਵਿਤਮ੍ ਏਵ ਚੇਤਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮ੍ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਸਂਵਾਦਂ ਦੈਤ੍ਯਨਾਥਸ੍ਯ ਤਥਾ ਦੇਵਗੁਰੋḫ ਪੁਰਾ
ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ।
ਅਤੀਤषष੍ਠਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਮਨੌ । ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਵਸੁਧਾਤਲੇ
ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਛੇਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਮਨੂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਦਰਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ,
ਆਸਿਦ੍ ਦੈਤ੍ਯੋ ਬਲੋ ਨਾਮ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਬਲਮ੍ ਇਵੋਦ੍ਧਤਮ੍ । ਲਸਦ੍ਦਰ੍ਪਾਵਦਲਿਤਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ
ਇੱਕ ਦੈਤਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਬੜੀ ਗਰੂਰ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਉਤ੍ਸਾਦਿਤਾਸ਼ੇषਪੁਰੋ ਭੁਕ੍ਤਾਸ਼ੇषਜਨਵ੍ਰਜਃ । ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਭੁਵਨੋ ਜਿਤਾਸ਼ੇषਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਤੇਨ ਨਿਰ੍ਜਿਤ੍ਯ ਸ੍ਵੀਕृਤਾ ਵਾਸਵਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਗ੍ਰਾਮਟਿਕੇਵੈਕਾ ਦੇਸ਼ੇ ऽਰਾਜਨਿ ਦਸ੍ਯੁਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਰਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਡਾਕੂ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ ਸਪਰਿਵਾਰੋ ऽਸ੍ਯ ਭृਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਅਨੁਜਗ੍ਮਿਵਾਨ੍ । ਲੋਕਪਾਲਾਪ੍ਸਰਸ੍ਸਿਦ੍ਧਵਿਦ੍ਯਾਧਰਗਣੈਸ੍ ਸਹ
ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣ ਗਏ।
ਸ ਪਾਲਯਞ੍ ਜਗਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਹृਤ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ਚੀਪਤੇਃ । ਯਥਾਵਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਸਮ੍ਯਗਾਚਾਰਮ੍ ਅਨੁਤਸ੍ਥਿਵਾਨ੍
ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਛੀਨ ਕੇ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਭਾਸਂਸ੍ਥẖ ਕਥਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਤਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨਰਮृਤ੍ਯੁਕਥਾਮਧ੍ਯੇ ਗੁਰੁਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਾਕ੍ਪਤਿਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਧੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭਸ੍ਮੀਭੂਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਮਨਂ ਕੁਤਃ । ਪਰਲੋਕੋਪਲਮ੍ਭਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਵਿਨਾ ਕੁਤਃ
ਜੋ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਦੇਹੋ ਜੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਅਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤੇḫ ਪਯਸੀਵ ਤਰਙ੍ਗਕਃ
ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਹਦੀ ਅਸਲियत ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਹੋਵੇ।
ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਦਹ੍ਯਤੇ ऽਸੌ ਜਾਯਤੇ ਨ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਦੁẖਖਂ ਚਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤਿ
ਸਰੀਰ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਗ੍ਭਾਵੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏष ਜੀਵਸ੍ ਤਤ੍ ਫਲਮ੍ ਅਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਨਾਸਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਨ ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਯੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਝੂਠਾ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਸੱਚਾ ਹੋਣਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਯਯਾ ਕਯਾਚਿਦ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਰਾਜਨ੍ ਭਾਵਨਭਾਵਨੇ । ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਕ੍ਵ ਜੀਵਤ੍ਵਂ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ੌ ਕ੍ਵ ਚ
ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਤਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਸਦੇਹੋ ऽਹਂ ਹਿ ਜੀਵਾਮਿ ਚਿਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਲਭ੍ਯ ਹ । ਚੇਤਤ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਮृਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵਾਵਪੁਃ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੀਵ ਸਵਪਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦਿਨਾ ਭੂਯੋ ਭਾਵਿਤੇਨਾਸ਼ੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਤਤẖ ਕਰ੍ਮਭੋਕ੍ਤਾਸ੍ਮੀਤਿ ਚ ਚੇਤਤਿ
