ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਲਭ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਨ੍ ਨਾਰ੍ਥਾਯ ਨ ਵਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ । ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਮਾਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏष ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਨਰੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਸਤੂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਯੇਨ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤੇਨ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ । ਨਾਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯੇ ਸਦਸਤੀ ਤੇਨਾਲਂ ਮੌਨਵਾਨ੍ ਭਵ
ਜੋ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ, ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਉਸ ਲਈ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ। ਇਸ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਹੋ।
ਜਗਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤੈਵ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਵਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤ: ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯੁਪਗਮ੍ਯਾਪਿ ਸਰ੍ਗਾਦਿ ਯਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਏਤਜ੍ ਜਠਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ਕਚਨਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜੇ ਚਰਚਾ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਮੰਨ ਵੀ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਤੈਕ੍ਸ਼੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਮਰਿਚਾਦਿषੁ । ਤਥਾਨ੍ਤਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਖਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਤਿੰਨ ਜਗਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈḫ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ ਇਦਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਦਂਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
‘ਮੈਂ’, ‘ਜਗਤ’ ਤੇ ‘ਦਿੱਖ’ — ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਟੁੱਟ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਦ੍ਯੌẖ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ । ਸਤੋ ऽਨਵਯਵਸ੍ਯਾਪਿ ਭਾਗਾ ਬਹਿਰ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਖ਼ਲਾਅ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਜੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਨਹੀਂ।
ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਹृਦਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਂਸ਼ẖ ਕੌਸ਼ੇ ਰਸ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰੇ
ਇਨਸਾਨ ਲਈ, ਮਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ, ਰਚਨਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚ ਰਸ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ ਸ੍ਵੋਦਰਸਂਲੀਨਂ ਖਾਤ੍ਮਕਾ ਖਾਤ੍ਮਕਂ ਜਗਤ੍ । ਯਥਾਭਿਰੁਚਿਤੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਭੋਗੇਨਾਸ੍ਵਾਦਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਖਾਲੀਪਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਗਮ੍ਯਤੇ ਦੇਸ਼ੋ ਨ ਦੇਸ਼ੋ ਹृਦਮ੍ ਏਤਿ ਵਾ । ਨ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਬਹਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਨ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਦੇਸ਼ਵਰ੍ਤਿ ਵਾ
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਈਦੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਗਦੇ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਬਾਹਰਲੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਨਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਬਹਿष੍ਟ੍ਵਂ ਚ ਵਾਨਘ । ਨਾਕਲ੍ਪਨਾ ਨਾਪਿ ਚ ਵਾ ਕਲ੍ਪਨਾਕਲਨਾਸ੍ਤਿ ਵਾ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਬਾਹਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਕਲਪਨਾ, ਨਾ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ ਮੁਕੁਲਿਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਮਣ੍ਡਲੀਮ੍ ਇਯਮ੍ । ਯਤ੍ ਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਤਸ੍ਯੈਤਨ੍ ਨਾਮ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਭਿਧਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ 'ਸੁਪਨਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਕਸਿਤਾ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਮਣ੍ਡਲੀਮ੍ ਇਯਮ੍ । ਯਤ੍ ਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਤਸ੍ਯੈਤਚ੍ ਚਿਹ੍ਨਂ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਗੋਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਜੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲਤ 'ਜਾਗਣ' ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨ ਸਂਵਿਤ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਸ਼੍ਰਮਾਦ੍ ਇਵ । ਆਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਵ ਤਤ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਭਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਥਕਾਵਟ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ 'ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣੇ ਵਾਪੁਨਰ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ । ਸਂਵਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਸਮਾਭਾਸਾ ਤਤ੍ ਤੁਰ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਇਕ ਸਥਿਰ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ 'ਚੌਥਾ' ਹਾਲਤ, ਮੁਕਤੀ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤਨਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ਗਨ੍ਧੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਬਹਿਃ । ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਪ੍ਰਸृਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰਸ੍ਫੁਰਿਤਾਤ੍ਮਨਿ
ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕੌਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦਰਲਾ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਿਕ ਚਮਕਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸਰ੍ਗਸਂਵਿਦੋਰ੍ ਭੇਦḫ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਇਵ । ਵਾਤ ਏਵ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਸਂਵਿਦ੍ ਏਵ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਚਲਣ ਹਵਾ ਹੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜਗਤ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਧੀਤ੍ਯਾਗੇ ਯਾਦृਸ਼ੀ ਪਵਨਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਧੀਤ੍ਯਾਗੇ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਸਰ੍ਗਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਦੋਂ 'ਚਲਣ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਧੀਰ੍ ਵਾਯੌ ਕਲ੍ਪਿਤਾਕਲਨਾਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਧੀਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਕਲਨਾਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਣ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੋਚ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਧਾਰਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੋਚ, ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਧਾਰਨਾ ਮੁਕਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਤਦ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਂ ਕ੍ਸ਼ਯਿ । ਏਤਚ੍ ਚਾਨੁਭਵਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਵਤਿ ਦੁष੍ਕਰਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਮੁਕਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਔਖੀ ਗੱਲ ਹੈ?
ਨ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛਾ ਸਾ ਚ ਸਤ੍ਯੇਵ ਖੋਪਮਾ । ਵਿਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਕਲ੍ਪਨੇਨ ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਧੁਨੀ ਤੇ ਅਰਥ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸਰ੍ਗਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਸਰ੍ਗਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਸ਼ੁ ਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਧੁਨੀ ਜਾਂ ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ। ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਵਿਸ੍ਮृਤੌ । ਸ੍ਫੁਟੀਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਅਨਾਮ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਧੁਨੀ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਂ-ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੈ।
ਵੇਦਨਂ ਸਰ੍ਗਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਵੇਦਨਮ੍ ਅਸਰ੍ਗਕਮ੍ । ਨ ਵੇਦਨਾਵੇਦਨਯੋਰ੍ ਭੇਦਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਸ੍ਤਿ ਚ
ਅਨੁਭਵ ਰਚਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ; ਨਾ-ਅਨੁਭਵ ਨਾ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਨਾ-ਅਨੁਭਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਵ ਭੇਦẖ ਕ੍ਵ ਚ ਭੇਦਨਮ੍ । ਕ੍ਵ ਵਿਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਏਵਾਸਨਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।
ਨਿਰਸ੍ਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਜਾਲਮ੍ ਆਲਾਨਕਲ੍ਪਂ ਸੁਚਿਰੋषਿਤਂ ਯਤ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਿਚਾਰਸਤ੍ਤਮ੍ ਅਸ਼ਙ੍ਕਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍
ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਮਹਲ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਮਤਲਬ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਆਦਿ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਖਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਸਕਲਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮ ਸਕਲਂ ਚ ਖਮ੍ । ਨ ਨਭਸ੍ਸਰ੍ਗਯੋਰ੍ ਭੇਦḫ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਇਵ
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਖੇ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਖੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਖੇ ਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਪੂਰਿਤਾਨਨ੍ਤਗਗਨਾḫ ਪ੍ਰਭਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਗਮਾਗਮਮ੍ । ਨ ਯਥਾ ਰੋਧਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਸ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਮਿਲਨ੍ਤਿ ਨ ਮਿਲਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਥੈਤੇ ਪਰਮਾਣਵਃ । ਖੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਨਾਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਮਿਲਿਤਾਨਾਂ ਯਥਾਮ੍ਭਸਾਮ੍ । ਤਥਾ ਚਿਦ੍ਘਨਰੂਪਾਣਾਮ੍ ਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਸ਼੍ਲਿष੍ਯਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।