ਅਨ੍ਯ ਆਧਾਰਤਾਂ ਧਤ੍ਤੇ ਪਰ ਆਧੇਯਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਆਰ੍ਤਵਮ੍ ऋਤੁਕਾਲਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ऋਤੁਤਾਂ ਵਹਨ੍
ਇੱਕ ਆਧਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੌਸਮ ਆਪਣਾ ਫਲਦਾਰ ਰੂਪ ਸਹੀ ਵੇਲੇ ਦੇਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕ੍ਰਮੇ ਵਿਕਸਿਤੇ ਵਸ੍ਤੁਸਤ੍ਤਾਨਿਯਾਮਕੇ । ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਰਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਮ੍ਨੇ ਯਥਾ ਪਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਕ੍ਰਮ ਵੱਲ ਖੁਲਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੇਠਾਂ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਾ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਯਤੇਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤੇ ਨਾਮ ਤਦ੍ਗਤਾਃ । ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਰੂਪੇਣ ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਉਹੀ ਕ੍ਰਮ 'ਵੇਦ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਵੇਦ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਟਿਕਾਓਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਰ੍ ਅਥਾਕਲ੍ਪਂ ਜ੍ਞਾਨਾਯਾਪਿ ਚ ਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਯ ਚਾਸ਼ੁ ਨਿਯਤਿਂ ਤੇ ਵੇਦਾ ਇਤਿ ਕਲ੍ਪਿਤਾਮ੍
ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਟਿਕਾਊਤਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ, ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ 'ਵੇਦ' ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਰਾਸ਼ਿਮਯੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਹਰਾਦਯਃ । ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਚਿਰਾਰੂਢਾਂ ਹृਦ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਗਣਨਾਮ੍ ਇਵ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਂਗ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾ ਵੇਦਾਭਿਧਾਨਾਯਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੇਰ੍ ਅਵਯਵਾ ਇਮੇ । ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦਯਸ੍ ਤੇਨ ਸੈਵ ਰੂਢਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਉਸ ਵੇਦ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਇਹ ਹਿੱਸੇ ਹਨ; ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਵਰਗੇ ਕਰਮ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਭਾਵਿਤਾਸ੍ ਤੇ ਯਥਾਭਾਵਂ ਫਲਨ੍ਤਿ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਪਕ੍ਸ਼ੀਵਾਣ੍ਡਰਸਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਲੇਨੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਘੋਂਸਲੇ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਫੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਰ੍ਥਭਾਵਾਤ੍ਮਾ ਮृਤੋ ਭਾਵਿਤਮ੍ ਅਗ੍ਰਗਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਦ੍ਰੂਪਂ ਤਚ੍ ਚ ਤਸ੍ਯ ਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਯਾਦ ਦੇ ਮੱਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਗਤਿਰ੍ ਯੇਨ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਭਾਵਿਤਾ । ਸ ਮृਤੋ ਮੋਹਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਘਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਤਾਂ ਵਿਨਾ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਯਾਦ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਹਿਰੀ ਭੁਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮ-ਜਾਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਚ ਸਾ ਯੇਨ ਭਾਵਿਤਾ ਸ ਮृਤḫ ਪੁਮਾਨ੍ । ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਫਲਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮਨਿ ਜਾਯਤੇ
ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਬਣਾਵ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਘੱਟ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਗਤਿਰ੍ ਯੇਨ ਭਾਵਿਤਾ ਵਾ ਨ ਭਾਵਿਤਾ । ਭਾਵਿਤਾ ਚਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤਾਸੌ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇ ਮਨ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਯਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਾਲ ਰੂਪ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਯਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਭੂਮੌ ਪਤਿਤਂ ਬੀਜਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਤਦ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਹਿ ਕਾਲੇਨ ਫਲਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਕਲਂ ਫਲਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਬੀਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਦਾਨਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਲੋਕੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮृਤਸ੍ ਸਨ੍ ਪੁਰੁषḫ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਥਾਭਾਵਿਤਮ੍ ਏਵ ਚੇਤਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮ੍ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਸਂਵਾਦਂ ਦੈਤ੍ਯਨਾਥਸ੍ਯ ਤਥਾ ਦੇਵਗੁਰੋḫ ਪੁਰਾ
ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ।