ਪਿੰਡਦਾਨ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਫੌਰਨ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਇਯਂ ਮृਤਿਰ੍ ਅਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਇਦਂ ਮਰਣਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਇਦਂ ਜੀਵਿਤਮ੍ ਏਤਾ ਮੇ ਯੋਨਯਸ੍ ਸੁਖਦੁẖਖਦਾਃ
ਇਹ ਮੌਤ ਹੈ, ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਮਰਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਜੀਵਨ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤਤਿ ਪੁਮਾਞ੍ ਜਲਦ੍ਰਵਵਿਵृਤ੍ਤਿਵਤ੍ । ਅਭਾਵਿਤਂ ਭਾਵਿਤਂ ਚ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਜਂ ਚ ਤਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਥਿਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਚੰਭੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਿਤਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ऽਥ ਮਰਣਪ੍ਰਤਿਭਾਸਨਮ੍ । ਅਨ੍ਯਤਾਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਸ਼੍ ਚ ਜੀਵਸ੍ਯੈਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੀਵਨ ਦੀ ਝਲਕ, ਫਿਰ ਮੌਤ ਦੀ ਝਲਕ, ਤੇ ਹੋਰ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦੇਹḫ ਪਰਮਾਰ੍ਥੇਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਭੂਤਤਾ । ਅਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਸਦ੍ ਇਵ ਭ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਸਰੀਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣਾ ਹੈ।
ਵੇਦਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਂਸਾਰਮ੍ ਅਵੇਦਨਮ੍ ਅਸਂਸृਤਿਮ੍ । ਜੀਵੋ ਯਾਦृਕ੍ਸਂਸृਤਿਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਦृਗ੍ ਏਵ ਚ ਚੇਤਤਿ
ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਕਮੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਜੀਵ ਦਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕੈਵੇਯਂ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਮਨੀषਿਭਿਃ । ਅਨੁਭੂਯਤ ਏਵੈਤਤ੍ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਵਤਿ ਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਇਹੀ ਤਰਕ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਭਟਕਣਾ ਹੈ?
ਜੀਵੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਤਿਲੇ ਤੈਲਮ੍ ਇਵਾਬਿਲਮ੍ । ਨ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ਤਰੇ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਾਵ੍ ਇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਹੋਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਸੁਵਰ੍ਣੇ ऽਸ੍ਤਿ ਕਟਕਤ੍ਵੇ ਨ ਹੇਮਤਾ । ਅਵਿਚਾਰਣਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਨੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੜੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਗਲਤ ਫ਼ਹਿਮੀ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੇ ਇਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਧਿਕਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਕੈਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਹੇਮਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਅਤੋ ਨ ਹੇਮ ਨੋ ਜੀਵẖ ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਚ ਨਾਙ੍ਗ ਸਤ੍
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੋਨਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਸੋਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਜੀਵ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੜੇ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਸਤ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਰਾਜਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਨੋ ਬਾਹ੍ਯਸਾਧਨਾਦ੍ਯ੍ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਬਾਹਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਸੀਲੇ ਦੀ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਜੀਵਾਦਿ ਤਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ ਚਾਨੁਭੂਤਯਃ । ਵੇਦਨਾਵੇਦਨਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਤਦ੍ ਯਚ੍ ਛਿष੍ਟਂ ਤਦ੍ ਅਵਾਗ੍ਗਤਿ
ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਜੀਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮ ਏਵੋਦਿਤੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਭ੍ਰਮੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਸ਼ੇषਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਾਗ੍ਯੋਗ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਵਾ
ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਝੂਠੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠਾ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਝੂਠੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।