ਨੀਹਾਰਾਣਾਂ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਣਵੋ ਯਥਾ । ਪृਥਗ੍ ਜੀਵੈਰ੍ ਨ ਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਤਵਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਹਾਸੇ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਕਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।
ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਸਰਿਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮਜ੍ਜਨਾਬਿਲਮ੍ । ਤਥਾ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਰ੍ਗੌਘḫ ਪृਥਙ੍ ਮਿਸ਼੍ਰਸ਼੍ ਚ ਚਿਦ੍ਧृਦਿ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜਦਾ ਤੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ-ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਵਾਯਵੋ ਯਥਾਮੋਦਾ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਨ ਰੋਧਕਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾẖ ਖਰੂਪਿਣਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਜਾਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਆਵਰ੍ਤਾḫ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਰਜਸਿ ਰਾਜਸਾਃ । ਅਸ੍ਪष੍ਟੋਗ੍ਰਾਨਿਲੇ ਸ੍ਫਾਰੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਤਯਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰੋ ਨ ਰੋਧਕਾਃ । ਨਭਸੀਵ ਨਭੋਭਾਗਾਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਭਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਚ ਪ੍ਰਭਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਰੋਕਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ।
ਕੇਚਿਨ੍ ਮਿਥਃ ਸਮ੍ਮਿਲਿਤਾ ਏਕਤਾਮ੍ ਉਪਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨੀਹਾਰੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਨੀਹਾਰਾਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਭਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਚ ਪ੍ਰਭਾਃ
ਕਈ ਜੀਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ।
ਕੇਚਿਨ੍ ਮਿਥਸ੍ ਸਮ੍ਮਿਲਿਤਾ ਅਪਿ ਭਾਨ੍ਤਿ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਘृਤੋਦਾ ਇਵ ਦੁਗ੍ਧਾਬ੍ਧੌ ਰਤ੍ਨਦੀਪ੍ਤਾਵ੍ ਇਵਾਰ੍ਕਭਾਃ
ਕਈ ਵਾਰੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਘੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸਵਿਕਾਸਾ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਕੋਟਯਃ । ਸਂਵਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾ ਦृषਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮੇਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਿਣੀ । ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤਸ੍ਯਾẖ ਕਿਲੋਦਰਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਤਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ੍ਥਲਂ ਜਲਂ ਨਭਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਦ੍ਯਾਧੁਨਾਖਿਲਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਚਿਤੇਃ
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ—ਪੁਰਾਣੇ, ਅੱਜ ਜਾਂ ਹੁਣ—ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਰ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ ਅਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸृष੍ਟਯਃ । ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਿਕਾ ਨੋਢਾḫ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨ੍ਵਿਤਾ ਇਵ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸਿਰੁਪਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਰੂਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਭੂਤਪਞ੍ਚਕਸਤ੍ਤਾਸੁ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਸਦਾ । ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ—ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਾਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਣ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਮृषਾ
ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ—ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਹੈ।
ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮृषਾ ਨੈਵ ਸਤ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਮਧ੍ਯਮਮ੍ । ਬृਹਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨਹੀਂ; ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਸ਼ਾਂਤ, ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਸਰ੍ਵਭਾਵੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਭਾਵḫ ਫਲਤਿ ਪੀਵਰਃ । ਤੇਨਾਤਿਭਾਵੋ ਜਯਤਿ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋਰ੍ ਅਪਿ ਸਰ੍ਗਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਹਾਲਤਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਹਾਲਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਵੀ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵḫ ਪਰਸ੍ਪਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵ੍ ਊਨਭਾਵੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸਮਭਾਵਸ੍ ਤੁ ਸਮਤਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਦ੍ਵਯੋਃ
ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਉਣ ਕਰਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਬृਹਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਸਮਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਿਲਿਤਾ ਮਿਥਃ । ਵੈਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯੇਨ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾ ਇਵ ਤ੍ਵਿषਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਚਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰਰ੍ਗਲਾ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰੇਤਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ ऽਨ੍ਤḫ ਪਰਮਾਣੁਧਾਤੋਃ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਦ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰੇ ਚ ਵਹ੍ਨੌ ਜਲੇ ਵਾਖਿਲਵਸ੍ਤੁਜਾਤੇ
