ਸਂਵਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਰ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ ਅਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸृष੍ਟਯਃ । ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਿਕਾ ਨੋਢਾḫ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨ੍ਵਿਤਾ ਇਵ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸਿਰੁਪਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਰੂਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਭੂਤਪਞ੍ਚਕਸਤ੍ਤਾਸੁ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਸਦਾ । ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ—ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਾਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਣ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਮृषਾ
ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ—ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਹੈ।
ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮृषਾ ਨੈਵ ਸਤ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਮਧ੍ਯਮਮ੍ । ਬृਹਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨਹੀਂ; ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਸ਼ਾਂਤ, ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਸਰ੍ਵਭਾਵੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਭਾਵḫ ਫਲਤਿ ਪੀਵਰਃ । ਤੇਨਾਤਿਭਾਵੋ ਜਯਤਿ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋਰ੍ ਅਪਿ ਸਰ੍ਗਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਹਾਲਤਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਹਾਲਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਵੀ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵḫ ਪਰਸ੍ਪਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵ੍ ਊਨਭਾਵੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸਮਭਾਵਸ੍ ਤੁ ਸਮਤਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਦ੍ਵਯੋਃ
ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਉਣ ਕਰਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਬृਹਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਸਮਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਿਲਿਤਾ ਮਿਥਃ । ਵੈਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯੇਨ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾ ਇਵ ਤ੍ਵਿषਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਚਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰਰ੍ਗਲਾ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰੇਤਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ ऽਨ੍ਤḫ ਪਰਮਾਣੁਧਾਤੋਃ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਦ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰੇ ਚ ਵਹ੍ਨੌ ਜਲੇ ਵਾਖਿਲਵਸ੍ਤੁਜਾਤੇ
ਸਰਗ ਦੀ ਅੰਤਹੀਨ ਲੜੀ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਫੈਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਹਾੜਾਂ, ਚਟਾਨਾਂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਾਦ੍ਰਿਨਦੀਦਿਨੇਸ਼ਦਿਕ੍ਕਾਲਕਲ੍ਪਸ੍ਫੁਰਣਾਕੁਲਾਪਿ । ਜਗਨ੍ਮਹਾਮਣ੍ਡਲਪਿਣ੍ਡਪੀਠੀ ਵ੍ਯੋਮੋਦਰਂ ਚਿਦ੍ਘਨਸ਼ੂਨ੍ਯਧਾਤੌ
ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਚਮਕ—ਪਹਾੜ, ਬਿਜਲੀ, ਸੂਰਜ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਚੱਕਰ—ਨਾਲ ਹਲਚਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗੋਲ, ਜੋ ਅੰਡ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸਾਫ ਚਿੱਤ ਤੇ ਖਾਲੀ ਧਾਤ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਭਸ਼੍ ਚ ਵਾਸ੍ਯਾ ਉਦਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਪਾਰਂ ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਾਦ੍ਰਿਦਿਵਾਕਰਾਦਿ । ਮਿਥਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਦृष੍ਟਸ਼੍ਰੁਤਸ਼ਬ੍ਦਸਾਰਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਮਿਥੋਲਬ੍ਧਸ਼ਰੀਰਿਕਾਪਿ
ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਸਮੁੰਦਰ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਖੇਤਰ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ, ਪਹਾੜ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਨਜ਼ਰ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਥਾ ਪੁਸ੍ਤਮਯਂ ਸੈਨ੍ਯਂ ਮਹਾਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਙ੍ਗਾਯੁਧਾਦਿਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਬਣੀ ਫੌਜ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਵੱਡੀ, ਅੰਤਹੀਨ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ-ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦਿਸੇ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਰਮ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—
ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤਜ੍ ਜਾਡ੍ਯਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਦੀਹਨਮ੍ । ਅਰੂਪਾਲੋਕਮਨਨਮ੍ ਅਦਿਕ੍ਕਾਲਕਲਾਦਿਕਮ੍
ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਵੇਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ, ਕਾਰਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੇਵਲਂ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਦृष੍ਟੈਰ੍ ਅਨੁਮਿਤੈਰ੍ ਜ੍ਞਾਤੈਰ੍ ਇਤਰੇਣ ਦਸ਼ਾਭ੍ਰਮੈਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਟਕਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪਰਾਮृष੍ਟਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਅਹਮਾਦਿਤ੍ਵਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਚ ਤਥੈਵਾਖਣ੍ਡਿਤਂ ਜਗਤ੍
ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੁਹਿੰਦੀ; ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਝ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਜਗਤ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਸ੍ਤਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਲਿਖਤ-ਸੈਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੂਪ, ਅਨੁਭਵ, ਮਨ ਦੀ ਨੀਅਤ, ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਅਰਥ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਯੇਨਾਨੁਮਿਤੈਰ੍ ਅਰ੍ਥੈਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਚਾਸਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਵਯਤਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੋਰ ਅਨੁਮਾਨੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਝੂਠ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ।
ਅਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਪੁਸ੍ਤਸੈਨ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਅਸ੍ਮਦਾਦਿਰ੍ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਅਸ੍ਮਦਾਦੇਸ੍ ਤੁ ਕੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣḫ ਪਦਾਤ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕੋਈ ਹੈ; ਪਰ ਸਾਡੀ ਤੇ ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਸ੍ ਸ ਨੋ ऽਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਸ੍ਤਮਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਅਸਨ੍ਨ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤੋ ਮੋਹḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਯੋ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜੋ ਦੂਜਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੋਥੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਦਿੱਸਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ ਏਤਾਨ੍ ਅਸਤੋ ऽਨਨ੍ਯਾਨ੍ ਦੂਰਾਦ੍ ਭਾਵਵਿਕਾਰਕਾਨ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਕੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਜੀਵਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਮृਤਿਂ ਯਥਾ
ਉਹ ਜੀਵ, ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਇਹ ਝੂਠੇ ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਆਤਮਕ ਮੌਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏषੋ ऽਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਮੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਧੀਰ੍ ਇਵ । ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ ਸਞ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਧੀਰ੍ ਇਵ
ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ ਸੋਚ ਹੈ; ਪਰਖਣ ਤੇ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਸ੍ਮਾਭਿḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ ਤੇਨ ਨੂਨਂ ਨਿਰ੍ਮੂਲਤਾਂ ਗਤਃ । ਅਨਾਲੋਕḫ ਪੁਰੋ ਰੂਢਂ ਵਸ੍ਤੁ ਨੇਤਿ ਵਿਲੋਕਨਾਤ੍
ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਖੜ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ 'ਇਹ ਚੀਜ਼ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ', ਤਾਂ ਝੂਠਾ ਦਿਖਾਵਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੈਸ੍ ਤੁ ਨ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਂ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਅਸਤ੍ਯ ਏਵ ਸਤ੍ਯੇਨ ਬਾਲਵੇਤਾਲਸੈਨ੍ਯਵਤ੍
ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਸੱਚੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਫੌਜ।
ਆਸृष੍ਟਿਕਰਮ੍ ਆਰੁਦ੍ਰਮ੍ ਇਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ । ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਦੁẖਖਾਯ ਕਿਂ ਸ਼ੁਭਂ ਜ੍ਞਾਤਯਾਨਯਾ
ਇਹ ਭ੍ਰਮ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਹੈ, ਉੱਠਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ ਹੋਇਆ?
ਅਸਨ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਮ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਏਵ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਸਤ੍ਯਂ ਤੁ ਵਸ੍ਤੁ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਨੈਵ ਵਾਨਘ
ਰਾਮਾ, ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਸੱਚੀ ਚੀਜ਼, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਤਮਾਤ੍ਰੈਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਨ ਬਾਧਤੇ । ਨ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਧੀਰ੍ ਇਵ
ਅਗਿਆਨ, ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਠੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ.
ਯਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਯਾḫ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ ਏਵਾਸ੍ਯਾḫ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਪਰਮਾਯੈਵ ਮਿਤ੍ਰੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਧਿਯੋ ਯਥਾ
ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਣਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.
ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੈਵ ਗਲਤਿ ਲਗਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਰੂषਿਤਾ । ਸ੍ਵਭਾਵਤਸ਼੍ ਚ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮਿਥ੍ਯਾ ਯਕ੍ਸ਼ਮਤਿਰ੍ ਯਥਾ
ਅਗਿਆਨ, ਜਦੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਆਪ ਹੀ ਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਕਦੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਮਾਰ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ.
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਲਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਰੂਢਿਂ ਗਤਾਜ੍ਞੇ ਜ੍ਞੇ ਤ੍ਵ੍ ਏषਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸ ਏਵ ਚ
'ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵਸਤਰ ਨਹੀਂ' ਇਹ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ.
ਅਸਤ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ਏਵਾਸਤ੍ ਸਤ੍ ਤੁ ਨੈਵ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਯਦਾਸਤ੍ਯਜਗਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਤਦੈषਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਝੂਠ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ। ਜਦੋਂ ਝੂਠੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭ੍ਰਮਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਕਲ੍ਪਨਵਿਲਾਯਿਨੀ । ਮਨਸ੍ਸਤ੍ਤੇਵ ਮृਦ੍ਵਙ੍ਗੀ ਨਰਾਯਤ੍ਤਭਵਾਭਵਾ
ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਆਪੇ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਹੌਲੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਮਨੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।