ਅਤੀਤषष੍ਠਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਮਨੌ । ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਵਸੁਧਾਤਲੇ
ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਛੇਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਮਨੂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਦਰਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ,
ਆਸਿਦ੍ ਦੈਤ੍ਯੋ ਬਲੋ ਨਾਮ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਬਲਮ੍ ਇਵੋਦ੍ਧਤਮ੍ । ਲਸਦ੍ਦਰ੍ਪਾਵਦਲਿਤਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ
ਇੱਕ ਦੈਤਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਬੜੀ ਗਰੂਰ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਉਤ੍ਸਾਦਿਤਾਸ਼ੇषਪੁਰੋ ਭੁਕ੍ਤਾਸ਼ੇषਜਨਵ੍ਰਜਃ । ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਭੁਵਨੋ ਜਿਤਾਸ਼ੇषਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਤੇਨ ਨਿਰ੍ਜਿਤ੍ਯ ਸ੍ਵੀਕृਤਾ ਵਾਸਵਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਗ੍ਰਾਮਟਿਕੇਵੈਕਾ ਦੇਸ਼ੇ ऽਰਾਜਨਿ ਦਸ੍ਯੁਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਰਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਡਾਕੂ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ ਸਪਰਿਵਾਰੋ ऽਸ੍ਯ ਭृਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਅਨੁਜਗ੍ਮਿਵਾਨ੍ । ਲੋਕਪਾਲਾਪ੍ਸਰਸ੍ਸਿਦ੍ਧਵਿਦ੍ਯਾਧਰਗਣੈਸ੍ ਸਹ
ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣ ਗਏ।
ਸ ਪਾਲਯਞ੍ ਜਗਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਹृਤ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ਚੀਪਤੇਃ । ਯਥਾਵਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਸਮ੍ਯਗਾਚਾਰਮ੍ ਅਨੁਤਸ੍ਥਿਵਾਨ੍
ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਛੀਨ ਕੇ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਭਾਸਂਸ੍ਥẖ ਕਥਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਤਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨਰਮृਤ੍ਯੁਕਥਾਮਧ੍ਯੇ ਗੁਰੁਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਾਕ੍ਪਤਿਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਧੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭਸ੍ਮੀਭੂਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਮਨਂ ਕੁਤਃ । ਪਰਲੋਕੋਪਲਮ੍ਭਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਵਿਨਾ ਕੁਤਃ
ਜੋ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਦੇਹੋ ਜੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਅਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤੇḫ ਪਯਸੀਵ ਤਰਙ੍ਗਕਃ
ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਹਦੀ ਅਸਲियत ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਹੋਵੇ।
ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਦਹ੍ਯਤੇ ऽਸੌ ਜਾਯਤੇ ਨ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਦੁẖਖਂ ਚਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤਿ
ਸਰੀਰ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਗ੍ਭਾਵੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏष ਜੀਵਸ੍ ਤਤ੍ ਫਲਮ੍ ਅਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਨਾਸਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਨ ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਯੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਝੂਠਾ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਸੱਚਾ ਹੋਣਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਯਯਾ ਕਯਾਚਿਦ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਰਾਜਨ੍ ਭਾਵਨਭਾਵਨੇ । ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਕ੍ਵ ਜੀਵਤ੍ਵਂ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ੌ ਕ੍ਵ ਚ
ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਤਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਸਦੇਹੋ ऽਹਂ ਹਿ ਜੀਵਾਮਿ ਚਿਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਲਭ੍ਯ ਹ । ਚੇਤਤ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਮृਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵਾਵਪੁਃ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੀਵ ਸਵਪਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦਿਨਾ ਭੂਯੋ ਭਾਵਿਤੇਨਾਸ਼ੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਤਤẖ ਕਰ੍ਮਭੋਕ੍ਤਾਸ੍ਮੀਤਿ ਚ ਚੇਤਤਿ
ਪਿੰਡਦਾਨ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਫੌਰਨ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਇਯਂ ਮृਤਿਰ੍ ਅਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਇਦਂ ਮਰਣਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਇਦਂ ਜੀਵਿਤਮ੍ ਏਤਾ ਮੇ ਯੋਨਯਸ੍ ਸੁਖਦੁẖਖਦਾਃ
ਇਹ ਮੌਤ ਹੈ, ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਮਰਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਜੀਵਨ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤਤਿ ਪੁਮਾਞ੍ ਜਲਦ੍ਰਵਵਿਵृਤ੍ਤਿਵਤ੍ । ਅਭਾਵਿਤਂ ਭਾਵਿਤਂ ਚ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਜਂ ਚ ਤਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਥਿਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਚੰਭੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।