ਸਰਗ ਦੀ ਅੰਤਹੀਨ ਲੜੀ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਫੈਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਹਾੜਾਂ, ਚਟਾਨਾਂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਾਦ੍ਰਿਨਦੀਦਿਨੇਸ਼ਦਿਕ੍ਕਾਲਕਲ੍ਪਸ੍ਫੁਰਣਾਕੁਲਾਪਿ । ਜਗਨ੍ਮਹਾਮਣ੍ਡਲਪਿਣ੍ਡਪੀਠੀ ਵ੍ਯੋਮੋਦਰਂ ਚਿਦ੍ਘਨਸ਼ੂਨ੍ਯਧਾਤੌ
ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਚਮਕ—ਪਹਾੜ, ਬਿਜਲੀ, ਸੂਰਜ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਚੱਕਰ—ਨਾਲ ਹਲਚਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗੋਲ, ਜੋ ਅੰਡ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸਾਫ ਚਿੱਤ ਤੇ ਖਾਲੀ ਧਾਤ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਭਸ਼੍ ਚ ਵਾਸ੍ਯਾ ਉਦਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਪਾਰਂ ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਾਦ੍ਰਿਦਿਵਾਕਰਾਦਿ । ਮਿਥਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਦृष੍ਟਸ਼੍ਰੁਤਸ਼ਬ੍ਦਸਾਰਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਮਿਥੋਲਬ੍ਧਸ਼ਰੀਰਿਕਾਪਿ
ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਸਮੁੰਦਰ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਖੇਤਰ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ, ਪਹਾੜ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਨਜ਼ਰ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਥਾ ਪੁਸ੍ਤਮਯਂ ਸੈਨ੍ਯਂ ਮਹਾਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਙ੍ਗਾਯੁਧਾਦਿਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਬਣੀ ਫੌਜ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਵੱਡੀ, ਅੰਤਹੀਨ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ-ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦਿਸੇ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਰਮ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—
ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤਜ੍ ਜਾਡ੍ਯਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਦੀਹਨਮ੍ । ਅਰੂਪਾਲੋਕਮਨਨਮ੍ ਅਦਿਕ੍ਕਾਲਕਲਾਦਿਕਮ੍
ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਵੇਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ, ਕਾਰਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੇਵਲਂ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਦृष੍ਟੈਰ੍ ਅਨੁਮਿਤੈਰ੍ ਜ੍ਞਾਤੈਰ੍ ਇਤਰੇਣ ਦਸ਼ਾਭ੍ਰਮੈਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਟਕਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪਰਾਮृष੍ਟਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਅਹਮਾਦਿਤ੍ਵਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਚ ਤਥੈਵਾਖਣ੍ਡਿਤਂ ਜਗਤ੍
ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੁਹਿੰਦੀ; ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਝ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਜਗਤ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਸ੍ਤਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਲਿਖਤ-ਸੈਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੂਪ, ਅਨੁਭਵ, ਮਨ ਦੀ ਨੀਅਤ, ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਅਰਥ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਯੇਨਾਨੁਮਿਤੈਰ੍ ਅਰ੍ਥੈਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਚਾਸਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਵਯਤਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੋਰ ਅਨੁਮਾਨੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਝੂਠ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ।
ਅਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਪੁਸ੍ਤਸੈਨ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਅਸ੍ਮਦਾਦਿਰ੍ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਅਸ੍ਮਦਾਦੇਸ੍ ਤੁ ਕੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣḫ ਪਦਾਤ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕੋਈ ਹੈ; ਪਰ ਸਾਡੀ ਤੇ ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਸ੍ ਸ ਨੋ ऽਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਸ੍ਤਮਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਅਸਨ੍ਨ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤੋ ਮੋਹḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਯੋ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜੋ ਦੂਜਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੋਥੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਦਿੱਸਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ ਏਤਾਨ੍ ਅਸਤੋ ऽਨਨ੍ਯਾਨ੍ ਦੂਰਾਦ੍ ਭਾਵਵਿਕਾਰਕਾਨ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਕੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਜੀਵਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਮृਤਿਂ ਯਥਾ
ਉਹ ਜੀਵ, ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਇਹ ਝੂਠੇ ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਆਤਮਕ ਮੌਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏषੋ ऽਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਮੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਧੀਰ੍ ਇਵ । ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ ਸਞ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਧੀਰ੍ ਇਵ
ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ ਸੋਚ ਹੈ; ਪਰਖਣ ਤੇ ਸਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।