ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਦਿਵਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਾਰਕਾ ਉਦਿਤਾ ਭੁਵਃ । ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਭੁਜਾਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਾਸ਼੍ ਸੈਕਤਂ ਤੈਲਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ
ਸਮੁੰਦਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ, ਤਾਰੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਰੇਤ ਤੇਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਨ ਤਦ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਾਕਲ੍ਪਂ ਕਿਂ ਸਤ੍ ਕਿਂ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਗਣਨਾ ਦੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਕੀ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਝੂਠ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨ ਸ੍ਥਿਰਂ ਨਾਸ੍ਥਿਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਜਡਂ ਨ ਚ ਚੇਤਨਮ੍ । ਨਾਹਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸ੍ਥੂਲਂ ਨਾਣੁਤਾਤਤਮ੍
ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਾ ਅਟਿਕੀ ਹੋਈ; ਨਾ ਮੂੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਚੇਤਨ; ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਤੂੰ; ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ; ਨਾ ਮੋਟਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਾਰ੍ਵਸਾਰ੍ਵਿਕਮ੍ । ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਤ੍ਮ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਦ੍ ਵਪੁਃ
ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਹੈ; ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ, ਨਾ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਬਾਲੇਨੈਰਾਵਣੋ ਬਦ੍ਧੋ ਦਗ੍ਧਾਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਿषਾਦ੍ਰਯਃ । ਸਰਿਤ੍ਪ੍ਰਵਾਹਲਗੁਡੈਰ੍ ਯੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਮਾਨਵਾਃ
ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੇ ਐਰਾਵਤ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਲਿਆ; ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਸੜ ਗਏ; ਨਦੀਆਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਅਜੀਬ ਲੋਕ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਫਾਲਕृष੍ਟੇ ਵਿਤਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੁਪ੍ਤਾਸ੍ ਸੁਸ਼ਾਲਯਃ । ਪਕ੍ਵਾਸ਼੍ ਚ ਸਙ੍ਗृਹੀਤਾਸ਼੍ ਚ ਭਾਣ੍ਡੇषੁ ਚ ਨਿਯੋਜਿਤਾਃ
ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਲ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਵਧੀਆ ਘਰ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਪੱਕੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ 'ਚ ਰੱਖੀਆਂ ਤੇ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਹਰਿਣਾ ਹਾਰਿ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਨਰਾਜਯਃ । ਪਦ੍ਮਾ ਦृषਦਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤਾẖ ਕਲਭਂ ਸ਼ਿਲਾਃ
ਹਿਰਣ ਗਾ ਕੇ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਉਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉਡ੍ਡੀਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰਾਣ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਭਿਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਭਾਨਵਃ । ਸਾਨਵੋ ਨਗਰਾਯਨ੍ਤੇ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਮृਦੁ ਮਦ੍ਗਵਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਚੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਭਿਖ ਮੰਗਦੇ ਹਨ; ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਨਰਮ ਬਗਲੇ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾਪਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਾ ਸਤ੍ਯੇਵ ਰਾਜਤੇ । ਅਨ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਕਲਾ ਸੱਚੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਕਦੇ ਕਦੇ ਝੂਠੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ—ਉਥੇ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਏषਾ ਚ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਾ ਤੀਵ੍ਰਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਪੂਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਰੂਪਾਨੁਮੀਯਤੇ
ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਕਲਾ ਤੀਵਰ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤਸ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਵਾ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਵ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਨਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ; ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਉੱਥੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਨਾਸ੍ਤੀਦਮ੍ ਅਖਿਲਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤਯਾ । ਆਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮ ਨਿਰਾਕਾਸ਼ਂ ਸੁਪ੍ਤਮਾਨਵਹृਤ੍ਸਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ—ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੇ ਮਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਂਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ।
ਇਤੀਯਂ ਹृਦਯੇਨੈਵ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਪੁਸ੍ਤਪੁਤ੍ਰਿਕਾ । ਨ ਜਨ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਯਤੇ ਵਾ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਵਾ ਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ, ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਾਂਗ, ਦਿਲ ਨਾਲ ਨਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਇਹ ਦਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ।
ਯਾਦृਸ਼ੇਨ ਯਦਾ ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨਾਭਿਰੋਚਤੇ । ਤਾਦृਸ਼ੇਨ ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯੋਤ੍ਪਾਦ੍ਯਤੇ ਨ ਵਾ
ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਤੇ ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਜੋ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੇਲਵਾਕਾਰੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਯਤ੍ਤਰੂਪਿਣਿ । ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤੇ ਸਦਸਦ੍ਭਾਵਭ੍ਰਮੇ ਕੇਵ ਕਦਰ੍ਥਨਾ
ਇਸ ਨਾਜੁਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਭਟਕਣ 'ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?
