ਯਸ੍ਮੈ ਵਾ ਸਰ੍ਗਵੇਤਾਲਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਵਿਰੋਚਤੇ । ਆਤ੍ਮਨਾਸ਼ਾਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ ਉਤ੍ਥਾਪਯਤੁ ਸੋ ऽਙ੍ਗ ਤਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛਲਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਉਭਾਰ ਲਵੇ, ਪਿਆਰੇ।
ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਮਾਯ ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਮ੍ ਏਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਿਬਧ੍ਯ ਚ । ਯ ਇਚ੍ਛਤਿ ਸੁਖਂ ਸ ਸ੍ਵਂ ਵਿਦਧਾਤੁ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਚੀਜ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੇ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਸਾ ਲਵੇ।
ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਕਥਨੇ ਵਯਂ ਨਾਮ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਤੁ ਗृਹ੍ਣਾਤੁ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਜਨਃ
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸੱਚੀ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹਾਂ; ਲੋਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਜੋ ਚਾਹੁਣ ਉਹ ਮੰਨ ਲੈਣ।
ਸਰ੍ਗਾਰ੍ਥੀ ਸਰ੍ਗਯੁਕ੍ਤੀਹੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਭਵਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨ ਨẖ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਗ੍ਰਹਃ
ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ; ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ। ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਸਰ੍ਗਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਸਂਵਿਦ੍ ਯਸ੍ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਰ੍ਗਾਸਤ੍ਤਾਵਬੋਧਾਤ੍ਮਾ ਸੋ ऽਮृਤਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੂਝ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਾਸਤ੍ਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯੇਨ ਸਰ੍ਗਸਂਵਿਨ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਸਾਹਨ੍ਤਾ ਸਮਨਸ੍ਕਾਰਾ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਅਨਾਮ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੂਝ ਆਪੇ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਿਰਫ਼ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਮ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਟਂ ਯਾਵਤ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸਾਹਨ੍ਤਾਦਿਮਨਸ੍ਕਾਰẖ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਭ੍ਰਮਕਾਰਣਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਤੇ ਖੋਜ ਕੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ?
ਪਾਤਾਲਮ੍ ਆਵਿਸ਼ਸਿ ਯਾਸਿ ਨਭੋ ਵਿਲਙ੍ਘ੍ਯ ਦਿਙ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਭ੍ਰਮਸਿ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਤਾਤ੍ਮਾ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੀਤਰੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਸਰ੍ਗਵਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦੇਤਰੋ ऽਨਿਲ ਇਵਾਮ੍ਬ੍ਵਿਤਰੇਵ ਧਾਰਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡ ਜਾਵੇਂ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰੇਂ, ਇਹ ਸਭ ਅਸਲ 'ਆਪ' ਨਹੀਂ, ਪਰਾਏ ਪਾਸੇ ਹੀ ਹੈ। ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾ 'ਮੈਂ' ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਗਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਹਿਲਚਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦੀ।
ਕਲਨਾਮਾਤ੍ਰਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਮੇ ਮੇਰ੍ਵਾਦਯੋ ऽਦ੍ਰਯਃ । ਮृਦਵੋ ਲਘਵਸ੍ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਕੌਸ਼ੇਯਨਿਕਰਾਦ੍ ਅਪਿ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਪਹਾੜ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਰਮ ਤੇ ਹਲਕੇ ਹਨ।
ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਪਵਨਾਕਾਰਸ਼ਰੀਰਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਅਪਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਪਟਲਾਦਿਵਤ੍
ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਨ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੀ ਤੁਚ੍ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੀ ਤਤੇ । ਜਨ੍ਤੋḫ ਪਵਨਦੇਹਸ੍ਯ ਚ੍ਛਾਯਾਵਿਹਸਨੇ ਇਵ
ਜਿਸ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਇਕੱਠੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਜੀਵ ਹਵਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਛਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਵਿष੍ਯਮਾਣਮ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਖੇ ਪਰੇ । ਕੇਸ਼ਪਿਞ੍ਛਲਵਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਇਵਾਨਿਰ੍ਮਲਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੱਭਣ 'ਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਭਟਕਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸੁਰਾਸੁਰਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੀਮੇ ਛਿਨ੍ਨਵृਕ੍ਸ਼ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍ । ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਦਗ੍ਧਦੇਹਕਜੀਵਵਤ੍
ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਾਖਸ਼, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭਟਕਦੇ ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਗਏ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਉਠੇ ਹੋਏ ਜੀਵ।
ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਿ ਚ ਭਸ੍ਤ੍ਰਾਵਦ੍ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਖਧੂਮਵਤ੍ । ਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾਭਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਬਿਲਮ੍
ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੀ ਧੌਂਕਣ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਅਧ-ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਜਿਹੇ ਖੋਜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਤੇ ਗੜਬੜੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਜਡਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਜਨਤਾ ਨਦੀਰਯਤਰਙ੍ਗਵਤ੍ । ਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ऽਨ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਕੋਕਿਲਾẖ ਕਾਕਤਾਮ੍ ਇਵ
ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਨਵੀਂ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਕਿਲ ਕਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਉਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾ ਭੂਮੌ ਰਯਰੇਖਾ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ । ਭਾਵਾḫ ਪਰਿਣਮਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਜਲਾਨੀਵ ਰਯਾਜ੍ ਜਲੇ
ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਝਾਗ ਦੀ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਭੂਤਯ ਆਤ੍ਮਸ੍ਥਾ ਇਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ ਮਧੁਰਤਾ ਇਵ । ਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪਵਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਪੀਡਨੈਃ
ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਪਰ ਹਵਾ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਉਹ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਲਨੈਕਾਤ੍ਮਿਕਾ ਲਘ੍ਵੀ ਸਕੁਲਾਦ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਮਣ੍ਡਲਾ । ਤੁਲਾਮ੍ ਆਰੋਪਿਤਾ ਭੂਮਿਰ੍ ਨ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਧਰਕ੍ਤਿਕਾ
ਧਰਤੀ, ਜੋ ਇਕ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਹਲਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਾੜਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਤਰਾਜੂ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਰਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਢੁਕਦੀ।
ਭਵਿष੍ਯਦ੍ਭੂਤਕੋਸ਼ਸ੍ਥਂ ਦ੍ਯੌḫ ਪਾਤਾਲਤਲਂ ਗਤਾ । ਅਗ੍ਨੇਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਕृਤਸ੍ਯੇਵ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਅਸਮਾਨ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਗ ਦੀ ਕਲਾ ਵਾਂਗ, ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ ਠੰਡਕ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਧੂਮਾਤ੍ਮ ਨਿਰਾਧਾਰਮ੍ ਅਵਾਤਾਦਿਸਮੀਰਿਤਮ੍ । ਖਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਰੈਰ੍ ਬਾਨ੍ਧਵੈਰ੍ ਇਵ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਜੋ ਪਾਣੀ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਦਿਵਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਾਰਕਾ ਉਦਿਤਾ ਭੁਵਃ । ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਭੁਜਾਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਾਸ਼੍ ਸੈਕਤਂ ਤੈਲਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ
ਸਮੁੰਦਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ, ਤਾਰੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਰੇਤ ਤੇਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਨ ਤਦ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਾਕਲ੍ਪਂ ਕਿਂ ਸਤ੍ ਕਿਂ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਗਣਨਾ ਦੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਕੀ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਝੂਠ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨ ਸ੍ਥਿਰਂ ਨਾਸ੍ਥਿਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਜਡਂ ਨ ਚ ਚੇਤਨਮ੍ । ਨਾਹਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸ੍ਥੂਲਂ ਨਾਣੁਤਾਤਤਮ੍
ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਾ ਅਟਿਕੀ ਹੋਈ; ਨਾ ਮੂੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਚੇਤਨ; ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਤੂੰ; ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ; ਨਾ ਮੋਟਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਾਰ੍ਵਸਾਰ੍ਵਿਕਮ੍ । ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਤ੍ਮ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਦ੍ ਵਪੁਃ
ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਹੈ; ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ, ਨਾ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਬਾਲੇਨੈਰਾਵਣੋ ਬਦ੍ਧੋ ਦਗ੍ਧਾਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਿषਾਦ੍ਰਯਃ । ਸਰਿਤ੍ਪ੍ਰਵਾਹਲਗੁਡੈਰ੍ ਯੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਮਾਨਵਾਃ
ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੇ ਐਰਾਵਤ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਲਿਆ; ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਸੜ ਗਏ; ਨਦੀਆਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਅਜੀਬ ਲੋਕ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਫਾਲਕृष੍ਟੇ ਵਿਤਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੁਪ੍ਤਾਸ੍ ਸੁਸ਼ਾਲਯਃ । ਪਕ੍ਵਾਸ਼੍ ਚ ਸਙ੍ਗृਹੀਤਾਸ਼੍ ਚ ਭਾਣ੍ਡੇषੁ ਚ ਨਿਯੋਜਿਤਾਃ
ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਲ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਵਧੀਆ ਘਰ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਪੱਕੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ 'ਚ ਰੱਖੀਆਂ ਤੇ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਹਰਿਣਾ ਹਾਰਿ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਨਰਾਜਯਃ । ਪਦ੍ਮਾ ਦृषਦਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤਾẖ ਕਲਭਂ ਸ਼ਿਲਾਃ
ਹਿਰਣ ਗਾ ਕੇ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਉਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉਡ੍ਡੀਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰਾਣ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਭਿਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਭਾਨਵਃ । ਸਾਨਵੋ ਨਗਰਾਯਨ੍ਤੇ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਮृਦੁ ਮਦ੍ਗਵਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਚੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਭਿਖ ਮੰਗਦੇ ਹਨ; ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਨਰਮ ਬਗਲੇ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾਪਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਾ ਸਤ੍ਯੇਵ ਰਾਜਤੇ । ਅਨ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਕਲਾ ਸੱਚੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਕਦੇ ਕਦੇ ਝੂਠੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ—ਉਥੇ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਏषਾ ਚ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਾ ਤੀਵ੍ਰਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਪੂਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਰੂਪਾਨੁਮੀਯਤੇ
ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਕਲਾ ਤੀਵਰ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।