ਘਨਵਾਸਨਯੋਚ੍ਛੂਨੇ ਮੋਹੇ ਘਨਤਰਾਤ੍ਮਨਿ । ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਏਵ ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਦੁẖਖਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨੁਮੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਭਾਰੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੋਹ, ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵੈਤਾਸ੍ ਤਦਾਤ੍ਮਿਕਾਃ । ਨਾਮਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਾਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਮ, ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਨਾ ਦੀਰ੍ਘਦੁẖਖਾਯ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਨੁਭਵੋ ਦੁẖਖਮ੍ ਅਨਹਨ੍ਤੋਦਯਸ੍ ਸੁਖਮ੍ । ਦृषਦ੍ਧृਦਯਤਾਭਾਵਾਦ੍ ਅਲਮ੍ ਏਤਦ੍ ਉਦੇਤਿ ਤੇ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਠਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਲ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਂ ਮੌਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਅਖਣ੍ਡਮ੍ ਏਤਦ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਨਰੋ ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਉੱਚੀ ਚੁਪ ਚਾਪ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਰੰਤਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭਿਧਾਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਿਲਾਤਿਵਿਸ੍ਤृਤਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਚਿਰਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਭਵਾਭਾਵਰਯਾਦਿਕਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤਾਚਿਤ੍ਤਕਕਾष੍ਠਮੌਨਿਨੀ
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ 'ਬ੍ਰਹਮ' ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰ, ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚੁਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਬੀਜਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਮ੍ ਇਦਂ ਮੁਨੇ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਏਵਾਤਿ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਹੇ ਮুনি, ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਬੀਜ-ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਵਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਲ੍ ਲੋਕੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ । ਦੇਹḫ ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਨੋਦੇਤਿ ਮृਤਸ੍ਯੇਤਿ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ: ਦੇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥੈਵਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਂ ਨਿਯਮਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਤਦਨ੍ਯਸ੍ ਤਦਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਗਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਦ੍ ਗਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੋਣਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰ ਸਰ੍ਗਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੋ ਭੂਤਾਦੀਨ੍ਯ੍ ਉਪਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਭੂਤਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਮਨਨਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਇੱਥੇ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੋਚ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹਨ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚੈषਾ ਕਲਨਾ ਨੇਤਰਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਇਦਮ੍ ਏਵਮ੍ ਇਦਂ ਨੈਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਇਹ ਸੋਚ, ਜੋ ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੂਪ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 'ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ, ਇਹ ਐਸਾ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੋਦਿਤਾ ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕਲਨਾ ਮਾਨਮਾਨਿਨੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਨਾਦਿਪੁਰੁषਰੂਪੇਣਾਹਨ੍ਤ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਜੋ ਸੋਚ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਜੀਵ ਤੱਕ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਨਿਯਮੇਨ ਵਿਨਾ ਚ ਸਾ । ਨ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪੈਕਜੀਵਿਤਾ
ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਇਹ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਤਾਂ ਗਤਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਵਮਮਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ । ਨ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਥੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਨੋਦੇਤਿ ਨਿਰਿਚ੍ਛਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਨਾਂ ਇਹ ਮਿਟਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਿਰਇੱਛਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਸਮਾਵ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕਾਤ੍ਮਕਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਤੇਨੈषਾਸ੍ਤੇ ਸਮਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਾਭਾਵਂ ਭਵਨਂ ਨ ਚ
ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਬਣਨ ਦੀ।
ਯਦੋਤ੍ਪਨ੍ਨੈਵ ਸਾ ਸਂਵਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਕਲਨਾਮਯੀ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰਿਚ੍ਛਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਤਦ੍ ਏਵਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਵ੍ਯੋਮੇਵਾਨਨ੍ਤਕਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਕਲਿਤਂ ਕਾਲਂ ਨਾਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ ਤਦ੍ ਵਿਚਾਰ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਅਨੰਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਨਹੀਂ।
ਯਦਾ ਤੁ ਸਾ ਮਨਸ੍ਸਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤੀ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਆਸ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤਦਾਕਾਰਸ੍ ਸਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੈਸਰਗਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤ੍ਯਾ ਯਥਾ ਨਦ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਵਰ੍ਤਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪਕਮ੍ । ਤਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਤ੍ਤਾਯਾ ਜਗਦਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਵਪੁਃ
ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਫੈਲਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਅਸਲਤ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਾਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਸਂਵਿਤ੍ਤੇਰ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ । ਇਤਿ ਸਂਸ੍ਥਾਨਰਚਨਾਦ੍ ऋਤੇ ਸਤ੍ਤਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਮਝ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ—ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਬਣਾਵਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਵਿਰਿਞ੍ਚਤਾਦਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯਦਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਚੇਤਿ ਤਦਾ ਨ ਭਵਤਿ ਕ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਠੰਢ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕੇਵਲਮ੍ । ਵਾਰੀਵਾਵਰ੍ਤਵਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਨ ਚਰ੍ਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਯਦਾ ਤ੍ਵ੍ ਆਸ਼ੁ ਨ ਨਿਰ੍ਵਾਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕਂ ਤਦਾ । ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਸਰ੍ਗਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ 'ਇਹ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਫੈਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਤ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਸਰਣਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਗ ਇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਵਿਸਾਰੀ ਚਕ੍ਰਕਵ੍ਯੂਹਸ੍ ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਫੈਲਾਓ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੇ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਪਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਗਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਸਰ੍ਗਸਤ੍ਤਾਕਰਂ ਪਰਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵੇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਜृਮ੍ਭਣਮ੍
ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਸਰਵੋਚਤ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹੀ 'ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ' ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਚੇਤ੍ਥਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਯਦਿ ਨੇਹ ਤਤ੍ । ਕਥਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭਵੇਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਧਸ਼੍ ਚਾਧẖ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤ੍ਮਨਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਰੂਪਮਨਨਂ ਮਰੁਮਾਰ੍ਗਵृਥਾਮ੍ਭਸਿ
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਜਗਤ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਬਾਰੇ, ਰੇਤ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੱਭਣ ਵਾਂਗ ਵਿਅਰਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਯਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵ ਏਵਾਵਯਵਾਸ੍ ਤਤਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਾਨ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸਰੂਪਾਲੋਕਵੇਦਨੈਃ
ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧੁਨ, ਛੂਹ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਿਹੇ ਅਨੁਭਵ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਯਾਂਸੀਵ ਦ੍ਰਵੌਜਸਃ । ਅਰ੍ਥਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਰ੍ਥਮ੍ ਅਨੁਧਾਵਤਿ
ਇਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਥ ਆਪਣੀ ਹਕੀਕਤ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧੁਨ ਅਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੀਛੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।