ਸ੍ਵਯਤ੍ਨਮਾਤ੍ਰਸਂਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਏष ਸੋ ऽਙ੍ਗ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ ਅਪਿ । ਸਰ੍ਗੋ ऽਪਵਰ੍ਗਲਾਭੋ ਵਾ ਮਨ੍ਯੇ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਹੇਲਯਾ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਇ en, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਵੀ; ਰਚਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਰਾਮਯਮਨੋਮਯਃ । ਭਾਵਾਭਾਵੋਭਯਾਤ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਮਨੋਮਯ ਏਵ ਵਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਅਕਲ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੇ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਵੇ।
ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿष੍ਵਗ੍ ਅਸਾਰਵਤ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੇ ਨਿष੍ਠਾਯਾਂ ਤਿष੍ਠ ਸਾਰਵਤ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਅਸਾਰ ਜਾਣ ਕੇ, 'ਸੰਸਾਰ' ਦੇ ਮਤਲਬ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਨੇਹ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਵਾਸਤ੍ਯਂ ਨਾਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਂ ਨ ਵਸ੍ਤੁਤਾ । ਕੇਨਾਪੀਦਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਪੀਵ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਥੇ ਨਾ ਸਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ; ਨਾ ਕੁਝ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਕਿਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਕਾ ਨਾਮ ਸਾਸ੍ਤਿ ਕਲਨਾ ਕਲਯਾਪਵਰ੍ਗੋ ਵਾਚਾਂ ਯਯੈਤਿ ਵਿषਯਂ ਵਿਸ਼ਦਾਵਭਾਸਃ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕੇਵਲਮ੍ ਅਸੌ ਪਰਿਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਮ੍ਬੋਧਮ੍ ਏਤਿ ਤੁ ਕਯਾਪਿ ਨਿਜੈਕਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ
ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖਤਮ ਹੋਣਾ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਫ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਭੂਮਿਕਾਮਧ੍ਯਮਰਣੋਕ੍ਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤਃ । ਏਤਦ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰਮ੍ ਇਦਾਨੀਂ ਤਦ੍ ਉਦਾਹਰ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮਰਨ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਜੋ ਦੱਸਿਆ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਰ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ ਸਮਝਾਓ।
ਪਰਲੋਕਗਤੋ ਯੋਗੀ ਸ਼ੁਭਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਂਸृਤੌ । ਭੋਗਾਨ੍ ਸੁਰਪੁਰੇ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੂਯੋ ਭਵਤਿ ਕੀਦृਸ਼ਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਚੰਗੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਤਤਸ੍ ਸੁਕृਤਸਮ੍ਭਾਰੇ ਦੁष੍ਕृਤੇ ਚ ਪੁਰਾਕृਤੇ । ਭੋਗਕ੍ਸ਼ਯੇ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਯੋਗਿਨੋ ਭੁਵਿ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਯੋਗੀ ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਚੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤਾਂ ਗੇਹੇ ਗੁਪ੍ਤੇ ਗੁਣਵਤਾਂ ਸਤਾਮ੍ । ਅਸਤਾਂ ਨੈਵ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਾਭਿਮੁਖਂ ਮੁਖਮ੍
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਧਨਵਾਨ, ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੰਦੇ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਸਨਾਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਯੋਗਭੂਮਿਕ੍ਰਮਂ ਬੁਧਾਃ । ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਿਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਉਤ੍ਤਰਂ ਭੂਮਿਕਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਉਥੇ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੇ ਪੜਾਅ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰੋਦ੍ਵੇਗਮਦਗ੍ਲਾਨਿਮੋਹਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਵਿਭ੍ਰਮੈਃ । ਦੂਰੋਜ੍ਝਿਤਾḫ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਸਮਂ ਸੋਮ੍ਯਾ ਇਵੇਨ੍ਦਵਃ
ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਥਕਾਵਟ, ਭੁਲੇਖਾ, ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੰਝਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸਂਸਕ੍ਤਧਿਯੋ ਧੀਰਾ ਧਨ੍ਯਾ ਧਵਲਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਭਵਭਾਰਸ੍ਥਾਸ੍ ਤृਤੀਯਾਂ ਭੂਮਿਕਾਮ੍ ਇਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਬਿਨਾ ਲਗਾਵਟ ਦੇ, ਡਿੱਠੀ, ਸੁਭਾਗੀ ਤੇ ਸਾਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤਾਂਸ਼ਤੁਰ੍ਯਤੁਰ੍ਯਾਤਿਗਾਭਿਧਾ । ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤੇਯਂ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕੀ
ਜਾਗਣਾ, ਸੁਪਨਾ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ, ਚੌਥਾ ਤੇ ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਤ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸਤਿ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਕ ਹੈ।
ਭੂਮਿਕਾਤ੍ਰਿਤਯਂ ਹ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਰਾਮ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਚ੍ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਅਨ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਸਮ੍ਭृਤਮ੍
ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਭੂਮੀਆਂ ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਭੂਮਿਕਾਤ੍ਰਿਤਯੇ ਯੋਗੀ ਸਰ੍ਵਂ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਪृਥਕ੍ਕਾਰ੍ਯਸ਼ਤਾਕੁਲਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਭੂਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਵਾਲਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ।