ਨਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਬਹਿष੍ਟ੍ਵਂ ਚ ਵਾਨਘ । ਨਾਕਲ੍ਪਨਾ ਨਾਪਿ ਚ ਵਾ ਕਲ੍ਪਨਾਕਲਨਾਸ੍ਤਿ ਵਾ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਬਾਹਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਕਲਪਨਾ, ਨਾ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ ਮੁਕੁਲਿਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਮਣ੍ਡਲੀਮ੍ ਇਯਮ੍ । ਯਤ੍ ਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਤਸ੍ਯੈਤਨ੍ ਨਾਮ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਭਿਧਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ 'ਸੁਪਨਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਕਸਿਤਾ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਮਣ੍ਡਲੀਮ੍ ਇਯਮ੍ । ਯਤ੍ ਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਤਸ੍ਯੈਤਚ੍ ਚਿਹ੍ਨਂ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਗੋਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਜੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲਤ 'ਜਾਗਣ' ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨ ਸਂਵਿਤ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਸ਼੍ਰਮਾਦ੍ ਇਵ । ਆਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਵ ਤਤ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਭਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਥਕਾਵਟ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ 'ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣੇ ਵਾਪੁਨਰ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ । ਸਂਵਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਸਮਾਭਾਸਾ ਤਤ੍ ਤੁਰ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਇਕ ਸਥਿਰ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ 'ਚੌਥਾ' ਹਾਲਤ, ਮੁਕਤੀ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤਨਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ਗਨ੍ਧੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਬਹਿਃ । ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਪ੍ਰਸृਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰਸ੍ਫੁਰਿਤਾਤ੍ਮਨਿ
ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕੌਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦਰਲਾ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਿਕ ਚਮਕਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸਰ੍ਗਸਂਵਿਦੋਰ੍ ਭੇਦḫ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਇਵ । ਵਾਤ ਏਵ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਸਂਵਿਦ੍ ਏਵ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਚਲਣ ਹਵਾ ਹੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜਗਤ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਧੀਤ੍ਯਾਗੇ ਯਾਦृਸ਼ੀ ਪਵਨਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਧੀਤ੍ਯਾਗੇ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਸਰ੍ਗਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਦੋਂ 'ਚਲਣ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਧੀਰ੍ ਵਾਯੌ ਕਲ੍ਪਿਤਾਕਲਨਾਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਧੀਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਕਲਨਾਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਣ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੋਚ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਧਾਰਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੋਚ, ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਧਾਰਨਾ ਮੁਕਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਤਦ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਂ ਕ੍ਸ਼ਯਿ । ਏਤਚ੍ ਚਾਨੁਭਵਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਵਤਿ ਦੁष੍ਕਰਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਮੁਕਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਔਖੀ ਗੱਲ ਹੈ?
ਨ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛਾ ਸਾ ਚ ਸਤ੍ਯੇਵ ਖੋਪਮਾ । ਵਿਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਕਲ੍ਪਨੇਨ ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਧੁਨੀ ਤੇ ਅਰਥ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸਰ੍ਗਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਸਰ੍ਗਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਸ਼ੁ ਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਧੁਨੀ ਜਾਂ ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ। ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਵਿਸ੍ਮृਤੌ । ਸ੍ਫੁਟੀਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਅਨਾਮ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਧੁਨੀ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਂ-ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੈ।
ਵੇਦਨਂ ਸਰ੍ਗਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਵੇਦਨਮ੍ ਅਸਰ੍ਗਕਮ੍ । ਨ ਵੇਦਨਾਵੇਦਨਯੋਰ੍ ਭੇਦਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਸ੍ਤਿ ਚ
ਅਨੁਭਵ ਰਚਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ; ਨਾ-ਅਨੁਭਵ ਨਾ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਨਾ-ਅਨੁਭਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਵ ਭੇਦẖ ਕ੍ਵ ਚ ਭੇਦਨਮ੍ । ਕ੍ਵ ਵਿਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਏਵਾਸਨਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।
ਨਿਰਸ੍ਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਜਾਲਮ੍ ਆਲਾਨਕਲ੍ਪਂ ਸੁਚਿਰੋषਿਤਂ ਯਤ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਿਚਾਰਸਤ੍ਤਮ੍ ਅਸ਼ਙ੍ਕਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍
ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਮਹਲ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਮਤਲਬ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਆਦਿ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਖਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਸਕਲਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮ ਸਕਲਂ ਚ ਖਮ੍ । ਨ ਨਭਸ੍ਸਰ੍ਗਯੋਰ੍ ਭੇਦḫ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਇਵ
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਖੇ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਖੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਖੇ ਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਪੂਰਿਤਾਨਨ੍ਤਗਗਨਾḫ ਪ੍ਰਭਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਗਮਾਗਮਮ੍ । ਨ ਯਥਾ ਰੋਧਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਸ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਮਿਲਨ੍ਤਿ ਨ ਮਿਲਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਥੈਤੇ ਪਰਮਾਣਵਃ । ਖੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਨਾਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਮਿਲਿਤਾਨਾਂ ਯਥਾਮ੍ਭਸਾਮ੍ । ਤਥਾ ਚਿਦ੍ਘਨਰੂਪਾਣਾਮ੍ ਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਸ਼੍ਲਿष੍ਯਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਨੀਹਾਰਾਣਾਂ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਣਵੋ ਯਥਾ । ਪृਥਗ੍ ਜੀਵੈਰ੍ ਨ ਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਤਵਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਹਾਸੇ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਕਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।
ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਸਰਿਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮਜ੍ਜਨਾਬਿਲਮ੍ । ਤਥਾ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਰ੍ਗੌਘḫ ਪृਥਙ੍ ਮਿਸ਼੍ਰਸ਼੍ ਚ ਚਿਦ੍ਧृਦਿ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜਦਾ ਤੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ-ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਵਾਯਵੋ ਯਥਾਮੋਦਾ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਨ ਰੋਧਕਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾẖ ਖਰੂਪਿਣਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਜਾਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਆਵਰ੍ਤਾḫ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਰਜਸਿ ਰਾਜਸਾਃ । ਅਸ੍ਪष੍ਟੋਗ੍ਰਾਨਿਲੇ ਸ੍ਫਾਰੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਤਯਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰੋ ਨ ਰੋਧਕਾਃ । ਨਭਸੀਵ ਨਭੋਭਾਗਾਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਭਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਚ ਪ੍ਰਭਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਰੋਕਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ।
ਕੇਚਿਨ੍ ਮਿਥਃ ਸਮ੍ਮਿਲਿਤਾ ਏਕਤਾਮ੍ ਉਪਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨੀਹਾਰੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਨੀਹਾਰਾਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਭਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਚ ਪ੍ਰਭਾਃ
ਕਈ ਜੀਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ।
ਕੇਚਿਨ੍ ਮਿਥਸ੍ ਸਮ੍ਮਿਲਿਤਾ ਅਪਿ ਭਾਨ੍ਤਿ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਘृਤੋਦਾ ਇਵ ਦੁਗ੍ਧਾਬ੍ਧੌ ਰਤ੍ਨਦੀਪ੍ਤਾਵ੍ ਇਵਾਰ੍ਕਭਾਃ
ਕਈ ਵਾਰੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਘੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸਵਿਕਾਸਾ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਕੋਟਯਃ । ਸਂਵਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾ ਦृषਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮੇਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਿਣੀ । ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤਸ੍ਯਾẖ ਕਿਲੋਦਰਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਤਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ੍ਥਲਂ ਜਲਂ ਨਭਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਦ੍ਯਾਧੁਨਾਖਿਲਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਚਿਤੇਃ
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ—ਪੁਰਾਣੇ, ਅੱਜ ਜਾਂ ਹੁਣ—ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।