ਤਨ੍ਮृਤਿਪ੍ਰਸਰੇ ਰਾਮ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਜਡਤਾਭ੍ਰਮੇ । ਚਿਰਾਚਿਰਪ੍ਰਤ੍ਯਯਿਨਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ ਤੇ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਵਹਾਵ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮੂੜਤਾ ਦਾ ਭਰਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਤੇ ਛੋਟਾ ਸਮਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਉਥੇ ਤੇਰਾ ਸਵਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰੇ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਸ ਏਵ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤੇਨ ਕਿਮ੍ ਇਵਾਤ੍ਰ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ
ਚਮਕਦਾਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੰਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕਿਂ ਦ੍ਰਵਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇ ਵਾਰਿਮਰੁਤੋਰ੍ ਇਵ ਨੋ ਯਥਾ । ਤਯੋਸ੍ ਤਦਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਯੁਕ੍ਤḫ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋ ਭਵਾਦृਸ਼ਾਮ੍
ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਜਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਹੀ ਸਵਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਤਦ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਨਿ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗੇ ਸਰ੍ਗਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯੇ ਕृਤੇ । ਕਿਂ ਭੂẖ ਕਿਂ ਖਂ ਕਿਮ੍ ਆਸ਼ੇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ ਤੇ ਰਾਮ ਨੋਚਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਵਾਲ, ਰਾਮਾ—'ਧਰਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਆਕਾਸ਼ ਕੀ ਹੈ? ਆਸਰਾ ਕੀ ਹੈ?'—ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
ਏਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚ ਪਦਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਾਲ੍ ਲੁਠਿਤਾਨਾਂ ਭਵਾਰ੍ਣਵੇ । ਭੂਤਾਨਾਂ ਸੁਚਿਰਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਵਾਸਨੈਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ
ਇਸ ਹਾਲਤ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਈ ਹੋਈ ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਸਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਸਂਵਿਦਾਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯੌष੍ਣ੍ਯਾਦਿ ਨਿਜੋਦਯਮ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਾਭਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਠੰਡ, ਗਰਮੀ ਆਦਿ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਭਰਮ ਵਾਂਗ, ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਅਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਵ ਭ੍ਰਮਾਕੁਲਾਃ । ਅਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਨ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਿਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਸਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਨਿਸਚਲ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭਾਵ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਅਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸ੍ਵਤ੍ਵਭਾਵਦृਸ਼ੋḫ ਪृਥਕ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੀਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਿਰ੍ ਅਮੂਲਾ ਨ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਲਈ 'ਸਭਾਵ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਹੈ' ਜੇ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ।
ਏਵਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਭਾਵਾ ਭਵਾ ਇਵ । ਏਵਮ੍ ਏਵ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵृਤ੍ਤਿਯੁਤਾ ਇਵ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਚਮੁਚ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ; ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ੈਲੋਤ੍ਕੀਰ੍ਣਮ੍ ਇਵਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਵਰਨਣਯੋਗ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚਟਾਨ ਵਾਂਗ।
ਘਨਵਾਸਨਯੋਚ੍ਛੂਨੇ ਮੋਹੇ ਘਨਤਰਾਤ੍ਮਨਿ । ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਏਵ ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਦੁẖਖਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨੁਮੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਭਾਰੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੋਹ, ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵੈਤਾਸ੍ ਤਦਾਤ੍ਮਿਕਾਃ । ਨਾਮਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਾਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਮ, ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਨਾ ਦੀਰ੍ਘਦੁẖਖਾਯ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਨੁਭਵੋ ਦੁẖਖਮ੍ ਅਨਹਨ੍ਤੋਦਯਸ੍ ਸੁਖਮ੍ । ਦृषਦ੍ਧृਦਯਤਾਭਾਵਾਦ੍ ਅਲਮ੍ ਏਤਦ੍ ਉਦੇਤਿ ਤੇ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਠਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਲ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਂ ਮੌਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਅਖਣ੍ਡਮ੍ ਏਤਦ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਨਰੋ ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਉੱਚੀ ਚੁਪ ਚਾਪ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਰੰਤਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭਿਧਾਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਿਲਾਤਿਵਿਸ੍ਤृਤਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਚਿਰਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਭਵਾਭਾਵਰਯਾਦਿਕਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤਾਚਿਤ੍ਤਕਕਾष੍ਠਮੌਨਿਨੀ
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ 'ਬ੍ਰਹਮ' ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰ, ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚੁਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਬੀਜਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਮ੍ ਇਦਂ ਮੁਨੇ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਏਵਾਤਿ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਹੇ ਮুনি, ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਬੀਜ-ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਵਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਲ੍ ਲੋਕੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ । ਦੇਹḫ ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਨੋਦੇਤਿ ਮृਤਸ੍ਯੇਤਿ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ: ਦੇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥੈਵਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਂ ਨਿਯਮਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਤਦਨ੍ਯਸ੍ ਤਦਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਗਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਦ੍ ਗਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੋਣਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰ ਸਰ੍ਗਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੋ ਭੂਤਾਦੀਨ੍ਯ੍ ਉਪਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਭੂਤਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਮਨਨਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਇੱਥੇ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੋਚ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹਨ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚੈषਾ ਕਲਨਾ ਨੇਤਰਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਇਦਮ੍ ਏਵਮ੍ ਇਦਂ ਨੈਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਇਹ ਸੋਚ, ਜੋ ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੂਪ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 'ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ, ਇਹ ਐਸਾ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੋਦਿਤਾ ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕਲਨਾ ਮਾਨਮਾਨਿਨੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਨਾਦਿਪੁਰੁषਰੂਪੇਣਾਹਨ੍ਤ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਜੋ ਸੋਚ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਜੀਵ ਤੱਕ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਨਿਯਮੇਨ ਵਿਨਾ ਚ ਸਾ । ਨ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪੈਕਜੀਵਿਤਾ
ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਇਹ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਤਾਂ ਗਤਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਵਮਮਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ । ਨ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਥੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਨੋਦੇਤਿ ਨਿਰਿਚ੍ਛਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਨਾਂ ਇਹ ਮਿਟਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਿਰਇੱਛਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਸਮਾਵ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕਾਤ੍ਮਕਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਤੇਨੈषਾਸ੍ਤੇ ਸਮਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਾਭਾਵਂ ਭਵਨਂ ਨ ਚ
ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਬਣਨ ਦੀ।
ਯਦੋਤ੍ਪਨ੍ਨੈਵ ਸਾ ਸਂਵਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਕਲਨਾਮਯੀ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰਿਚ੍ਛਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਤਦ੍ ਏਵਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਵ੍ਯੋਮੇਵਾਨਨ੍ਤਕਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਕਲਿਤਂ ਕਾਲਂ ਨਾਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ ਤਦ੍ ਵਿਚਾਰ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਅਨੰਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਨਹੀਂ।
ਯਦਾ ਤੁ ਸਾ ਮਨਸ੍ਸਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤੀ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਆਸ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤਦਾਕਾਰਸ੍ ਸਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੈਸਰਗਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤ੍ਯਾ ਯਥਾ ਨਦ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਵਰ੍ਤਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪਕਮ੍ । ਤਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਤ੍ਤਾਯਾ ਜਗਦਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਵਪੁਃ
ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਫੈਲਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਅਸਲਤ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।