ਨ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛਾ ਸਾ ਚ ਸਤ੍ਯੇਵ ਖੋਪਮਾ । ਵਿਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਕਲ੍ਪਨੇਨ ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਧੁਨੀ ਤੇ ਅਰਥ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸਰ੍ਗਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਸਰ੍ਗਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਸ਼ੁ ਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਧੁਨੀ ਜਾਂ ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ। ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਵਿਸ੍ਮृਤੌ । ਸ੍ਫੁਟੀਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਅਨਾਮ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਧੁਨੀ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਂ-ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੈ।
ਵੇਦਨਂ ਸਰ੍ਗਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਵੇਦਨਮ੍ ਅਸਰ੍ਗਕਮ੍ । ਨ ਵੇਦਨਾਵੇਦਨਯੋਰ੍ ਭੇਦਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਸ੍ਤਿ ਚ
ਅਨੁਭਵ ਰਚਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ; ਨਾ-ਅਨੁਭਵ ਨਾ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਨਾ-ਅਨੁਭਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਵ ਭੇਦẖ ਕ੍ਵ ਚ ਭੇਦਨਮ੍ । ਕ੍ਵ ਵਿਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਏਵਾਸਨਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।
ਨਿਰਸ੍ਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਜਾਲਮ੍ ਆਲਾਨਕਲ੍ਪਂ ਸੁਚਿਰੋषਿਤਂ ਯਤ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਿਚਾਰਸਤ੍ਤਮ੍ ਅਸ਼ਙ੍ਕਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍
ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਮਹਲ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਮਤਲਬ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਆਦਿ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਖਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਸਕਲਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮ ਸਕਲਂ ਚ ਖਮ੍ । ਨ ਨਭਸ੍ਸਰ੍ਗਯੋਰ੍ ਭੇਦḫ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਇਵ
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਖੇ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਖੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਖੇ ਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਪੂਰਿਤਾਨਨ੍ਤਗਗਨਾḫ ਪ੍ਰਭਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਗਮਾਗਮਮ੍ । ਨ ਯਥਾ ਰੋਧਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਸ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਮਿਲਨ੍ਤਿ ਨ ਮਿਲਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਥੈਤੇ ਪਰਮਾਣਵਃ । ਖੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਨਾਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਮਿਲਿਤਾਨਾਂ ਯਥਾਮ੍ਭਸਾਮ੍ । ਤਥਾ ਚਿਦ੍ਘਨਰੂਪਾਣਾਮ੍ ਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਸ਼੍ਲਿष੍ਯਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਨੀਹਾਰਾਣਾਂ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਣਵੋ ਯਥਾ । ਪृਥਗ੍ ਜੀਵੈਰ੍ ਨ ਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਤਵਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਹਾਸੇ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਕਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।
ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਸਰਿਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮਜ੍ਜਨਾਬਿਲਮ੍ । ਤਥਾ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਰ੍ਗੌਘḫ ਪृਥਙ੍ ਮਿਸ਼੍ਰਸ਼੍ ਚ ਚਿਦ੍ਧृਦਿ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜਦਾ ਤੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ-ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਵਾਯਵੋ ਯਥਾਮੋਦਾ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਨ ਰੋਧਕਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾẖ ਖਰੂਪਿਣਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਜਾਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਆਵਰ੍ਤਾḫ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਰਜਸਿ ਰਾਜਸਾਃ । ਅਸ੍ਪष੍ਟੋਗ੍ਰਾਨਿਲੇ ਸ੍ਫਾਰੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਤਯਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰੋ ਨ ਰੋਧਕਾਃ । ਨਭਸੀਵ ਨਭੋਭਾਗਾਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਭਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਚ ਪ੍ਰਭਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਰੋਕਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ।
ਕੇਚਿਨ੍ ਮਿਥਃ ਸਮ੍ਮਿਲਿਤਾ ਏਕਤਾਮ੍ ਉਪਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨੀਹਾਰੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਨੀਹਾਰਾਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਭਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਚ ਪ੍ਰਭਾਃ
ਕਈ ਜੀਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ।
ਕੇਚਿਨ੍ ਮਿਥਸ੍ ਸਮ੍ਮਿਲਿਤਾ ਅਪਿ ਭਾਨ੍ਤਿ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਘृਤੋਦਾ ਇਵ ਦੁਗ੍ਧਾਬ੍ਧੌ ਰਤ੍ਨਦੀਪ੍ਤਾਵ੍ ਇਵਾਰ੍ਕਭਾਃ
ਕਈ ਵਾਰੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਘੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸਵਿਕਾਸਾ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਕੋਟਯਃ । ਸਂਵਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾ ਦृषਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮੇਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਿਣੀ । ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤਸ੍ਯਾẖ ਕਿਲੋਦਰਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਤਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ੍ਥਲਂ ਜਲਂ ਨਭਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਦ੍ਯਾਧੁਨਾਖਿਲਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਚਿਤੇਃ
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ—ਪੁਰਾਣੇ, ਅੱਜ ਜਾਂ ਹੁਣ—ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਰ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ ਅਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸृष੍ਟਯਃ । ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਿਕਾ ਨੋਢਾḫ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨ੍ਵਿਤਾ ਇਵ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸਿਰੁਪਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਰੂਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਭੂਤਪਞ੍ਚਕਸਤ੍ਤਾਸੁ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਸਦਾ । ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ—ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਾਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਣ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਮृषਾ
ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ—ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਹੈ।
ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮृषਾ ਨੈਵ ਸਤ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਮਧ੍ਯਮਮ੍ । ਬृਹਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨਹੀਂ; ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਸ਼ਾਂਤ, ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਸਰ੍ਵਭਾਵੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਭਾਵḫ ਫਲਤਿ ਪੀਵਰਃ । ਤੇਨਾਤਿਭਾਵੋ ਜਯਤਿ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋਰ੍ ਅਪਿ ਸਰ੍ਗਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਹਾਲਤਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਹਾਲਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਵੀ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵḫ ਪਰਸ੍ਪਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵ੍ ਊਨਭਾਵੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸਮਭਾਵਸ੍ ਤੁ ਸਮਤਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਦ੍ਵਯੋਃ
ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਉਣ ਕਰਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਬृਹਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਸਮਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਿਲਿਤਾ ਮਿਥਃ । ਵੈਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯੇਨ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾ ਇਵ ਤ੍ਵਿषਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਚਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰਰ੍ਗਲਾ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰੇਤਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ ऽਨ੍ਤḫ ਪਰਮਾਣੁਧਾਤੋਃ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਦ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰੇ ਚ ਵਹ੍ਨੌ ਜਲੇ ਵਾਖਿਲਵਸ੍ਤੁਜਾਤੇ
ਸਰਗ ਦੀ ਅੰਤਹੀਨ ਲੜੀ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਫੈਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਹਾੜਾਂ, ਚਟਾਨਾਂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਾਦ੍ਰਿਨਦੀਦਿਨੇਸ਼ਦਿਕ੍ਕਾਲਕਲ੍ਪਸ੍ਫੁਰਣਾਕੁਲਾਪਿ । ਜਗਨ੍ਮਹਾਮਣ੍ਡਲਪਿਣ੍ਡਪੀਠੀ ਵ੍ਯੋਮੋਦਰਂ ਚਿਦ੍ਘਨਸ਼ੂਨ੍ਯਧਾਤੌ
ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਚਮਕ—ਪਹਾੜ, ਬਿਜਲੀ, ਸੂਰਜ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਚੱਕਰ—ਨਾਲ ਹਲਚਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗੋਲ, ਜੋ ਅੰਡ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸਾਫ ਚਿੱਤ ਤੇ ਖਾਲੀ ਧਾਤ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਭਸ਼੍ ਚ ਵਾਸ੍ਯਾ ਉਦਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਪਾਰਂ ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਾਦ੍ਰਿਦਿਵਾਕਰਾਦਿ । ਮਿਥਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਦृष੍ਟਸ਼੍ਰੁਤਸ਼ਬ੍ਦਸਾਰਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਮਿਥੋਲਬ੍ਧਸ਼ਰੀਰਿਕਾਪਿ
ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਸਮੁੰਦਰ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਖੇਤਰ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ, ਪਹਾੜ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਨਜ਼ਰ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।