ਏਵਂ ਭਾਵਨਯੋਚ੍ਛੂਨਂ ਜਾਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੇਹਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਙ੍ਕਾਦ੍ ਇਵ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਅਭਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਛੂਨਵਾਸਨਮ੍ । ਪਰਲੋਕਮ੍ ਅਥ ਸ੍ਫਾਰਂ ਚਿਨੋਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤẖ ਕਤਿਪਯਂ ਕਾਲਂ ਸ਼ੇषਂ ਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਕृਤਭੋਗਾਯ ਯਾਤਿ ਪੁਣ੍ਯਵਤਾਂ ਪਦਮ੍
ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੋਪਰਿ ਵਿਮਾਨੇषੁ ਲੋਕਪਾਲਪੁਰੇषੁ ਚ । ਮੇਰੂਪਵਨਕੁਞ੍ਜੇषੁ ਰਮਤੇ ਰਮਣੀਸਖਃ
ਉਥੇ, ਅਕਾਸੀ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਛਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸੰਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਦਾਰਦਲਦੋਲਾਸੁ ਪੁਨ੍ਨਾਗਗਹਨੇषੁ ਚ । ਪਾਰਿਜਾਤਵਨਾਗ੍ਰੇषੁ ਰਮਤੇ ਰਮਣੀਸਖਃ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨਾਲ ਮੰਦਾਰ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੂਲਿਆਂ 'ਚ, ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ, ਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਤਾਨਕਵਿਤਾਨੇषੁ ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਦ੍ਰੁਮੇषੁ ਚ । ਕਲ੍ਪਪਾਦਪਕੁਞ੍ਜੇषੁ ਰਮਤੇ ਰਮਣੀਸਖਃ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਪਾਰਿਭਦ੍ਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਕਲਪ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਵੜਿਆਂ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਭੂਮਿਗਤਾ ਯੇ ਯੇ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣਦੁष੍ਕृਤਾ ਮਤ੍ਤਾ ਰਮਨ੍ਤੇ ਸੁਰਸਦ੍ਮਸੁ
ਜੋ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਦ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਕਲ੍ਪਤਰੁਪਲ੍ਲਵਸਂਸ੍ਤਰੇषੁ ਪੁष੍ਪਾਵਨਦ੍ਧਮृਦੁਹੇਮਲਤਾਲਯੇषੁ । ਸਮ੍ਯਕ੍ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ ਸੁਰਪੁਰੇषੁ ਸਹਾਪ੍ਸਰੋਭਿਰ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਸ੍ ਸੁਰਤਸਾਰਸੁਖਂ ਰਮਨ੍ਤੇ
ਕਲਪ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ 'ਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਲਕੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਬਾਵੜੀਆਂ 'ਚ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਖ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਏਵਮ੍ ਉਦਿਤḫ ਪृਥਕ੍ਸਂਸਾਰषਣ੍ਡਕਃ । ਸਸੁਰਾਸੁਰਪਾਤਾਲਲੋਕਾਨ੍ਤਰਧਰਾਮ੍ਬਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਾਤਾਲ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਏਵਮ੍ ਏਵ ਗਤਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਾਨ ਏਵੇਮਂ ਸਰ੍ਗਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਾਦਿḫ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਮਨੋਮਯੀ । ਮਾਯੇਯਮ੍ ਉਦਿਤਾ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਰ੍ਗਤਾ ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਸਨ; ਇਹ ਮਾਇਆ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਲੋਕ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮਾਯਾਯਾਸ੍ ਤਦ੍ ਅਸਨ੍ ਨਭਃ । ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਸਾਰਾਤ੍ਮਰਮ੍ਭਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾ ਇਵੋਦਿਤਾਃ
ਇਸ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਦਰਲੇ ਖਾਲੀਪਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਥੰਮ੍ਹੇ ਖੜੇ ਹੋਣ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਾ ਏਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਕਾਦਯਃ । ਅਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਚੈਵ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚਿਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਣੇ ਜੀਵ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਇਹ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਝੂਠੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਵਿਕਸਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਵਨ੍ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਵਦ੍ ਆਤਤਃ
ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਚ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਚਿਦ੍ਧਾਤੋਰ੍ ਮਿਥਸ਼੍ ਚਾਨੁਭਵਭ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਰ੍ਗੇष੍ਵ੍ ਏਤੇषੁ ਸਦ੍ਰੂਪਾਸ੍ ਸਮਸ੍ਤਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਗਲਤਫਹਮੀ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਮਿਲਨ੍ਤਿ ਮਿਥẖ ਕੇਚਿਨ੍ ਨਿਰਾਵਰਣਸਂਵਿਦਃ । ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰਿਣਮਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਰਸ੍ਪਰਵੇਦਿਨਃ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਜੀਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸਰ੍ਗੇ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਦੇਸ਼ਮ੍ ਅਨ੍ਯਮ੍ ਇਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਿਤਾਃ
ਕੁਝ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਣ ਵਾਂਗ, ਦੂਜੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, 'ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ।'
ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੇਨ ਹੇ ਰਾਮ ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾ ਅਪਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਾਸ਼੍ ਚੈਵ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਾਤ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਣੇ ਲੋਕ ਵੀ ਅਸਲ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਚਿੱਤ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਘਨਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਸਾਰਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਨਾਸ੍ਯ ਵਿਘ੍ਨੋ ਨ ਵੇਧੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਯਤਾ ਨ ਚ ਨਾਸ਼ਿਤਾ
ਚਿੱਤ ਗਾੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ, ਵੰਡ, ਹੋਰਪਣ ਜਾਂ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਭ੍ਰਮਾਃ । ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਰ੍ਥਕਾਰਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਣੇ ਲੋਕ ਅਸਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭੁਲ ਵੀ ਅਸਲ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਲਭ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਨ੍ ਨਾਰ੍ਥਾਯ ਨ ਵਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ । ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਮਾਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏष ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਨਰੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਸਤੂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਯੇਨ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤੇਨ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ । ਨਾਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯੇ ਸਦਸਤੀ ਤੇਨਾਲਂ ਮੌਨਵਾਨ੍ ਭਵ
ਜੋ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ, ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਉਸ ਲਈ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ। ਇਸ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਹੋ।
ਜਗਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤੈਵ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਵਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤ: ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯੁਪਗਮ੍ਯਾਪਿ ਸਰ੍ਗਾਦਿ ਯਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਏਤਜ੍ ਜਠਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ਕਚਨਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜੇ ਚਰਚਾ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਮੰਨ ਵੀ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਤੈਕ੍ਸ਼੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਮਰਿਚਾਦਿषੁ । ਤਥਾਨ੍ਤਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਖਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਤਿੰਨ ਜਗਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈḫ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ ਇਦਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਦਂਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
‘ਮੈਂ’, ‘ਜਗਤ’ ਤੇ ‘ਦਿੱਖ’ — ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਟੁੱਟ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਦ੍ਯੌẖ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ । ਸਤੋ ऽਨਵਯਵਸ੍ਯਾਪਿ ਭਾਗਾ ਬਹਿਰ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਖ਼ਲਾਅ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਜੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਨਹੀਂ।
ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਹृਦਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਂਸ਼ẖ ਕੌਸ਼ੇ ਰਸ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰੇ
ਇਨਸਾਨ ਲਈ, ਮਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ, ਰਚਨਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚ ਰਸ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ ਸ੍ਵੋਦਰਸਂਲੀਨਂ ਖਾਤ੍ਮਕਾ ਖਾਤ੍ਮਕਂ ਜਗਤ੍ । ਯਥਾਭਿਰੁਚਿਤੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਭੋਗੇਨਾਸ੍ਵਾਦਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਖਾਲੀਪਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਗਮ੍ਯਤੇ ਦੇਸ਼ੋ ਨ ਦੇਸ਼ੋ ਹृਦਮ੍ ਏਤਿ ਵਾ । ਨ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਬਹਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਨ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਦੇਸ਼ਵਰ੍ਤਿ ਵਾ
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਈਦੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਗਦੇ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਬਾਹਰਲੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਜਾਂਦਾ।