ਮਨੋਨਾਮ੍ਨੋ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਧਾਰਿਣਃ । ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਸਤ੍ਯਰੂਪਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਮਨੁੱਖ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਏਵ ਵਿਰਿਞ੍ਚਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸ੍ਵਵਪੁਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਮਨਸੇਦਂ ਪ੍ਰਤਨ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਮਨ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰਿਞ੍ਚੋ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਵਿਰਿਞ੍ਚਸ੍ਯ ਮਨੋ ਵਪੁਃ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਤੇਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਰਚਨਹਾਰ ਮਨ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਰਚਨਹਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ੇ ਪਦ੍ਮਿਨੀਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋਹृਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤਾ । ਮਨੋਦृਸ਼੍ਯਦृਸ਼ੌ ਭਿਨ੍ਨੇ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਖ ਹੈ; ਮਨ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਕਦੇ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਤਥਾ ਚਾਤ੍ਰ ਭਵਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਰਾਜ੍ਯਧੀਃ । ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯੈਵ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧृਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਭੂਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਥਃ ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਬਾਲਕਂ ਯਥਾ । ਵਿਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏषਾਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਦृਸ਼੍ਯਰੂਪਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਏ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਭੂਤ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਦਿੱਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਙ੍ਕੁਰੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬੀਜਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਃ । ਕਰੋਤਿ ਭਾਸੁਰਂ ਦੇਹਂ ਤਨੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਲੀ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਸਦੇ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਚ੍ ਚੇਨ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਨ ਦृਸ਼੍ਯਦੁਃਖਂ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਨ ਬੋਦ੍ਧਰਿ ਕੇਵਲਤ੍ਵਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਤਿ ਬੋਦ੍ਧਰਿ ਬੋਦ੍ਧृਭਾਵਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਪਿ ਹਿ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਹੁਃ
ਜੇ ਦਿੱਸਦੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿੱਸਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਜਦੋਂ ਦਿੱਸਦਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—even if the seen remains, this is called liberation.
ਕਥਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਉਦ੍ਦਾਮਵਚਨਂ ਮੁਨਿਨਾਯਕੇ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਏਕਰਸੇ ਜਾਤੇ ਜਨੇ ਮੌਨਵਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਮੁਖੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਧੀਆ ਬਚਨ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਕ ਇਕਸਾਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚੁੱਪਚਾਪ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹੇ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤੇषੁ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਜਾਲਸ੍ਵਨੇषੁ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਨਾ । ਪਞ੍ਜਰਾਨ੍ਤਰਹਾਰੀਤਸ਼ੁਕੇष੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਕੇਲਿषੁ
ਜਦੋਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਕੋਈ ਹਲਚਲ ਨਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਤੋਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।
ਸੁਵਿਸ੍ਮृਤਵਿਲਾਸਾਸੁ ਸ੍ਥਿਤਾਸੁ ਲਲਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਚਿਤ੍ਰਭਿਤ੍ਤਾਵ੍ ਇਵ ਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸਮਸ੍ਤੇ ਰਾਜਸਦ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਾਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਥਾਂ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਣ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ਼ੇषਮ੍ ਅਭਵਦ੍ ਦਿਵਸਂ ਮਧੁਰਾਤਪਮ੍ । ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਰਵਿਕਰੈਸ੍ ਸਹ ਤਾਨਵਮ੍ ਆਯਯੌ
ਦਿਨ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਹਲਕੀ ਧੁੱਪ ਨਾਲ; ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਰੁਟੀਨ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਣ ਲੱਗੀ।
ਵਵੁਰ੍ ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਮਲਪ੍ਰਕਰੋਨ੍ਮਦਮਾਂਸਲਾਃ । ਵਾਯਵੋ ਮਧੁਰਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਰ੍ਥਮ੍ ਇਵਾਗਤਾਃ
ਹਵਾ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਰਮ-ਨਰਮ ਵਗਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਆਈ ਹੋਵੇ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤੁਂ ਭਾਨੁਰ੍ ਇਵਾਹੋਰਚਨਾਭ੍ਰਮਮ੍ । ਤਤ੍ਯਾਜੈਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਗਮਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਗਿਰੇਸ੍ ਤਟਮ੍
ਸੂਰਜ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਚਾਰਨ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਨ੍ਹੀ ਢਲਾਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।
ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੁਰ੍ ਮਿਹਿਕਾਰਮ੍ਭਸ਼੍ਯਾਮਤਾ ਵਨਭੂਮਿषੁ । ਵਿਜ੍ਞਾਨਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾ ਇਵ
ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹਲਕਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਬਭੂਵੁਰ੍ ਅਲ੍ਪਸਞ੍ਚਾਰਾ ਜਨਾ ਦਸ਼ਸੁ ਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਸਾਵਧਾਨਤਯਾ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਵ ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਚੇष੍ਟਿਤਾਃ
ਲੋਕ ਦਸਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਹਿਲ-ਚਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ।
ਛਾਯਾ ਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵਮ੍ ਆਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਵਾਸਿष੍ਠਂ ਵਰ੍ਣਨਕ੍ਰਮਮ੍ । ਇਵ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਅਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਕਨ੍ਧਰਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਗਈਆਂ ਹੋਣ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣਨ ਲਈ।
ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਃ ਪੁਰਃ ਪ੍ਰਹ੍ਵੋ ਭੂਤ੍ਵਾਹ ਵਸੁਧਾਧਿਪਮ੍ । ਦੇਵ ਸ੍ਨਾਨਦ੍ਵਿਜਾਰ੍ਚਾਸੁ ਕਾਲੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਤਿਗਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਫਿਰ ਦਰਬਾਰੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਾਫੀ ਲੰਘ ਚੁਕਾ ਹੈ।"
ਤਤੋ ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਮਧੁਰਾਂ ਗਿਰਮ੍ । ਅਦ੍ਯ ਤਾਵਨ੍ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ਏਤਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਵਃ
ਇਸ 'ਤੇ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ ਰੋਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਅੱਜ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਇਤਨੀ ਹੀ ਰਹੇ।"
ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਵਦਿष੍ਯਾਮ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੌਨਵਾਨ੍ ਅਭੂਤ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯੈਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੂਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੂਪਤਿਰ੍ ਭੂਤਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਉਹ ਆਖ ਕੇ, "ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਹੋਰ ਦੱਸਾਂਗਾ," ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, "ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ," ਆਖਿਆ, ਤਾਕਿ ਵਧੀਕ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ।
ਪੁष੍ਪਾਰ੍ਘ੍ਯਪਾਦ੍ਯਸਮ੍ਮਾਨਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦਾਨਪੂਜਯਾ । ਸਦੇਵਰ੍षਿਮੁਨੀਨ੍ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਪੂਜਯਾਮ੍ ਆਸ ਸਾਦਰਮ੍
ਫੁੱਲ, ਪਾਣੀ, ਆਦਰ, ਦਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥੋਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਸਭਾ ਸਰ੍ਵਾ ਸਰਾਜਮੁਨਿਮਣ੍ਡਲਾ । ਕੁਣ੍ਡਲਾਕੀਰ੍ਣਰਸ਼੍ਮ੍ਯੋਘਪਰਿਵੇਸ਼ਾਵृਤਾਨਨਾ
ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ, ਮੁਨੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸੀ, ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਾਂਸਸਙ੍ਘਟ੍ਟਰਣਤ੍ਕੇਯੂਰਕਙ੍ਕਣਾ । ਹਾਰਭਾਰਾਹਤਸ੍ਵਰ੍ਣਪਟ੍ਟਾਭੋਰਸ੍ਤਟਾਨ੍ਤਰਾ
ਉਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਪਏ ਕੰਗਣ ਤੇ ਬਾਂਹ-ਕੜੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਏ, ਤੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਏ ਹਾਰਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ਼ੇਖਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਮਧੁਪਸ੍ਵਨੈਃ । ਸਘੁਙ੍ਘੁਮਸ਼ਿਰੋਭਾਗਾ ਪਤਦ੍ਭਿਰ੍ ਇਵ ਮੂਰ੍ਧਜੈਃ
ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਜਾਵਟਾਂ 'ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਗੂੰਜ, ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਝੜਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਖੜਖੜ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ 'ਚ ਨਰਮ ਰੁਣਕ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਾਞ੍ਚਨਾਭਰਣੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਕਨਕੀਕृਤਦਿਙ੍ਮੁਖਾਃ । ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਥਮੁਨਿਵਾਗਰ੍ਥਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤਯਃ
ਉਨਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਤੇ ਬੋਲ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਨਭਸ਼੍ਚਰਾ ਵ੍ਯੋਮ ਭੂਚਰਾ ਭੂਮਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਚਕ੍ਰੁਰ੍ ਦਿਨਸਮਾਚਾਰਂ ਸ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇषੁ ਵੇਸ਼੍ਮਸੁ
ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੰਡਲ 'ਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-اپਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਯਾਮਿਨੀ ਸਮਦृਸ਼੍ਯਤ । ਜਨਸਙ੍ਘਾਤਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੇ ਗृਹੇ ਬਾਲਾਙ੍ਗਨਾ ਯਥਾ
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਘਰ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਭਾਸਯਿਤੁਂ ਯਯੌ ਦਿਵਸਨਾਯਕਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਲੋਕਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸਾਤ੍ਪੁਰੁषਂ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਦਿਨ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਹਰ ਥਾਂ, ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਣਾ ਹੀ ਹੈ।
ਉਦਭੂਦ੍ ਅਭਿਤਸ੍ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਤਾਰਾਨਿਕਰਧਾਰਿਣੀ । ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਿਂਸ਼ੁਕਵਨਾ ਵਸਨ੍ਤਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵੋਦਿਤਾ
ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਦੀ ਰੌਣਕ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਚੂਤਨੀਪਕਦਮ੍ਬਾਗ੍ਰਗ੍ਰਾਮਚੈਤ੍ਯਗृਹੋਦਰੇ । ਨਿਲਿਲ੍ਯਿਰੇ ਖਗਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤਾ ਵृਤ੍ਤਯੋ ਯਥਾ
ਅੰਬ, ਨੀਪ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਲੁਕ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਰਤੀਆਂ ਸਮਾ ਗਈਆਂ।